Η Ισπανία μεταθέτει το πυρηνικό κόστος

Η ισπανική κυβέρνηση παρέτεινε έως τις 8 Ιουνίου 2030 την άδεια λειτουργίας και των δύο αντιδραστήρων του Αλμαράθ, του μεγαλύτερου πυρηνικού σταθμού της χώρας (BOE). Η πρώτη μονάδα επρόκειτο να κλείσει τον Νοέμβριο του 2027 και η δεύτερη τον Οκτώβριο του 2028. Το υπουργείο Οικολογικής Μετάβασης (MITECO) επικαλέστηκε την αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και του πολέμου στην Ουκρανία (MITECO). Η απόφαση δίνει στην Ισπανία φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια βραχυπρόθεσμα, αλλά συμπιέζει το χρονοδιάγραμμα αποπυρηνικοποίησης, καθώς μεταφέρει περισσότερα κλεισίματα αντιδραστήρων στο ίδιο στενό παράθυρο.

Γιατί το Αλμαράθ συγκρατεί τους λογαριασμούς φυσικού αερίου

Το βάρος του σταθμού προκύπτει από το μέγεθός του. Το Αλμαράθ παρήγαγε το 2025 14.752 γιγαβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή περίπου το 7% της συνολικής παραγωγής της Ισπανίας και το 28,5% της πυρηνικής της παραγωγής (Infobae/EFE, El Periódico de la Energía).

Ο μηχανισμός περνά από τη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης. Οι μονάδες παραγωγής υποβάλλουν προσφορές ανά ώρα και η ακριβότερη μονάδα που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση καθορίζει την τιμή που πληρώνονται όλοι. Όταν αυτή η μονάδα καίει φυσικό αέριο, η χονδρική τιμή ενσωματώνει το κόστος του αερίου και των δικαιωμάτων εκπομπών. Ένας μεγάλος όγκος πυρηνικής παραγωγής βγάζει τις μονάδες αερίου από περισσότερες ώρες της αγοράς, άρα περιορίζει τις στιγμές κατά τις οποίες αυτές καθορίζουν την τιμή.

Σύμφωνα με τα μοντέλα του MITECO, η διατήρηση του Αλμαράθ σε λειτουργία έως το 2030 μειώνει την ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο κατά 7% σε σχέση με το ισπανικό εθνικό σχέδιο για την ενέργεια, ενώ περιορίζει την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές μόλις κατά 1,4% (MITECO, EFEverde). Δεν δημοσιεύθηκε εκτίμηση για το όφελος ανά νοικοκυριό, αλλά η λογική είναι σαφής: όσο λιγότερο φυσικό αέριο μπαίνει στο μείγμα που καθορίζει την τιμή, τόσο μικρότερη είναι η έκθεση σε αιχμές όπως εκείνες του 2022.

Η συσσώρευση του 2030

Η παράταση δεν ακυρώνει την έξοδο της Ισπανίας από την πυρηνική ενέργεια· τη συμπυκνώνει. Πριν από την υπουργική απόφαση, τα κλεισίματα ήταν σταδιακά: το Αλμαράθ I το 2027, το Αλμαράθ II το 2028 και οι υπόλοιπες μονάδες αργότερα. Πλέον, οι δύο μονάδες του Αλμαράθ συγκλίνουν χρονικά με το Ασκό I και το Κοφρέντες γύρω στο 2030, ενώ το Βαντεγιός II και το Τρίγιο ακολουθούν έως την καταληκτική προθεσμία του 2035 για όλο τον στόλο (Euronews, World Nuclear Association).

Αντί να αντικαθιστά έναν αντιδραστήρα κάθε φορά, η Ισπανία θα βρεθεί αντιμέτωπη με τέσσερις αντιδραστήρες που θα κλείνουν σχεδόν μαζί, άρα με περισσότερη νέα ισχύ που πρέπει να κατασκευαστεί και με περισσότερες εργασίες αποξήλωσης που πρέπει να διαχειριστούν ταυτόχρονα. Η Enresa, ο οργανισμός διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων, χαρακτήρισε «ασήμαντα» τα πρόσθετα απόβλητα από την παράταση (BOE), όμως τα επιπλέον έτη λειτουργίας αλλάζουν και τους υπολογισμούς του ταμείου αποβλήτων. Η κυβέρνηση δεν έχει δείξει πώς η Enresa θα διαχειριστεί πολλά κλεισίματα μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα. Η εμπειρία του Βελγίου δείχνει ότι το κόστος δεν είναι αμελητέο: η παράταση δύο αντιδραστήρων εκεί χρειάστηκε συμφωνία ευθυνών ύψους 15 δισ. ευρώ με την Engie και έγκριση από την ΕΕ για την κρατική στήριξη (Reuters). Η ισπανική παράταση δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη διαπραγμάτευση.

Ποιοι κερδίζουν, ποιοι χάνουν

Οι πιο άμεσοι κερδισμένοι είναι περίπου 3.000 άμεσοι και έμμεσοι εργαζόμενοι του σταθμού, μαζί με την τοπική οικονομία της Εξτρεμαδούρας (Infobae/EFE, RTVE). Οι ιδιοκτήτες, η Iberdrola, η Endesa και η Naturgy, διατηρούν έσοδα από ένα περιουσιακό στοιχείο που έχει ήδη αποσβεστεί, αν και το MITECO αναφέρει ότι απέρριψε τις φορολογικές μειώσεις που ζητούσαν οι εταιρείες κοινής ωφέλειας (MITECO, elDiario.es). Οι μονάδες φυσικού αερίου, αντίθετα, χάνουν ώρες λειτουργίας.

Για τους επενδυτές στις ανανεώσιμες πηγές, το κόστος είναι λιγότερο άμεσο αλλά ουσιαστικό. Αν οι ημερομηνίες κλεισίματος των πυρηνικών σταθμών μπορούν να μετακινηθούν μία φορά, οι επενδυτές μπορεί να θεωρήσουν ότι μπορούν να μετακινηθούν ξανά, γεγονός που δυσκολεύει τις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις σε νέα έργα (El Confidencial). Η Greenpeace έχει επικαλεστεί κόστος 3,831 δισ. ευρώ για τους καταναλωτές έως το 2033· πρόκειται όμως για εκτίμηση οργάνωσης πίεσης, όχι για πόρισμα ρυθμιστικής αρχής (Público).

Η Πορτογαλία μοιράζεται με την Ισπανία τη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας MIBEL, επομένως η παραγωγή του Αλμαράθ μπορεί να επηρεάσει τις τιμές στην Ιβηρική. Η πορτογαλική περιβαλλοντική οργάνωση ZERO ζήτησε από την κυβέρνησή της να αντιδράσει στην παράταση (Observador), χωρίς πάντως να υπάρχει δημόσια ανάλυση που να ποσοτικοποιεί την επίδραση στους λογαριασμούς.

Το επιχείρημα της υποκατάστασης φυσικού αερίου έως το 2030 είναι ισχυρό. Το δύσκολο σκέλος βρίσκεται μετά: τέσσερις αντιδραστήρες που θα κλείσουν σε στενό χρονικό ορίζοντα, μεγαλύτερη ανάγκη για ισχύ αντικατάστασης μέσα στην ίδια περίοδο και ένα μήνυμα προς τους επενδυτές των ανανεώσιμων πηγών ότι οι πυρηνικές προθεσμίες είναι διαπραγματεύσιμες. Η Ισπανία αγόρασε χρόνο, όχι σχέδιο για τη συσσώρευση που την περιμένει στην άλλη άκρη.