Ισπανία: 9 δισ. ευρώ για λάθος πρόβλημα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την περασμένη εβδομάδα έναν ισπανικό μηχανισμό επάρκειας ισχύος ύψους 9 δισ. ευρώ, ο οποίος θα πληρώνει μονάδες ηλεκτροπαραγωγής ώστε να είναι διαθέσιμες στις ώρες αιχμής. Η Μαδρίτη είχε κοινοποιήσει το σχέδιο στις Βρυξέλλες τον Δεκέμβριο του 2024, αλλά το μπλακάουτ του Απριλίου 2025, που άφησε χωρίς ρεύμα 50 εκατ. ανθρώπους, επιτάχυνε το πολιτικό χρονοδιάγραμμα. Η τεχνική έρευνα έδειξε ότι η κατάρρευση προκλήθηκε από αστάθεια τάσης. Το δίκτυο έχασε τον έλεγχο της ροής, όχι την επάρκεια της παραγωγής. Οι πληρωμές ισχύος δεν λύνουν αυτό το πρόβλημα.

Τι βρήκαν πράγματι οι μηχανικοί

Όταν κατέρρευσε το ισπανικό ηλεκτρικό δίκτυο στις 28 Απριλίου 2025, η χώρα είχε υπεραρκετή εγκατεστημένη ισχύ για να καλύψει τη ζήτηση. Το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας χρειάστηκε έρευνα 472 σελίδων για να αποτυπώσει τι πήγε στραβά. Οι μονάδες φυσικού αερίου δεν παρείχαν άεργο ισχύ, δηλαδή την ηλεκτρική υπηρεσία που κρατά σταθερή την τάση, παρότι είχαν συμβατική υποχρέωση να το κάνουν. Τα φωτοβολταϊκά, λειτουργώντας με κανόνες περασμένων δεκαετιών, δεν μπορούσαν να συμβάλουν στη διαχείριση της τάσης, αν και τεχνικά είχαν αυτή τη δυνατότητα.

Καμία από τις 21 συστάσεις του ευρωπαϊκού δικτύου δεν αφορά μηχανισμούς επάρκειας ισχύος. Η Clean Air Task Force επισημαίνει ότι οι μηχανισμοί αυτοί δεν στοχεύουν στις υπηρεσίες ελέγχου τάσης που απέτυχαν. Το νέο σχήμα των 9 δισ. ευρώ απλώς διασφαλίζει ότι υπάρχουν αρκετά μεγαβάτ. Δεν λέει τίποτα για το αν το δίκτυο μπορεί να τα διαχειριστεί σε πραγματικό χρόνο.

Ποιος πληρώνεται, ποιος πληρώνει τον λογαριασμό

Το ετήσιο κόστος του προγράμματος, 900 εκατ. ευρώ (El País, Concurrences), θα περάσει στους λογαριασμούς ρεύματος ως ρυθμιζόμενη χρέωση. Σύμφωνα με τις κυβερνητικές εκτιμήσεις, για ένα τυπικό νοικοκυριό στο βασικό τιμολόγιο η επιβάρυνση θα είναι περίπου 4 λεπτά του ευρώ την ημέρα. Τις πληρωμές θα εισπράττουν οι παραγωγοί που θα επικρατούν στους ανταγωνιστικούς διαγωνισμούς της Ρεδ Ελέκτρικα, της ισπανικής διαχειρίστριας του δικτύου.

Οι μεγαλύτεροι ωφελημένοι είναι οι κατεστημένοι παίκτες. Η Ιμπερντρόλα, η Νατούρτζι και η Εντέσα κατέγραψαν κέρδη 4,25 δισ. ευρώ το πρώτο τρίμηνο του 2026, αυξημένα κατά 27,2% σε ετήσια βάση, ενισχυμένες εν μέρει από τα έκτακτα μέτρα μετά το μπλακάουτ, τα οποία έδωσαν προτεραιότητα στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο.

Η πραγματική εικόνα φαίνεται στην τιμολόγηση της υπηρεσίας που όντως απέτυχε. Οι μονάδες φυσικού αερίου εισπράττουν 100 έως 200 ευρώ ανά μονάδα υπηρεσίας ελέγχου τάσης που παρέχουν, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές λαμβάνουν περίπου 1 ευρώ. Η ισπανική ρυθμιστική αρχή ενέργειας πρότεινε διπλασιασμό της αμοιβής των ανανεώσιμων στα 2 ευρώ. Ο κλάδος των φωτοβολταϊκών ζήτησε 50 ευρώ.

Η Ισπανία δεν είναι η μόνη χώρα που κάνει λάθος διάγνωση

Την τελευταία δεκαετία, πάνω από τα δύο τρίτα από περίπου 87 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών πληρωμών επάρκειας ισχύος κατευθύνθηκαν σε θερμικές μονάδες, σύμφωνα με την Ορόρα Ενεργειακή Έρευνα. Η δαπάνη επιταχύνεται. Σε επίπεδο ΕΕ, το κόστος φθάνει πλέον τα 6,5 δισ. ευρώ τον χρόνο, σύμφωνα με τον Οργανισμό Συνεργασίας Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της ΕΕ, αυξημένο κατά 40% μέσα σε έναν χρόνο. Η Γερμανία σχεδιάζει τον δικό της μηχανισμό, για τον οποίο η Γερμανική Ένωση Νέας Ενεργειακής Οικονομίας εκτιμά ότι το κόστος μπορεί να φθάσει τα 340 έως 435 δισ. ευρώ έως το 2050. Οι τιμές των διαγωνισμών διαφέρουν πάνω από δέκα φορές μεταξύ κρατών-μελών, σύμφωνα με το Μπρίγκελ, ένδειξη ότι η πολιτική πίεση συχνά προηγείται της τεχνικής τεκμηρίωσης.

Φθηνότερες και πιο στοχευμένες λύσεις έχουν ήδη αρχίσει να δουλεύουν. Η Ισπανία επικαιροποίησε το 2025 τον κώδικα δικτύου, δηλαδή το τεχνικό πλαίσιο που ορίζει πώς συνδέονται οι μονάδες παραγωγής στο σύστημα, ώστε οι ανανεώσιμες πηγές να μπορούν να συμβάλλουν στον έλεγχο της τάσης. Έως τον Απρίλιο του 2026, 14,5 γιγαβάτ είχαν ενταχθεί στο πρόγραμμα, εκ των οποίων 6 γιγαβάτ από ανανεώσιμες πηγές. Η ισχύς των μπαταριών αυξήθηκε κατά 589% μετά το μπλακάουτ. Η αγορά κινήθηκε χωρίς ώθηση 9 δισ. ευρώ.

Η Ισπανία διόρθωσε τους κώδικες δικτύου για να αντιμετωπίσει το τεχνικό πρόβλημα, αλλά εξακολουθεί να δαπανά 9 δισ. ευρώ για να λύσει ένα πολιτικό. Οι καταναλωτές πληρώνουν και τα δύο.