Ο Sulyok υπέγραψε το τέλος της προεδρίας του

Ο Τάμας Σούγιοκ επικύρωσε συνταγματική τροποποίηση που τερματίζει τη δική του προεδρική θητεία. Το ουγγρικό Κοινοβούλιο ενέκρινε την αλλαγή με 139 ψήφους υπέρ και 6 κατά, και ο Σούγιοκ υπέγραψε το κείμενο που τον απομακρύνει από το αξίωμα την επομένη της έναρξης ισχύος του (Telex, Euractiv). Η διαδικασία ήταν νόμιμη. Η πράξη, όμως, ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστη. Το ερώτημα για την Ευρώπη είναι αν ο πρωθυπουργός Πέτερ Μάγκιαρ αποκαθιστά τα θεσμικά αντίβαρα ή αν απλώς κανονικοποιεί μια νέα εκδοχή διακυβέρνησης διά της υπερπλειοψηφίας.

Το εργαλείο και ο κατασκευαστής του

Στην Ουγγαρία ο πρόεδρος δεν εκλέγεται απευθείας από τους πολίτες, αλλά από το Κοινοβούλιο. Η πραγματική ισχύς του αξιώματος εξαρτάται, επομένως, από τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς. Το κόμμα TISZA του Μάγκιαρ διαθέτει συνταγματική υπερπλειοψηφία, οπότε το αποτέλεσμα δεν αμφισβητήθηκε ποτέ. Ακριβώς επειδή ο Μάγκιαρ έχει τις ψήφους, το κρίσιμο ζήτημα είναι το προηγούμενο που δημιουργεί.

Η τροποποίηση δεν απομακρύνει μόνο ένα πρόσωπο. Υποχρεώνει επίσης σε αποχώρηση τους δικαστές του Συνταγματικού Δικαστηρίου που έχουν περάσει τα 70 έτη, ανοίγοντας θέσεις οι οποίες είχαν καλυφθεί την περίοδο Όρμπαν (G4Media). Πριν από την ψηφοφορία, ο Μάγκιαρ είχε θέσει τελεσίγραφο στον Σούγιοκ: είτε θα υπέγραφε είτε θα αντιμετώπιζε επίσημη διαδικασία απομάκρυνσης (TVN24).

Ο Σούγιοκ χαρακτήρισε την τροποποίηση «άνευ προηγουμένου και ντροπιαστική», αλλά τελικά την υπέγραψε. Το επιχείρημά του ήταν ότι μια συνταγματική πράξη, εφόσον είχε εγκριθεί με την προβλεπόμενη νομοθετική διαδικασία, δεν του άφηνε νομικό έρεισμα για άρνηση (Denník N). Θα μπορούσε να την παραπέμψει στο Συνταγματικό Δικαστήριο, αλλά μόνο για έλεγχο διαδικασίας. Ο ουσιαστικός έλεγχος των συνταγματικών τροποποιήσεων είχε καταργηθεί το 2013 από την ίδια την κυβέρνηση Όρμπαν (Telex).

Η ειρωνεία είναι θεσμική: ο Μάγκιαρ αποδομεί το σύστημα Όρμπαν χρησιμοποιώντας τη λογική της υπερπλειοψηφίας που εγκαθίδρυσε ο Όρμπαν. Η μέθοδος μοιάζει με την πλειοψηφική συνταγματική μηχανική την οποία δηλώνει ότι θέλει να αναιρέσει.

Γιατί οι γείτονες το διαβάζουν αλλιώς

Η Πολωνία αναγνώρισε αμέσως το δίλημμα. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ βρέθηκε μπροστά σε αντίστοιχες θεσμικές κλειδώσεις, μετά την ήττα του PiS, αλλά δεν διέθετε συνταγματική πλειοψηφία για να τις σπάσει. Ο Μάγκιαρ τη διαθέτει και κινείται γρήγορα. Η Rzeczpospolita περιέγραψε την εξέλιξη ως επιλογή των ψηφοφόρων υπέρ «αλλαγής καθεστώτος», όχι απλώς αλλαγής κυβέρνησης (Rzeczpospolita). Η DW προειδοποίησε ότι η ουγγρική περίπτωση δείχνει ταυτόχρονα το πλεονέκτημα της ταχύτητας και τον κίνδυνο η ταχύτητα να υποκαταστήσει τα θεσμικά κριτήρια (DW).

Η σλοβακική κάλυψη έθεσε την πιο αιχμηρή εκδοχή του προβλήματος. Το Denník N ρώτησε αν ένα «κατειλημμένο» κράτος μπορεί να επισκευαστεί με έκτακτα συνταγματικά εργαλεία χωρίς να επαναλάβει την πλειοψηφική λογική που επιχειρεί να ανατρέψει (Denník N). Το ta3 μετέδωσε επικρίσεις σύμφωνα με τις οποίες η τροποποίηση αλλάζει τους κανόνες ad hoc εναντίον συγκεκριμένου προσώπου, κατηγορία που είχε διατυπωθεί στο παρελθόν και κατά του Όρμπαν (ta3).

Η γερμανόφωνη κάλυψη ενδιαφέρεται λιγότερο για τον ίδιο τον Σούγιοκ. Για το Βερολίνο, το βασικό ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση Μάγκιαρ θα αλλάξει τη συμπεριφορά της Ουγγαρίας στο Συμβούλιο, όπου τα κράτη-μέλη της ΕΕ λαμβάνουν συλλογικές αποφάσεις και συχνά απαιτείται ομοφωνία στην εξωτερική πολιτική. Η Βουδαπέστη μπλόκαρε επί χρόνια κυρώσεις και βοήθεια που αφορούσαν την Ουκρανία. Το αν θα σταματήσει να το κάνει έχει μεγαλύτερη σημασία από το ποιος κατέχει την προεδρία (SRF).

Τι δεν ξεκλειδώνει

Η απομάκρυνση του Σούγιοκ δεν αποδεσμεύει τα παγωμένα ευρωπαϊκά κονδύλια της Ουγγαρίας. Η απόφαση αιρεσιμότητας του Συμβουλίου το 2022 ανέστειλε το 55% των δεσμεύσεων σε τρία προγράμματα της πολιτικής συνοχής, λόγω παραβιάσεων του κράτους δικαίου που επηρέαζαν τον προϋπολογισμό της ΕΕ (Συμβούλιο της ΕΕ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρακολουθεί τους θεσμικούς ελέγχους και τα αντίβαρα ως βασική κατηγορία αξιολόγησης του κράτους δικαίου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), άρα η τροποποίηση αφορά τις Βρυξέλλες. Δεν αρκεί, όμως, από μόνη της για να ενεργοποιήσει την αποδέσμευση των πόρων. Οι επαληθεύσιμες μεταρρυθμίσεις στην καταπολέμηση της διαφθοράς, στη διαφάνεια των δημόσιων συμβάσεων και στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης παραμένουν οι πραγματικές προϋποθέσεις.

Η τροποποίηση αλλάζει το πολιτικό κλίμα στην Ουγγαρία χωρίς να αλλάζει αυτομάτως τον φάκελο συμμόρφωσης της χώρας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν μπορεί να επιβραβεύσει την αντι-Όρμπαν πρόθεση· οφείλει να κρίνει αν υπάρχουν πλέον θεσμικές εγγυήσεις που προηγουμένως δεν υπήρχαν. Ο Μάγκιαρ έδειξε ότι μπορεί να διαλύσει το παλαιό σύστημα. Δεν έχει δείξει ακόμη ότι χτίζει ένα νέο, ικανό να περιορίζει και τη δική του εξουσία.