Οι ελβετικοί παγετώνες έχασαν 5.5% και τροφοδότησαν ποτάμια

Όταν το καλοκαίρι είναι θερμό και ξηρό, τα ποτάμια που πηγάζουν στις Άλπεις στηρίζονται στο νερό από το λιώσιμο των παγετώνων: χιόνι που έπεσε πολλούς χειμώνες και αποθηκεύτηκε ως πάγος. Φέτος, οι παγετώνες της Ελβετίας έχασαν περίπου 5,5 τοις εκατό του όγκου τους κατά το παγετωνικό έτος 2025/26, δηλαδή περίπου 2,5 κυβικά χιλιόμετρα πάγου (NZZ). Σε πέντε χρόνια, η συνολική απώλεια πλησιάζει το ένα πέμπτο (GLAMOS/SLF).

Τα στοιχεία προέρχονται από το GLAMOS, το ελβετικό δίκτυο παρακολούθησης παγετώνων, που συνεργάζεται με το ETH Ζυρίχης και τα πανεπιστήμια του Φριβούργου και της Ζυρίχης. Το δίκτυο τα δημοσιοποίησε μέσω της Ελβετικής Ακαδημίας Επιστημών την 1η Οκτωβρίου (ETH Zurich). Οι ερευνητές παρακολούθησαν λεπτομερώς 23 παγετώνες αναφοράς και υπολόγισαν από τις μετρήσεις την απώλεια για τους περίπου 1.300 παγετώνες που έχουν απομείνει στην Ελβετία (AFP), όπως μια προσεκτικά σχεδιασμένη δημοσκόπηση εκτιμά τις απόψεις μιας ολόκληρης χώρας από ένα δείγμα.

Μόνο το 2022 η απώλεια ήταν μεγαλύτερη ως ποσοστό του όγκου, περίπου 6 τοις εκατό (PBS/AP). Σε κυβικά χιλιόμετρα, το 2026 κατατάσσεται τρίτο, μετά το 2022 και το 2003 (NZZ). Οι δύο κατατάξεις διαφέρουν επειδή το 2003 υπήρχε περισσότερος πάγος: έτσι, ακόμη και ένα μικρότερο ποσοστό απώλειας μπορούσε να αντιστοιχεί σε μεγαλύτερο όγκο. Η επιφάνεια των παγετώνων υποχώρησε κατά μέσο όρο 2,5 έως 4 μέτρα (University of Fribourg).

Μικρό απόθεμα, έπειτα η ζέστη

Ένας παγετώνας λειτουργεί σαν λογαριασμός αποταμίευσης. Το χειμωνιάτικο χιόνι είναι η κατάθεση: αν αρκετό από αυτό επιβιώσει ως το τέλος του καλοκαιριού, συμπιέζεται σταδιακά και γίνεται νέος πάγος.

Ο χειμώνας του 2025/26 ήταν ένας από τους δέκα λιγότερο χιονισμένους στην περίοδο των μετρήσεων (GLAMOS/SLF). Έτσι, οι παγετώνες μπήκαν στο καλοκαίρι με μικρό απόθεμα. Το χιόνι προστατεύει επίσης τους παγετώνες, καθώς η φωτεινή επιφάνειά του ανακλά το ηλιακό φως, το οποίο ο πιο σκούρος πάγος απορροφά.

Το χιόνι υποχώρησε νωρίς. Σύμφωνα με το ETH Ζυρίχης, τον Ιούνιο είχε ήδη απομείνει σε ασυνεχή τμήματα, ενώ τον Σεπτέμβριο είχε εξαφανιστεί ακόμη και σε υψόμετρο περίπου 3.500 μέτρων. Το όριο παγετού, δηλαδή το υψόμετρο όπου η θερμοκρασία πέφτει στους μηδέν βαθμούς, βρέθηκε πάνω από τα 4.000 μέτρα επί 76 ημέρες, σύμφωνα με την ίδια θεσμική ανακοίνωση όπως διανεμήθηκε από το EurekAlert. Με άλλα λόγια, ασυνήθιστα θερμός αέρας έφτασε ψηλά στα βουνά για μεγάλο μέρος του καλοκαιριού.

Αυτό το μοτίβο, με λίγο χιόνι τον χειμώνα και υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι, συμφωνεί με τις μακροχρόνιες μετρήσεις στην Ελβετία. Μελέτη ημερήσιων στοιχείων από το 2010 έως το 2024 έδειξε ότι οι πιο χιονισμένοι χειμώνες έφερναν σταθερά μεγαλύτερη αύξηση χιονιού στους παγετώνες, ενώ τα θερμότερα καλοκαίρια οδηγούσαν σε μεγαλύτερες απώλειες πάγου (The Cryosphere). Η μελέτη περιγράφει τη μακροχρόνια τάση· οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει πόσο από τη φετινή απώλεια οφείλεται στον φτωχό σε χιόνι χειμώνα και πόσο στη ζέστη.

Ποιον ωφελεί το λιώσιμο και πόσο

Από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο, οι παγετώνες απελευθέρωσαν περίπου 2,2 τρισεκατομμύρια λίτρα νερού από το λιώσιμο (GLAMOS/SLF). Το πόσο βοηθά αυτή η ποσότητα εξαρτάται από τη θέση κατά μήκος του ποταμού.

Ερευνητές εξέτασαν πώς αντιμετώπισαν την ξηρασία του 2022 οι 88 λεκάνες απορροής στην Ελβετία που τροφοδοτούνται από παγετώνες. Βρήκαν ότι το επιπλέον νερό από το λιώσιμο κάλυψε έως και το 70 τοις εκατό του υδατικού ελλείμματος στον Ροδανό, στον σταθμό Πορτ-ντι-Σεκς, αλλά το πολύ το 5 τοις εκατό στη Βασιλεία, στον Ρήνο (Hydrology and Earth System Sciences). Λεκάνη απορροής είναι όλη η έκταση από την οποία το νερό καταλήγει σε ένα συγκεκριμένο σημείο ποταμού, σαν να συγκεντρώνεται μέσα σε χωνί. Κοντά στα βουνά, ο παγετώνας συνεισφέρει μεγάλο μέρος του νερού που συγκεντρώνει η λεκάνη. Ως τη Βασιλεία έχουν προστεθεί πολλοί άλλοι παραπόταμοι, με αποτέλεσμα να μικραίνει το μερίδιο του παγετώνα.

Η ίδια μελέτη έδειξε ότι το μεγαλύτερο μέρος του νερού από το λιώσιμο κατά την ξηρασία εκείνης της χρονιάς προήλθε από πάγο που είχε χαθεί οριστικά. Με όρους αποταμίευσης, τα ποτάμια αντλούσαν από το κεφάλαιο και όχι από τους τόκους.

Η μελέτη συνέκρινε επίσης τα δύο μεγάλα καλοκαίρια καύσωνα. Στα δύο τρίτα των λεκανών απορροής, το 2022 έφτασε στα ποτάμια λιγότερο νερό από το λιώσιμο των παγετώνων απ’ ό,τι το 2003, παρότι κάθε τετραγωνικό μέτρο πάγου έλιωνε ταχύτερα (Hydrology and Earth System Sciences). Η απλούστερη εξήγηση είναι ότι είχε απομείνει μικρότερη έκταση πάγου για να λιώσει, αν και η διαφορετική μετεωρολογική εικόνα των δύο καλοκαιριών επηρεάζει επίσης τη σύγκριση.

Οι φετινές μετρήσεις δείχνουν ότι το απόθεμα μειώθηκε κι άλλο. Το πόσο νερό προσφέρει το λιώσιμο σε έναν ποταμό κατά τη διάρκεια ενός ξηρού καλοκαιριού εξαρτάται από το πόσο κοντά ρέει στον πάγο· το απόθεμα που στηρίζει αυτή την παροχή μικραίνει ύστερα από κάθε χρονιά σαν το 2026.