Τα πλήγματα στην Αγία Πετρούπολη έκλεισαν τον φινλανδικό εναέριο χώρο

Φινλανδικά μαχητικά απογειώθηκαν πάνω από τον Κόλπο της Φινλανδίας στις 4 Ιουλίου, ενώ οι αρχές έκλεισαν για ώρες τμήματα του εναέριου χώρου και ανέστειλαν τη θαλάσσια κυκλοφορία (Yle, MTV Uutiset). Η αιτία δεν ήταν επίθεση κατά της Φινλανδίας. Ουκρανικά drones είχαν πλήξει ρωσικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στην απέναντι ακτή, κοντά στην Αγία Πετρούπολη, και το Ελσίνκι δεν μπορούσε να αποκλείσει ότι θραύσματα ή πυρομαχικά εκτός πορείας θα περνούσαν στο φινλανδικό έδαφος.

Τα πλήγματα έπληξαν τον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό της Αγίας Πετρούπολης, έναν από τους μεγαλύτερους κόμβους εξαγωγής καυσίμων της Ρωσίας στη Βαλτική, με ετήσια διακίνηση που, σύμφωνα με αναφορές, φθάνει περίπου τους 12,5 εκατ. τόνους (Kyiv Independent, MTV Uutiset). Ο πρόεδρος Ζελένσκι χαρακτήρισε την επιχείρηση «κυρώσεις μακράς εμβέλειας» της Ουκρανίας και υποστήριξε ότι οι ουκρανικές δυνάμεις στόχευσαν επίσης την Κρονστάνδη, βάση του ρωσικού Στόλου της Βαλτικής (Al Jazeera, NV). Οι ρωσικές αρχές αναγνώρισαν το πλήγμα στον πετρελαϊκό τερματικό, αλλά δεν επιβεβαίωσαν ζημιές στην Κρονστάνδη.

Το Ελσίνκι αποφασίζει μόνο του, σε πραγματικό χρόνο

Η φινλανδική αντίδραση ήταν άμεση και μονομερής. Οι Ένοπλες Δυνάμεις περιόρισαν την αεροπορική και θαλάσσια κίνηση στον ανατολικό Κόλπο της Φινλανδίας, επειδή δεν μπορούσε να επιβεβαιωθεί ότι τα drones θα παρέμεναν στη ρωσική πλευρά (Yle). Ο υπουργός Άμυνας Άντι Χάκανεν δήλωσε ότι η επιτήρηση και η ετοιμότητα αναχαίτισης είχαν ενισχυθεί τόσο στις Ένοπλες Δυνάμεις όσο και στη Συνοριοφυλακή (MTV Uutiset). Η κυκλοφορία αποκαταστάθηκε έπειτα από περίπου τέσσερις ώρες (Yle).

Τα πυρομαχικά που μπορεί να ξεφύγουν από την πορεία τους είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος. Φινλανδός ειδικός στην αμυντική τεχνολογία δήλωσε στο Ruotuväki ότι οι εκτεταμένες ρωσικές παρεμβολές στα συστήματα GPS/GNSS, τις οποίες η Μόσχα χρησιμοποιεί για την προστασία δικών της βάσεων, μπορούν να εκτρέψουν drones προς τη Φινλανδία (Ruotuväki). Με άλλα λόγια, η ίδια η ρωσική αντιαεροπορική και αντι-drone άμυνα μπορεί να δημιουργεί διασυνοριακό κίνδυνο, ακόμη και όταν η Ουκρανία στοχεύει ρωσικές εγκαταστάσεις.

Κάθε φορά που η Ουκρανία χτυπά κοντά στον Κόλπο της Φινλανδίας, το Ελσίνκι βρίσκεται μπροστά στο ίδιο πρακτικό δίλημμα: κλείνει τον εναέριο χώρο ή αποδέχεται το ρίσκο; Δεν υπάρχει πρωτόκολλο του ΝΑΤΟ που να ενεργοποιείται αυτόματα. Δεν υπάρχει μηχανισμός της ΕΕ που να αναλαμβάνει την απόφαση. Μια εθνική πρωτεύουσα επωμίζεται το επιχειρησιακό κόστος ενός πολέμου στον οποίο δεν συμμετέχει.

Η ίδια επίθεση, διαφορετικές αναγνώσεις

Η γεωγραφία καθορίζει και την πολιτική ανάγνωση τέτοιων πληγμάτων. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ σχολίασε δημόσια προειδοποιήσεις για πιθανές ρωσικές προκλήσεις εναντίον της Πολωνίας ή των χωρών της Βαλτικής (Rzeczpospolita). Πολωνικά αμυντικά μέσα συνέδεσαν τις επιθέσεις με την παραδοχή του Πούτιν ότι η Ρωσία αντιμετωπίζει ελλείψεις καυσίμων στο εσωτερικό (Defence24). Για τη Βαρσοβία, η οικονομική φθορά της Ρωσίας και ο κίνδυνος αντιποίνων ανήκουν στο ίδιο πλαίσιο.

Τα γερμανικά μέσα αντιμετώπισαν το γεγονός κυρίως ως ένδειξη πίεσης στη ρωσική οικονομία, όχι ως άμεσο ζήτημα ασφάλειας (Zeit). Σύμφωνα με στοιχεία του Reuters που επικαλείται το n-tv, οι ουκρανικές επιθέσεις μείωσαν τον Ιούνιο τις ρωσικές εξαγωγές ντίζελ και gasoil κατά 39 τοις εκατό. Όσο πιο κοντά βρίσκεται μια χώρα στην ανατολική πτέρυγα, τόσο περισσότερο ένα πλήγμα στο ρωσικό πετρέλαιο γίνεται ζήτημα συνοριακής ασφάλειας. Πιο δυτικά, καταγράφεται πρωτίστως ως οικονομική πίεση.

Ποιος αποφασίζει για επιβίβαση, κλείσιμο ή κλιμάκωση;

Η Βαλτική λειτουργεί υπό κανόνες της ΕΕ, επιτηρείται από εθνικά πολεμικά ναυτικά και υπάγεται στην αμυντική ομπρέλα του ΝΑΤΟ. Οι Βρυξέλλες γράφουν τις κυρώσεις (European Commission). Όμως η παρακολούθηση ενός ύποπτου πλοίου είναι άλλο πράγμα από την απόφαση να σταματήσει και να ελεγχθεί. Αυτή παραμένει πολιτική ευθύνη κάθε κυβέρνησης. Όταν η Σουηδία αυστηροποίησε τους ελέγχους σε δεξαμενόπλοια του λεγόμενου σκιώδους στόλου, έρευνα της Greenpeace έδειξε ότι τα πλοία αυτά μετακινήθηκαν σε μακρύτερες διαδρομές μέσω γερμανικών υδάτων (FinanzNachrichten). Η πίεση επιβολής σε μία χώρα απλώς μεταφέρει τον κίνδυνο στην επόμενη.

Τα ουκρανικά πλήγματα πλήττουν την ικανότητα της Ρωσίας να εξάγει καύσιμα. Η ευρωπαϊκή συνέπεια, όμως, είναι μια αλυσίδα γρήγορων επιχειρησιακών αποφάσεων που κάθε κράτος της Βαλτικής λαμβάνει μόνο του: πότε κλείνει τον εναέριο χώρο, αν επιβιβάζεται σε πλοίο, πώς αντιμετωπίζει τη διαρροή του πολέμου πέρα από τα ρωσικά σύνορα. Η Φινλανδία αυτοσχεδίασε στις 4 Ιουλίου. Πιθανότατα θα χρειαστεί να το ξανακάνει. Το ερώτημα που ανέδειξαν τα πλήγματα, χωρίς να έχει απαντηθεί από κανέναν θεσμό, είναι αν το ΝΑΤΟ ή η ΕΕ θα διαμορφώσουν κοινό πρωτόκολλο για αυτές τις γκρίζες στιγμές ή αν κάθε χώρα θα συνεχίσει να απορροφά μόνη της τον κίνδυνο.