Η Σουηδία θωρακίζει τα στρατιωτικά ηλεκτρονικά

Ένα πρωινό του χειμώνα, τα φώτα σβήνουν χωρίς προειδοποίηση. Δεν έχει προηγηθεί καταιγίδα, ούτε έκρηξη. Στο χειρότερο σενάριο, οι οθόνες στα νοσοκομεία παύουν να λειτουργούν, οι φωτεινοί σηματοδότες «παγώνουν», τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας εξαφανίζονται. Η αιτία είναι μια απότομη έκλυση ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας, αρκετή για να διοχετεύσει υπερβολική τάση σε καλώδια που κανείς δεν είχε θεωρήσει αναγκαίο να θωρακίσει.

Σύμφωνα με το SVT, οι σουηδικές αρχές πολιτικής άμυνας προειδοποιούν ότι η χώρα διαθέτει ελάχιστη προστασία απέναντι σε όπλα ηλεκτρομαγνητικού παλμού. Οι Ένοπλες Δυνάμεις δοκιμάζουν εξοπλισμό για να διαπιστώσουν τι επιβιώνει σε τέτοιες συνθήκες. Στον πολιτικό τομέα, όμως, δεν υπάρχει αντίστοιχο πρόγραμμα.

Ο πραγματικός φόβος πίσω από αυτές τις δοκιμές δεν είναι κατ’ ανάγκην ένα μοναδικό καταστροφικό πλήγμα. Είναι ότι οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν γεμίσει την καθημερινή ζωή με ηλεκτρονικά συστήματα που ουδέποτε δοκιμάστηκαν απέναντι σε ακραία ηλεκτρομαγνητική καταπόνηση.

Μια απότομη ηλεκτρική ώθηση

Ο ηλεκτρομαγνητικός παλμός μπορεί να νοηθεί ως μια ξαφνική αιχμή τάσης που εισέρχεται σε οτιδήποτε λειτουργεί, πρακτικά, σαν κεραία. Γραμμές ηλεκτρικού ρεύματος, τηλεπικοινωνιακά καλώδια και πλακέτες κυκλωμάτων μπορούν να συλλέξουν αυτή την ενέργεια. Ένα κινητό στο κομοδίνο μπορεί απλώς να κάνει επανεκκίνηση. Ένα εθνικό δίκτυο ηλεκτρισμού, με εκατοντάδες χιλιόμετρα γραμμών μεταφοράς που λειτουργούν σαν τεράστια κεραία, αντιμετωπίζει κίνδυνο άλλης τάξης μεγέθους.

Οι απειλές έχουν διαφορετικές μορφές. Ένας πυρηνικός ηλεκτρομαγνητικός παλμός θα μπορούσε να καλύψει τεράστιες περιοχές, αλλά προϋποθέτει πυρηνικό πόλεμο. Μη πυρηνικά όπλα μικροκυμάτων υπάρχουν ήδη: η Thales διαθέτει σύστημα εξουδετέρωσης drones με την ονομασία THUNDERSHIELD, αν και τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν τοπικές επιπτώσεις, όχι κατάρρευση σε ηπειρωτική κλίμακα.

Οι ηλιακές καταιγίδες αποτελούν ξεχωριστή εκδοχή του ίδιου προβλήματος. Η έντονη ηλιακή δραστηριότητα μπορεί να διοχετεύσει επικίνδυνα ρεύματα σε μακρές γραμμές ηλεκτρικής ενέργειας· η NOAA παρακολουθεί αυτά τα φαινόμενα ως επιχειρησιακούς κινδύνους για τα δίκτυα και την πλοήγηση. Κυβερνοεπιθέσεις και φυσικές δολιοφθορές μπορούν επίσης να θέσουν εκτός λειτουργίας τις ίδιες υπηρεσίες, χωρίς καμία εξωτική φυσική. Ο κοινός παρονομαστής είναι η εξάρτηση: συστήματα που βασίζονται σε μακριά καλώδια και πυκνές ψηφιακές διασυνδέσεις έχουν πολλά σημεία εισόδου για ανεπιθύμητη ενέργεια. Το NIST περιλαμβάνει την προστασία από ηλεκτρομαγνητικό παλμό στον ομοσπονδιακό κατάλογο ελέγχων ασφαλείας, δίπλα στην προστασία από πυρκαγιά και πλημμύρα.

Ξαναχτίζοντας την ευθύνη

Η Σουηδία δεν δοκιμάζει μόνο συσκευές. Ξαναχτίζει και το ερώτημα ποιος αναλαμβάνει όταν τα πολιτικά συστήματα αποτυγχάνουν. Η νέα υπηρεσία πολιτικής άμυνας της χώρας, η MCF, αναπτύσσει δυνατότητες προστασίας του πληθυσμού, ενώ μια κυβερνητική πρόταση του Ιουλίου 2026 επιχειρεί να απαντήσει ποιοι στελεχώνουν στην πράξη την πολιτική άμυνα σε περίοδο κρίσης. Νέοι νόμοι ανθεκτικότητας και μια μεταφορά αρμοδιοτήτων κυβερνοασφάλειας μεταξύ υπηρεσιών βρίσκονται ακόμη υπό διαμόρφωση.

Η ίδια ευπάθεια εμφανίζεται σε όλη την Ευρώπη με διαφορετικές ονομασίες. Η ZEIT ανέφερε ότι η Γερμανία σχεδίαζε ανάλυση τρωτότητας έναντι πυρηνικού ηλεκτρομαγνητικού παλμού. Στην Ολλανδία, ο οργανισμός TNO προειδοποιεί ότι σχεδόν όλες οι ζωτικές διαδικασίες έχουν ψηφιοποιηθεί με «ελάχιστες εναλλακτικές επιλογές», ενώ το ολλανδικό Συμβούλιο Κυβερνοασφάλειας ζητεί επείγοντα μέτρα ώστε οι τηλεπικοινωνίες να συνεχίσουν να λειτουργούν σε περιόδους διαταραχής. Η νομοθεσία της Φινλανδίας για τις κρίσιμες υποδομές κινείται πιο αποφασιστικά: εντοπισμός κάθε κρίσιμου φορέα, υποχρεωτικές εκτιμήσεις κινδύνου, αναφορά διαταραχών. Η Φινλανδία σχεδόν δεν αναφέρει τον ηλεκτρομαγνητικό παλμό, αλλά αντιμετωπίζει την ίδια αδυναμία: τα ψηφιακά συστήματα χρειάζονται υπεύθυνους, δοκιμασμένα σχέδια και τρόπους λειτουργίας όταν τα ηλεκτρονικά αποτύχουν.

Η προστασία μοιάζει με συντήρηση

Η έκθεση του ENTSO-E του Ιουλίου 2026 για τη σταθερότητα των δικτύων περιγράφει τον ευρωπαϊκό κίνδυνο ως αλυσιδωτή αποτυχία, όπου ένα στοιχείο που τίθεται εκτός λειτουργίας ενεργοποιεί σειρά άλλων βλαβών. Ένας μετασχηματιστής δεν χρειάζεται να καταστραφεί. Μπορεί να αρκεί να ενεργοποιηθούν τα συστήματα προστασίας και να χαθεί η τηλεμετρία, δηλαδή τα ζωντανά δεδομένα που επιτρέπουν στους διαχειριστές να βλέπουν τι συμβαίνει στο δίκτυο, καθιστώντας αδύνατη την ομαλή αποκατάσταση.

Η πραγματική προστασία δεν έχει εντυπωσιακή εικόνα: απαγωγοί υπέρτασης για την απορρόφηση αιχμών τάσης, φίλτρα σε κάθε σημείο εισόδου καλωδίων σε ένα κτίριο, θωρακισμένα περιβλήματα, ανταλλακτικά, εφεδρικές επικοινωνίες, τακτικές ασκήσεις. Ένας κλωβός Φαραντέι, δηλαδή ένα σφραγισμένο μεταλλικό περίβλημα που μπλοκάρει την ηλεκτρομαγνητική ενέργεια, προστατεύει ό,τι βρίσκεται στο εσωτερικό του. Κάθε καλώδιο ή κεραία που εισέρχεται σε μια εγκατάσταση, όμως, αποτελεί και δίοδο για ανεπιθύμητη ενέργεια και χρειάζεται δικό του φίλτρο (NIST SP 800-53).

Πρόκειται για έργο ακριβό, αόρατο όταν πετυχαίνει και ανταγωνιστικό προς πιο άμεσες δημοσιονομικές προτεραιότητες. Το κόστος πέφτει σε νοσοκομεία, διαχειριστές δικτύων, τηλεπικοινωνιακές εταιρείες και δήμους, γι’ αυτό και συχνά μετατίθεται.

Οι στρατιωτικές δοκιμές της Σουηδίας έχουν σημασία επειδή μετατρέπουν τη θεωρία σε καθαρό αποτέλεσμα: αυτός ο ασύρματος αντέχει ή δεν αντέχει; Το πρακτικό τεστ για κάθε ευρωπαϊκό νοσοκομείο και κάθε διαχειριστή δικτύου είναι αν έχει χαρτογραφηθεί τι αποτυγχάνει πρώτο, αν έχουν εκπαιδευθεί οι άνθρωποι που θα αντιδράσουν και αν υπάρχει σχέδιο για τη στιγμή που οι οθόνες θα σκοτεινιάσουν.