Η Σουηδία γίνεται κόμβος του ΝΑΤΟ

Η Σουηδία αντιμετωπίζει πλέον τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, τα νησιά και τα χωρικά της ύδατα ως κοινή υποδομή του ΝΑΤΟ, όχι απλώς ως εθνικό έδαφος. Η αλλαγή έχει σημασία επειδή η σουηδική γεωγραφία ενώνει τον σκανδιναβικό και τον βαλτικό αμυντικό χάρτη με τρόπο που δεν υπήρχε πριν από την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στη Συμμαχία. Το αν αυτή η σύνδεση θα λειτουργήσει σε συνθήκες πίεσης δεν θα κριθεί τόσο από τις πολιτικές διακηρύξεις όσο από τα αποθέματα πυρομαχικών, την πρόσβαση σε καύσιμα, τις νομικές άδειες που δίνει το κράτος υποδοχής και την ταχύτητα με την οποία μπορούν να κινηθούν δυνάμεις μέσα από τη γραφειοκρατία της ειρήνης.

Ο χάρτης άλλαξε πριν αλλάξει η πολιτική

Η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας μετέτρεψε τη Βαλτική Θάλασσα από ζώνη ανταγωνισμού, με μη ευθυγραμμισμένα κράτη στις όχθες της, σε θαλάσσιο χώρο που περιβάλλεται σε μεγάλο βαθμό από συμμάχους. Αυτό αλλάζει το πρόβλημα της ενίσχυσης των βαλτικών κρατών. Η Πολωνία δεν είναι πλέον η μόνη ρεαλιστική διαδρομή για τη μεταφορά στρατευμάτων και εξοπλισμού σε περίπτωση κρίσης. Το σουηδικό έδαφος και η Γκότλαντ, το νησί της Σουηδίας στη μέση της Βαλτικής που είναι κρίσιμο για τον έλεγχο θαλάσσιων οδών και εναέριου χώρου, εντάσσονται πλέον στον κοινό αμυντικό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ.

Η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών της Εσθονίας το διατυπώνει χωρίς περιστροφές: η Σουηδία λειτουργεί ταυτόχρονα ως μετόπισθεν και ως χώρος επιχειρήσεων, άρα μπορεί και η ίδια να εκτεθεί σε πίεση (έκθεση 2025). Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγουν, από το νότιο άκρο της Βαλτικής, οι αναλυτές του Πολωνικού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων: η αξία της Γκότλαντ βρίσκεται στην επίδρασή της στον έλεγχο των θαλάσσιων γραμμών, στην αξιοπιστία των ενισχύσεων και στην ικανότητα της Ρωσίας να εμποδίσει ή να περιπλέξει τις νατοϊκές κινήσεις στην περιοχή (ανάλυση).

Η στρατηγική λογική είναι σχετικά καθαρή. Η Σουηδία και η Φινλανδία διευρύνουν το πεδίο, ώστε οι ρωσικές δυνάμεις γύρω από το Καλίνινγκραντ να μη μπορούν να απειλούν μόνο έναν στενό διάδρομο. Η διεύρυνση, όμως, έχει αξία μόνο αν στρατεύματα, εφόδια και αντιαεροπορική άμυνα μπορούν πράγματι να κινηθούν μέσα από αυτόν τον χώρο (Κέντρο Ανατολικών Σπουδών).

Τα καλώδια και οι δολιοφθορές προηγούνται των αρμάτων

Η σουηδική υπηρεσία πολιτικής προστασίας έχει επαναφέρει ένα μοντέλο συνολικής άμυνας που προετοιμάζει τους πολίτες για κρίση ή πόλεμο ως ζήτημα ολόκληρης της κοινωνίας. Οι απειλές που περιγράφει αρχίζουν πολύ πριν από τον συμβατικό πόλεμο: δολιοφθορές σε υποθαλάσσια καλώδια, παρεμβολές στο σύστημα γεωεντοπισμού και κυβερνοεπιθέσεις που δοκιμάζουν την ταχύτητα αντίδρασης πριν από οποιαδήποτε ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση. Η υπηρεσία στρατιωτικών πληροφοριών της Δανίας εντοπίζει το ίδιο μοτίβο ρωσικής δραστηριότητας, με έμφαση στη διατάραξη υποδομών και σε επιχειρήσεις κάτω από το όριο της ένοπλης σύγκρουσης (εκθέσεις).

Η ΕΕ δεν διοικεί πολεμικές επιχειρήσεις. Διαμορφώνει, όμως, τα συστήματα που κρατούν την κοινωνία και τις υποδομές σε λειτουργία απέναντι σε αυτές τις χαμηλότερης έντασης απειλές. Δύο οδηγίες σηκώνουν το κύριο βάρος: η δεύτερη οδηγία για την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριακών συστημάτων, που υποχρεώνει κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια και οι μεταφορές να τηρούν πρότυπα κυβερνοασφάλειας, και η οδηγία για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων, που αναγκάζει τις κυβερνήσεις να εντοπίζουν και να προστατεύουν κρίσιμες υποδομές.

Το ευρωπαϊκό έργο για τη στρατιωτική κινητικότητα αντιμετωπίζει ένα διαφορετικό, πιο υλικό πρόβλημα. Η Ευρώπη εξακολουθεί να μην μπορεί να μετακινεί στρατεύματα, πυρομαχικά και καύσιμα διασυνοριακά με την ταχύτητα που απαιτεί η αξιόπιστη αποτροπή. Τα εμπόδια είναι πεζά: άδειες για βαρέα οχήματα, γέφυρες που δεν αντέχουν άρματα, ασύμβατα σιδηροδρομικά πλάτη, συνοριακά έγγραφα που καθυστερούν τις φάλαγγες και αποθηκευτικοί χώροι που δεν υπάρχουν εκεί όπου θα τους χρειάζονταν οι δυνάμεις (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ποιος κινείται πρώτος

Σε ένα υβριδικό επεισόδιο, οι σουηδικές αρχές αντιδρούν σε εθνικό επίπεδο: η αστυνομία, οι υπηρεσίες πληροφοριών, η ακτοφυλακή και οι πολιτικές υπηρεσίες πρέπει να κρατήσουν τη χώρα λειτουργική υπό πίεση (κυβέρνηση της Σουηδίας). Η Φινλανδία χειρίζεται τη δική της συνοριακή και εδαφική άμυνα μέσω δυνάμεων που έχουν πλέον ενσωματωθεί στον περιφερειακό σχεδιασμό του ΝΑΤΟ.

Αν η κρίση κλιμακωθεί, η απόφαση περνά στο Βορειοατλαντικό Συμβούλιο, όπου οι πρεσβευτές ή οι υπουργοί όλων των συμμάχων πρέπει να συμφωνήσουν ομόφωνα. Το άρθρο 5, δηλαδή η εγγύηση συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας, είναι πρώτα πολιτική απόφαση και μετά επιχειρησιακό σχέδιο. Κάθε σύμμαχος εξακολουθεί να αποφασίζει χωριστά τι βοήθεια θα παράσχει (ΝΑΤΟ). Σε αυτό το κενό, ανάμεσα στην πολιτική υπόσχεση και την επιχειρησιακή πράξη, κρίνεται η αξιοπιστία.

Ένα συγκεκριμένο σουηδικό νομικό βήμα καλύπτει μέρος του προβλήματος. Η κυβερνητική πρόταση 2025/26:254 διευκολύνει τη στρατιωτική δραστηριότητα συμμάχων σε σουηδικό έδαφος κατά τη διάρκεια κρίσης, απαντώντας στο πρακτικό ερώτημα αν οι μονάδες του ΝΑΤΟ μπορούν να εισέλθουν, να επιχειρήσουν και να ανεφοδιαστούν όταν χρειαστεί (σουηδική κυβέρνηση). Χωρίς τέτοιες ρυθμίσεις κράτους υποδοχής, οι συμμαχικές δεσμεύσεις μένουν υποσχέσεις χωρίς επιμελητεία από πίσω.

Τα ανοιχτά ερωτήματα

Τρία ζητήματα παραμένουν ανοιχτά. Μπορεί η Γκότλαντ να ενισχυθεί και να συντηρηθεί υπό πίεση ή θα μείνει ένας συμβολικός μηχανισμός συναγερμού; Μπορούν οι συμμαχικές δυνάμεις να κινηθούν μέσα από τη Σουηδία και τη Φινλανδία με αντιαεροπορική άμυνα, καύσιμα και πυρομαχικά ήδη εξασφαλισμένα, αντί να τα διαπραγματεύονται στη μέση της κρίσης; Και στο υβριδικό άκρο, εκεί όπου η δολιοφθορά προηγείται οποιασδήποτε επίκλησης του άρθρου 5, ποιος εγκρίνει την κλιμάκωση όταν το πρόβλημα είναι ένα κομμένο καλώδιο και όχι ένα παραβιασμένο σύνορο;

Ο σκανδιναβικός και βαλτικός αμυντικός χάρτης έχει ξανασχεδιαστεί. Το αν θα αντέξει θα εξαρτηθεί από το αν καύσιμα, άδειες και αποθέματα έχουν τοποθετηθεί πριν από την πρώτη διατάραξη, όχι μετά.