Η Μαδρίτη ξεπέρασε το όριο δαπανών

Η Ισπανία εμφανίζεται τα τελευταία χρόνια ως ένα από τα πιο πειστικά δημοσιονομικά παραδείγματα της ευρωζώνης: ισχυρή ανάπτυξη, έλλειμμα στο 2,2% και δημόσιο χρέος στο 100,7% του ΑΕΠ, δηλαδή μεγέθη που ευθυγραμμίζονται με τις δεσμεύσεις της Μαδρίτης έναντι των Βρυξελλών (Hacienda). Το έλλειμμα βρίσκεται αρκετά κάτω από το όριο του 3% που προβλέπουν οι ευρωπαϊκοί κανόνες, ενώ ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ υποχωρεί. Ωστόσο, οι τεχνικοί του ισπανικού υπουργείου Οικονομικών διαπίστωσαν ότι οι δημόσιες δαπάνες αυξήθηκαν ταχύτερα από όσο επιτρέπει το εθνικό νομικό πλαίσιο, με τη μεγαλύτερη υπέρβαση να καταγράφεται στην κεντρική κυβέρνηση, όπου οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 8% (El Mundo).

Η σημασία της παραβίασης δεν βρίσκεται στο ότι η Ισπανία κινδυνεύει άμεσα να μπει σε δημοσιονομική κρίση. Βρίσκεται στο ότι η βελτίωση των βασικών δεικτών φαίνεται να στηρίζεται κυρίως στα υψηλότερα έσοδα και στην ανάπτυξη, όχι σε συγκράτηση των δαπανών. Αν η οικονομία επιβραδυνθεί, η ίδια πορεία δαπανών θα γίνει πολύ δυσκολότερο να χρηματοδοτηθεί.

Τι βλέπει ο κανόνας δαπανών που δεν δείχνει το έλλειμμα

Ο κανόνας δαπανών λειτουργεί σαν όριο ταχύτητας για τον προϋπολογισμό. Δεν εξετάζει μόνο αν το κράτος έκλεισε τη χρονιά με μικρότερο έλλειμμα, αλλά αν οι δαπάνες αυξήθηκαν ταχύτερα από έναν δείκτη αναφοράς που συνδέεται με τη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη της οικονομίας. Η ισπανική εκδοχή του εντάσσεται στον νόμο δημοσιονομικής σταθερότητας, τον LOEPSF (BOE).

Η λογική είναι απλή. Σε περιόδους ισχυρής ανάπτυξης, τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται και η εικόνα του προϋπολογισμού βελτιώνεται σχεδόν αυτόματα: το έλλειμμα μειώνεται και το χρέος υποχωρεί ως ποσοστό του ΑΕΠ. Αν όμως την ίδια στιγμή επιταχύνονται και οι δαπάνες, η πραγματική δημοσιονομική θέση είναι πιο αδύναμη από ό,τι δείχνουν οι τίτλοι. Ο κανόνας υπάρχει ακριβώς για να εντοπίζει αυτή τη διαφορά. Η έκθεση συμμόρφωσης του Ιουνίου 2026, που δημοσιεύθηκε στον κόμβο παρακολούθησης του ίδιου του υπουργείου, φαίνεται ότι την εντόπισε (Hacienda reports hub).

Το προβληματικό σημείο είναι ότι η έκθεση δεν καθιστά εύκολα προσβάσιμο το επιτρεπόμενο ποσοστό αναφοράς. Γνωρίζουμε, επομένως, ότι οι δαπάνες αυξήθηκαν κατά 8%, αλλά όχι ακόμη πόσο ακριβώς υπερέβησαν το νόμιμο όριο. Αυτό το κενό έχει σημασία, διότι χωρίς τον αριθμό αναφοράς δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ακρίβεια η βαρύτητα της υπέρβασης.

Ο ισπανικός κανόνας είναι διαφορετικός από το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ, το οποίο παρακολουθεί τις «καθαρές δαπάνες», δηλαδή την αύξηση των δαπανών που ελέγχουν οι κυβερνήσεις, αφαιρώντας αποφάσεις για τα έσοδα και έκτακτα μέτρα, σε επίπεδο ολόκληρου του δημόσιου τομέα (EUR-Lex Regulation 2024/1263, European Commission). Η παραβίαση του ισπανικού νόμου δεν σημαίνει αυτομάτως παραβίαση των ευρωπαϊκών κανόνων. Ωστόσο, το δημοσιονομικό δελτίο της BBVA Research για τον Ιούνιο του 2026 ενισχύει την ανησυχία, καθώς το βασικό του σενάριο δείχνει ότι οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες της Ισπανίας αυξάνονται ταχύτερα από την πορεία που είχε υποσχεθεί η Μαδρίτη στις Βρυξέλλες (BBVA Research).

Η κεντρική κυβέρνηση παραβίασε τον δικό της κανόνα

Στις δημοσιονομικές συζητήσεις της Μαδρίτης, η ευθύνη για τις αποκλίσεις αποδίδεται συχνά στις αυτόνομες κοινότητες, δηλαδή στις ισχυρές περιφερειακές κυβερνήσεις της Ισπανίας. Αυτή τη φορά, όμως, οι τεχνικοί δείχνουν προς το κέντρο. Η κεντρική διοίκηση κατέγραψε τη μεγαλύτερη υπέρβαση (El Mundo, Hacienda budget execution May 2026).

Βραχυπρόθεσμα, ο κερδισμένος είναι η ίδια η κεντρική κυβέρνηση. Διατηρεί δημοσιονομικό χώρο, μπορεί να παρατείνει μέτρα στήριξης που ξεκίνησαν σε περιόδους κρίσης και ταυτόχρονα να επικαλείται τους ευνοϊκούς βασικούς δείκτες. Το κόστος, αν οι Βρυξέλλες ή οι αγορές ομολόγων ζητήσουν αργότερα αυστηρότερο έλεγχο, είναι πιθανό να μεταφερθεί στους προϋπολογισμούς των υπουργείων, στις δημόσιες επενδύσεις ή στις μεταβιβάσεις προς τις περιφέρειες και τις υπηρεσίες (BBVA Research). Δηλαδή σε όσους εξαρτώνται από αυτές τις δαπάνες, χωρίς να έχουν προκαλέσει οι ίδιοι την απόκλιση.

Η ανάπτυξη αγοράζει χρόνο, όχι ασυλία

Η Ισπανία δεν βρίσκεται στη θέση της Γαλλίας, όπου το χρέος κινείται γύρω στο 117,5% του ΑΕΠ και η αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης αφήνει ελάχιστα περιθώρια για δημοσιονομική χαλάρωση (Le Monde, BNP Paribas). Η ισπανική ανάπτυξη δίνει στη Μαδρίτη πολιτικό χρόνο. Το περιθώριο αυτό, όμως, στενεύει αν η οικονομία επιβραδυνθεί και τα έσοδα σταθεροποιηθούν, ενώ οι δαπάνες έχουν ήδη κλειδώσει σε υψηλότερη βάση.

Υπάρχουν ακόμη σημεία που δεν έχουν επιβεβαιωθεί. Από τις διαθέσιμες πηγές δεν είναι σαφές αν το αναφερόμενο 8% είναι ονομαστικό, αποπληθωρισμένο ή υπολογισμένο με βάση τον ειδικό νομικό ορισμό των «υπολογίσιμων δαπανών». Δεν έχει επίσης επιβεβαιωθεί αν οι δαπάνες που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ ή έκτακτα κονδύλια διόγκωσαν τον αριθμό. Μέχρι να ελεγχθεί ανεξάρτητα το πλήρες PDF της έκθεσης συμμόρφωσης, η εικόνα είναι προειδοποίηση και όχι τελεσίδικη διάγνωση: η ανάπτυξη σηκώνει μεγάλο μέρος του ισπανικού δημοσιονομικού αφηγήματος, και οι ελεγκτές μόλις το κατέγραψαν.