Η Σουηδία διοικεί ΝΑΤΟϊκή δύναμη στη Φινλανδία

Στις 6 Ιουνίου 2026 η Σουηδία ανέλαβε τη διοίκηση της ένατης προωθημένης χερσαίας δύναμης του ΝΑΤΟ στη Φινλανδία, θέτοντας περίπου 600 Σουηδούς στρατιώτες υπό την άμεση αρχή του Ανώτατου Συμμαχικού Διοικητή Ευρώπης. Η τελετή στο Σύνταγμα Νόρμποτεν, στο Μπόντεν της βόρειας Σουηδίας, κατέγραψε την πρώτη φορά που σκανδιναβική χώρα ηγείται προωθημένου σχηματισμού αποτροπής του ΝΑΤΟ (υπουργείο Άμυνας της Φινλανδίας, Σουηδικές Ένοπλες Δυνάμεις).

Η κίνηση εντάσσεται απευθείας στον ευρύτερο υπολογισμό της Ουάσιγκτον. Ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ, στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεβιτς, δήλωσε στις Βρυξέλλες στις 19 Μαΐου ότι οι σύμμαχοι πρέπει «απολύτως» να αναμένουν περαιτέρω αμερικανικές μειώσεις, περιγράφοντας τη διαδικασία ως πολυετή: «Καθώς ο ευρωπαϊκός πυλώνας της Συμμαχίας γίνεται ισχυρότερος, αυτό επιτρέπει στις ΗΠΑ να μειώσουν την παρουσία τους στην Ευρώπη» (ΝΑΤΟ, Military Times). Με άλλα λόγια, κάθε ευρωπαϊκή επιτυχία στην οικοδόμηση στρατιωτικής ικανότητας διευκολύνει την αμερικανική αποχώρηση.

Από το προειδοποιητικό φυλάκιο στην άρνηση πρόσβασης

Οι Προωθημένες Χερσαίες Δυνάμεις αντικατέστησαν τις παλαιότερες ενισχυμένες προωθημένες παρουσίες, τα πολυεθνικά συγκροτήματα μάχης που δημιούργησε το ΝΑΤΟ το 2016 ως μηχανισμό έγκαιρης εμπλοκής. Ήταν μικρές μονάδες εγκατεστημένες στις χώρες της Βαλτικής, ανεπαρκείς για να σταματήσουν μια ρωσική επίθεση, αλλά αρκετές ώστε οποιοδήποτε πλήγμα να σκοτώσει στρατιώτες του ΝΑΤΟ και να ενεργοποιήσει την απάντηση ολόκληρης της Συμμαχίας.

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Σύνοδος της Μαδρίτης εγκατέλειψε αυτή τη λογική και αναβάθμισε τους σχηματισμούς σε επίπεδο ταξιαρχίας. Η αποτροπή μετακινήθηκε έτσι από την «τιμωρία» μετά το πλήγμα στην «άρνηση» του ίδιου του πλήγματος, δηλαδή σε δυνάμεις που αναμένεται να κρατήσουν έδαφος και όχι απλώς να απορροφήσουν την πρώτη επίθεση (ΝΑΤΟ, λιθουανικό Κέντρο Γεωστρατηγικών Σπουδών).

Η δύναμη στη Φινλανδία συμπληρώνει μια συνεχή αλυσίδα εννέα τέτοιων σχηματισμών, από την Αρκτική έως τη Μαύρη Θάλασσα. Η αρχιτεκτονική της, όμως, διαφέρει. Σε κάθε άλλη περίπτωση, η χώρα-πλαίσιο, δηλαδή το κράτος που παρέχει τον κύριο όγκο των στρατευμάτων και την υποδομή διοίκησης, σταθμεύει δυνάμεις στο έδαφος της χώρας υποδοχής.

Η Σουηδία κρατά το συγκρότημα μάχης στο Μπόντεν, ενώ μόνο το πολυεθνικό επιτελείο διοίκησης βρίσκεται στο Ροβανιέμι, στη φινλανδική Λαπωνία. Οι σουηδικές δυνάμεις έχουν υποχρέωση ταχείας μεταφοράς, αλλά δεν βρίσκονται μόνιμα προωθημένες. Το σουηδικό Κοινοβούλιο ενέκρινε έως 1.200 στελέχη για τη Φινλανδία έως το τέλος του 2026, με διακηρυγμένη φιλοδοξία η δύναμη να φθάσει σε επίπεδο ταξιαρχίας, περίπου 5.000 στρατιώτες, χωρίς όμως να έχει οριστεί χρονοδιάγραμμα (σουηδικό Κοινοβούλιο, YLE).

Το κενό των κρίσιμων υποδομών

Καθώς οι ΗΠΑ μειώνουν το αποτύπωμά τους, αποσύρουν μαζί τους και κρίσιμες δυνατότητες. Το Πεντάγωνο ακύρωσε την ανάπτυξη πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς που προοριζόταν για τη Γερμανία. Η Ευρώπη δεν διαθέτει σήμερα αντίστοιχη συμβατική χερσαία δυνατότητα πλήγματος σε υπηρεσία (El País). Ακυρώθηκε επίσης προγραμματισμένη εναλλαγή 4.000 Αμερικανών στρατιωτών στην Πολωνία, διαταράσσοντας τον αγωγό μέσω του οποίου τροφοδοτείται η αμερικανική παρουσία στις χώρες της Βαλτικής (Euronews).

Η μείωση των στρατευμάτων συνοδεύεται από αλλαγή στη δομή διοίκησης. Για πρώτη φορά από την ίδρυση του ΝΑΤΟ, Ευρωπαίοι αξιωματικοί θα ηγούνται και των τριών Διακλαδικών Διοικήσεων της Συμμαχίας, δηλαδή των επιχειρησιακών στρατηγείων που διευθύνουν εκστρατείες, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν τις επιμέρους διοικήσεις για τις αεροπορικές, χερσαίες και ναυτικές δυνάμεις (ΝΑΤΟ).

Η μετατόπιση αυτή κρύβει μια βαθύτερη εξάρτηση. Οι Αμερικανοί εξακολουθούν να ελέγχουν τις δυνατότητες που κάνουν αυτές τις διοικήσεις λειτουργικές: τις πληροφορίες, τη δορυφορική επιτήρηση, τις υποδομές επιμελητείας και την πυρηνική αποτροπή.

Το Διεθνές Κέντρο Άμυνας και Ασφάλειας της Εσθονίας δημοσίευσε τον Μάιο την πιο αιχμηρή αποτίμηση: οι σκανδιναβικές και οι βαλτικές χώρες πρέπει πλέον, ως ακραίο σενάριο, να σχεδιάζουν την εφαρμογή των περιφερειακών αμυντικών σχεδίων του ΝΑΤΟ χωρίς αμερικανική υποστήριξη (ICDS). Η ίδια έκθεση συνέστησε διαπραγμάτευση για ευρωπαϊκό πυρηνικό συμπλήρωμα με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Καμία κυβέρνηση δεν έχει υιοθετήσει αυτή την πρόταση.

Η ταξιαρχία χωρίς χρονοδιάγραμμα

Η προωθημένη δύναμη στη Φινλανδία εγκαινιάστηκε πριν από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον Ιούλιο, όπου η κατανομή των βαρών θα κυριαρχήσει στην ατζέντα. Η Σουηδία έχει θέσει στόχο αμυντικές δαπάνες 3,5% του ΑΕΠ έως το 2030 (ΝΑΤΟ).

Οι χώρες που αναμένεται να συνεισφέρουν, μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ιταλία, η Δανία και η Ισλανδία, έχουν ανακοινώσει πρόθεση συμμετοχής στη δύναμη της Φινλανδίας, χωρίς όμως να επιβεβαιώσουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις στρατευμάτων ή χρονοδιαγράμματα. Η απόσταση ανάμεσα σε ένα τάγμα 600 στρατιωτών και μια ταξιαρχία 5.000 παραμένει ακάλυπτη χρονικά. Και το παράδοξο στον πυρήνα της νέας νατοϊκής λογικής μένει άλυτο: η Ευρώπη χτίζει συμβατική ισχύ ακριβώς για να μπορέσουν οι ΗΠΑ να αποχωρήσουν, ενώ εξακολουθεί να εξαρτάται από αμερικανικές δυνατότητες που δεν θα έχουν ευρωπαϊκό υποκατάστατο για χρόνια.