Η Ισπανία ζητά Frontex στη Ceuta

Η Ισπανία ζήτησε επισήμως στις 28 Αυγούστου τη συνδρομή των ευρωπαϊκών οργανισμών για να αποσυμφορήσει τη μεταναστευτική εκκρεμότητα στη Θέουτα. Ο υπουργός Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα ζήτησε τρία πράγματα: συνοριοφύλακες της Frontex, πληροφορίες της Europol για τα δίκτυα διακινητών και βοήθεια από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο στις συνεντεύξεις ασύλου (RTVE, eldiario.es).

Το αίτημα ήρθε έναν μήνα αφότου περίπου 72.000 άνθρωποι πέρασαν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα (El Español). Χιλιάδες παραμένουν στη Θέουτα, όπου ο υπερπληθυσμός έχει οδηγήσει σε επεισόδια βίας, αποκλεισμό από την πρόσβαση σε τρόφιμα και υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης με εμπλεκόμενους ανηλίκους, όπως είχαμε γράψει νωρίτερα. Για εβδομάδες η Μαδρίτη διαχειριζόταν την κρίση ως εθνική υπόθεση, ενώ οι Βρυξέλλες προσέφεραν βοήθεια την οποία η Ισπανία δεν είχε αποδεχθεί. Αυτό το στάδιο τελείωσε. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν περιορίζεται πλέον στην προσφορά συνδρομής· ετοιμάζεται να στείλει προσωπικό και εργαλεία. Ο επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ επιβεβαίωσε στις 29 Αυγούστου ότι η Επιτροπή εργαζόταν ήδη πάνω στην απάντηση (Notimérica, Morocco World News).

Τι ζητά η Ισπανία, οργανισμό προς οργανισμό

Το αίτημα είναι συγκεκριμένο. Από τη Frontex, την ευρωπαϊκή υπηρεσία συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής, η Μαδρίτη ζητά 10 στελέχη του μόνιμου σώματος για να επιταχυνθεί η διαδικασία διαλογής: η ταυτοποίηση και η κατηγοριοποίηση όσων εξακολουθούν να βρίσκονται παράτυπα στη Θέουτα. Η Ισπανία ζήτησε επίσης την παράταση της επιχείρησης Minerva, η οποία καλύπτει τα λιμάνια του Στενού του Γιβραλτάρ κατά την περίοδο αυξημένης ταξιδιωτικής κίνησης, πέραν της προγραμματισμένης λήξης της στις 2 Σεπτεμβρίου. Ζητά ακόμη δορυφορικές εικόνες του συστήματος EUROSUR κοντά στα σύνορα με το Μαρόκο και τη διατήρηση σκάφους περιπολίας της Guardia Civil υπό τις ρυθμίσεις της Frontex έως το 2027 (RTVE, El Español).

Από τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA), ο οποίος στηρίζει τα κράτη-μέλη στη λειτουργία των διαδικασιών ασύλου, η Ισπανία ζήτησε υποστήριξη στις συνεντεύξεις και διερμηνείς. Επειδή ο διαθέσιμος φυσικός χώρος στη Θέουτα είναι περιορισμένος, η Μαδρίτη ανέφερε ότι αυτές οι εργασίες θα μπορούσαν να γίνουν εξ αποστάσεως (Morocco World News). Από τη Europol, την υπηρεσία αστυνομικής συνεργασίας της ΕΕ, ζήτησε συνέχιση της συλλογής και επεξεργασίας πληροφοριών για τα δίκτυα διακινητών (Heraldo). Η Ισπανία υπενθύμισε επίσης στις Βρυξέλλες ότι στις 24 Αυγούστου είχε ζητήσει περισσότερα από 32 εκατ. ευρώ σε έκτακτη χρηματοδότηση για το μεταναστευτικό και ότι αναμένει γρήγορη απόφαση (El Español).

Περισσότερα χέρια, ίδια αρμοδιότητα

Καμία από αυτές τις κινήσεις δεν μεταφέρει τη νομική ευθύνη από τη Μαδρίτη στις Βρυξέλλες. Με βάση το δίκαιο της ΕΕ, η Frontex, η Europol και ο Οργανισμός για το Άσυλο λειτουργούν υπό την αρμοδιότητα του κράτους υποδοχής (κανονισμός Frontex, κανονισμός EUAA). Η Ισπανία εξακολουθεί να αποφασίζει ποιος μπορεί να ζητήσει άσυλο, ποιος τίθεται υπό κράτηση και ποιος επιστρέφεται. Η Frontex μπορεί να προσθέσει αεροσκάφη και διοικητικά κανάλια για επιστροφές, αφού η Ισπανία εκδώσει έγκυρες αποφάσεις, αλλά δεν μπορεί να αποφασίσει ότι ένας συγκεκριμένος άνθρωπος πρέπει να απομακρυνθεί (οδηγία για τις επιστροφές).

Η σειρά έχει σημασία: ταυτοποίηση κάθε προσώπου, εκτίμηση ηλικίας και ευαλωτότητας, έλεγχος των αναγκών προστασίας, ολοκλήρωση τυχόν διαδικασίας ασύλου και μόνο μετά οργάνωση επιστροφής. Οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί μπορούν να επιταχύνουν κάθε κρίκο αυτής της αλυσίδας. Δεν μπορούν να παρακάμψουν τους κρίκους. Τα πορίσματα του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για τη δουλειά του EUAA στα ελληνικά hotspots δείχνουν ακριβώς αυτό: ακόμη και οι υποστηρικτικές συνεντεύξεις επηρεάζουν το αποτέλεσμα όταν οι ευαλωτότητες δεν εντοπίζονται (European Ombudsman).

Ο μεγαλύτερος περιορισμός δεν βρίσκεται στις Βρυξέλλες. Οι επιστροφές εξαρτώνται από το αν το Μαρόκο εκδίδει ταξιδιωτικά έγγραφα, δέχεται επανεισδοχές και συνεργάζεται για ασφαλή παράδοση. Κανένας ευρωπαϊκός οργανισμός δεν μπορεί να το λύσει αυτό. Δέκα επιπλέον στελέχη της Frontex μπορούν να καθαρίσουν μια ουρά φακέλων· χωρίς μαροκινή συνεργασία, όμως, η καθαρή ουρά απλώς μετατρέπεται σε μακρύτερη λίστα αποφάσεων επιστροφής που δεν εκτελούνται.

Πολιτική Σένγκεν χωρίς δευτερογενείς μετακινήσεις

Αρκετές κυβερνήσεις της ΕΕ ενέταξαν τη Θέουτα στις εσωτερικές τους μεταναστευτικές ατζέντες πριν υπάρξουν στοιχεία ότι άνθρωποι κινούνταν προς βορρά. Το ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι κανείς από όσους εισήλθαν παράτυπα δεν είχε φύγει από τη Θέουτα προς την ηπειρωτική Ισπανία (Spanish Foreign Ministry). Το ίδιο είπε και η Επιτροπή (Euronews).

Αυτό δεν εμπόδισε την Ιταλία να επιβάλει προσωρινούς ελέγχους Σένγκεν στις αφίξεις από την Ισπανία (Sky TG24), την πρωθυπουργό της Δανίας να εισηγηθεί ότι η ΕΕ θα πρέπει να εξετάσει την αναστολή της συνεργασίας Σένγκεν με την Ισπανία (Berlingske), ή τη Γαλλία να ενισχύσει τα ισπανικά σύνορά της στο πλαίσιο ενός καθεστώτος εσωτερικών ελέγχων που ήδη ισχύει από το 2015 (Public Sénat). Κάθε κυβέρνηση κινήθηκε με βάση πολιτικό ένστικτο, όχι τεκμηριωμένη διάχυση της κρίσης.

Η Ισπανία ζητά από τις Βρυξέλλες επιχειρησιακή ικανότητα, όχι εκχώρηση κυριαρχικών αποφάσεων για τα σύνορα. Ο Μπρούνερ μπορεί να αποφασίσει την ταχύτητα της ευρωπαϊκής απάντησης. Δεν μπορεί να καταργήσει τα νομικά στάδια ούτε τη μαροκινή συνεργασία που κρατούν τη Θέουτα σε αδιέξοδο.