Η Σουηδία επιταχύνει την αμυντική τεχνολογία

Στην Ουκρανία, ένα drone μπορεί να αχρηστευθεί από νέο ρωσικό σήμα ηλεκτρονικού πολέμου, δηλαδή από μια στοχευμένη εκπομπή που μπλοκάρει ή αλλοιώνει τον έλεγχό του. Η μονάδα αναφέρει την αποτυχία, οι μηχανικοί στέλνουν αναβάθμιση λογισμικού που αλλάζει τη συχνότητα λειτουργίας και, μέσα σε λίγες ημέρες, η επόμενη αποστολή πετυχαίνει. Αυτός ο κύκλος, από το πρόβλημα στη διόρθωση και ξανά στο πεδίο, κινείται πλέον ταχύτερα από ό,τι είχαν σχεδιαστεί να αντέχουν οι στρατοί σε καιρό ειρήνης (Ifri). Οι ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις εξακολουθούν να μετρούν τις προμήθειες σε χρόνια. Η Σουηδία ζητά τώρα από τον στρατό της να μειώσει αυτή την απόσταση.

Ο στρατός αναλαμβάνει το τιμόνι

Στις 20 Ιουλίου, η Στοκχόλμη ανέθεσε στις Ένοπλες Δυνάμεις τη διοίκηση μιας νέας ενιαίας δομής για την αμυντική καινοτομία. Η αποστολή της είναι να συνδέσει τις ανάγκες των στρατιωτών με τις εταιρείες και τους ερευνητές που μπορούν να δώσουν λύσεις, με τη στήριξη της υπηρεσίας προμηθειών FMV, του ερευνητικού ινστιτούτου FOI και της Vinnova, του σουηδικού δημόσιου φορέα χρηματοδότησης της πολιτικής καινοτομίας. Η γραπτή έκθεση πρέπει να παραδοθεί έως την 1η Νοεμβρίου 2026 (Swedish government).

Ο αντιστράτηγος Καρλ-Γιόχαν Έντστρομ, αρχηγός του επιτελείου άμυνας, το περιέγραψε χωρίς περιστροφές: πλεονέκτημα έχει όποιος εντοπίζει πρώτος το πρόβλημα, κατασκευάζει τη λύση και τη φέρνει ταχύτερα στις μονάδες μάχης (Aftonbladet).

Η Σουηδία δεν ξεκινά από το μηδέν. Στο Strilab, ένα πεντάβδομο πρόγραμμα στη Στοκχόλμη, στρατιώτες και φοιτητές μηχανικοί δουλεύουν σε μικρές ομάδες, με καθοδήγηση από τη Harvard Business School και εκπαιδευτές της Silicon Valley, ώστε να κατασκευάσουν εργαλεία για το πεδίο μάχης που θα μπορούσαν να είναι αξιοποιήσιμα ήδη από το φθινόπωρο (Sveriges Radio). Οι διαγωνισμοί καινοτομίας της FMV έχουν στόχο να μετακινούν προτάσεις από την ιδέα στην ετοιμότητα για παραγωγή μέσα σε 12 μήνες (Nordic Defence Sector).

Γιατί η αγορά όπλων καθυστερεί, συχνά για σοβαρούς λόγους

Ένα πολιτικό drone μπορεί να είναι ένα έξυπνο πρωτότυπο. Ένα στρατιωτικό σύστημα πρέπει να λειτουργεί αφού έχει ταρακουνηθεί μέσα σε τεθωρακισμένο όχημα, έχει δεχθεί παρεμβολές από εχθρικά ραδιοσήματα, έχει επισκευαστεί πρόχειρα στο πεδίο από εξαντλημένο πλήρωμα μέσα σε παγωμένη βροχή και, στη συνέχεια, πρέπει να επικοινωνήσει με συστήματα συμμάχων στο ΝΑΤΟ. Κάθε τέτοιο επίπεδο προσθέτει χρόνο, όχι από γραφειοκρατική αδράνεια μόνο, αλλά επειδή η αξιοπιστία σε πολεμικές συνθήκες δεν πιστοποιείται με όρους εργαστηρίου (Ifri).

Υπάρχει, έπειτα, η διαδικασία. Οι υπηρεσίες προμηθειών συχνά γράφουν απαιτήσεις για ένα ιδανικό μελλοντικό σύστημα, για παράδειγμα μια πλήρη οικογένεια drones με όλες τις δυνατότητες, ενώ μια διμοιρία χρειάζεται τον επόμενο μήνα ένα τετρακόπτερο ανθεκτικό στις παρεμβολές. Οι ανταγωνιστικοί διαγωνισμοί, οι έλεγχοι διαφάνειας και οι περιορισμοί στις εξαγωγές προσθέτουν νέους μήνες. Η κλιμάκωση είναι ακόμη δυσκολότερη: μια μικρή ομάδα μπορεί να αυτοσχεδιάσει ένα drone, αλλά η ανάπτυξη χιλιάδων συστημάτων απαιτεί αλυσίδες προμηθευτών, ποιοτικό έλεγχο, ανταλλακτικά και εγχειρίδια εκπαίδευσης (MWI). Η ίδια η σουηδική υπηρεσία εξαγωγικών πιστώσεων έχει καταλήξει ότι η χώρα βρίσκεται στην παγκόσμια κορυφή στην εφεύρεση, αλλά είναι αισθητά πιο αδύναμη στη μετατροπή των ιδεών σε βιομηχανική παραγωγή (EKN).

Κάθε χώρα χτυπά διαφορετικό κρίκο της αλυσίδας

Η Σουηδία δεν κινείται μόνη της. Η Δανία έχει ξεκινήσει συνεργασία ανάμεσα στην Υπηρεσία Πληροφοριών Άμυνας, το Τεχνικό Πανεπιστήμιο DTU και τη βιομηχανία, με στόχο οι ανάγκες των υπηρεσιών πληροφοριών να μετατρέπονται σε οργανωμένες τεχνολογικές δοκιμές (DTU). Η Γερμανία μεταρρυθμίζει τους κανόνες τιμολόγησης στις αμυντικές προμήθειες, επειδή το σημερινό μοντέλο, στο οποίο το κράτος αποζημιώνει το κόστος μιας εταιρείας και προσθέτει συμφωνημένο περιθώριο κέρδους, ευνοεί τους μεγάλους καθιερωμένους αναδόχους και κρατά εκτός μικρότερες νεοφυείς επιχειρήσεις στα drones και την τεχνητή νοημοσύνη (Handelsblatt). Σε επίπεδο ΕΕ, η ατζέντα Defence Readiness 2030 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιδιώκει να απλοποιήσει το δίκαιο των προμηθειών και να επιταχύνει τις άδειες για αμυντικές υποδομές (European Commission).

Η διάγνωση συγκλίνει σε όλη την ήπειρο: περισσότερες δαπάνες δεν παράγουν από μόνες τους στρατιωτική ισχύ, αν το κράτος δεν μπορεί να ορίσει καθαρές ανάγκες, να δοκιμάσει τεχνολογία, να αγοράσει γρήγορα και να κλιμακώσει την παραγωγή πριν αλλάξει η απειλή.

Τι πρέπει να παρακολουθήσουμε

Η Σουηδία δεν έχει λύσει ακόμη το πρόβλημα. Έχει όμως ορίσει ποιος το αναλαμβάνει, και αυτό έχει σημασία επειδή ο κατακερματισμός της ευθύνης είναι ο ίδιος μέρος του αδιεξόδου: οι μονάδες γνωρίζουν την απειλή, οι νεοφυείς επιχειρήσεις έχουν την τεχνολογία, οι υπηρεσίες προμηθειών ελέγχουν τον προϋπολογισμό και κανείς δεν κατέχει ολόκληρο τον κύκλο. Η εντολή δεν διευκρινίζει ακόμη αν θα υπάρχει δημοσιονομική αρμοδιότητα, εξαιρέσεις από το δίκαιο των προμηθειών ή συμβάσεις παραγωγής (Swedish government).

Η δοκιμασία του επόμενου έτους θα είναι πρακτική. Θα φτάνουν τα επιχειρησιακά προβλήματα στους μηχανικούς ταχύτερα; Θα περνούν τα πρωτότυπα σε αποφάσεις προμήθειας μέσα σε μήνες αντί για χρόνια; Θα φτάνουν τα δοκιμασμένα συστήματα στους στρατιώτες πριν το πεδίο μάχης έχει ήδη αλλάξει; Η Ουκρανία έδειξε ότι η ταχύτητα είναι εφικτή. Η Σουηδία ποντάρει ότι μπορεί να την ενσωματώσει μέσα στους περιορισμούς του δημόσιου χρήματος, του νομικού ελέγχου και της πειθαρχίας του ΝΑΤΟ.