Το Βέλγιο έμεινε χωρίς φρεγάτες

Η βελγική φρεγάτα Leopold I παραμένει εδώ και περίπου τρεις εβδομάδες σε αμερικανικό λιμάνι λόγω τεχνικής βλάβης, σύμφωνα με βελγικά δημοσιεύματα. Το μοναδικό αδελφό πλοίο της, η Louise-Marie, μπαίνει σε προγραμματισμένη συντήρηση. Η σύμπτωση των δύο χρονοδιαγραμμάτων αφήνει ένα κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ χωρίς ούτε ένα διαθέσιμο πλοίο συνοδείας υψηλών δυνατοτήτων. Μία μηχανική αστοχία αρκεί, στην πράξη, για να μηδενίσει τη συμβολή μιας χώρας στη συλλογική θαλάσσια άμυνα.

Το ΝΑΤΟ και η ΕΕ ζητούν πλοία. Τα κράτη τα διαθέτουν — ή όχι.

Οι πολυεθνικές ναυτικές ομάδες του ΝΑΤΟ εμφανίζονται ως συμμαχικά μέσα, αλλά κάθε πλοίο ανήκει σε εθνικό στόλο. Το ΝΑΤΟ δεν έχει δικό του πολεμικό ναυτικό. Εντάσσει σε μόνιμες ομάδες υψηλής ετοιμότητας φρεγάτες που προσφέρουν εκ περιτροπής τα κράτη-μέλη (NATO MARCOM, NATO). Με τον ίδιο τρόπο λειτουργεί και η ΕΕ: επιχειρήσεις όπως η ASPIDES, η αποστολή συνοδείας στην Ερυθρά Θάλασσα για την προστασία της εμπορικής ναυτιλίας από τις επιθέσεις των Χούθι, στηρίζονται αποκλειστικά σε πλοία που αποφασίζουν να στείλουν οι κυβερνήσεις (Council of the EU, Operation ASPIDES).

Ο μηχανισμός ισχύος είναι απλός. Το ΝΑΤΟ και η ΕΕ μπορούν να συντονίζουν, να σχεδιάζουν και να ζητούν μέσα. Τα εθνικά υπουργεία Άμυνας κατέχουν τα πλοία, ορίζουν τα προγράμματα συντήρησης, στελεχώνουν τα πληρώματα και ελέγχουν τους ρυθμούς των εξοπλιστικών προμηθειών. Όταν το βελγικό ναυτικό των δύο φρεγατών πέφτει στο μηδέν, δεν εμφανίζεται αυτόματα αντικαταστάτης από κάποιο συμμαχικό στρατηγείο. Ή άλλος σύμμαχος καλύπτει το κενό ή το κενό παραμένει.

Ο ολλανδικός σύνδεσμος

Το Βέλγιο και η Ολλανδία δεν περιορίζονται σε κοινές ασκήσεις. Μέσω της δομής διοίκησης Admiraal Benelux, τα δύο ναυτικά μοιράζονται επιχειρησιακό σχεδιασμό και στελέχωση (Admiraal Benelux). Αντικαθιστούν επίσης από κοινού τις γερασμένες φρεγάτες τους, μέσω ενιαίας σύμβασης με τη Naval Group (Naval Group).

Αυτή η ενοποίηση έχει κόστος όταν ο ένας εταίρος βγαίνει προσωρινά εκτός. Οι Ολλανδοί επιτελείς που υπολογίζουν σε βελγική φρεγάτα για κοινές αποστολές πρέπει είτε να καλύψουν οι ίδιοι τη θέση είτε να αποδεχθούν μικρότερη παρουσία. Αναφορά στη βελγική κατάσταση εμφανίστηκε σε έγγραφα του ολλανδικού Κοινοβουλίου, ένδειξη ότι το πρόβλημα είχε εντοπιστεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες (1848.nl). Δεν υπάρχει τεκμήριο ότι το ολλανδικό ναυτικό κάλυψε επισήμως το κενό. Η κοινή διοίκηση, όμως, λειτουργεί μόνο όταν και οι δύο πλευρές μπορούν να παρατάξουν πλοία.

Η ίδια έλλειψη, σε μεγαλύτερη κλίμακα

Η Γερμανία δείχνει την εκδοχή του προβλήματος στις προμήθειες. Το Βερολίνο ακύρωσε το προβληματικό πρόγραμμα φρεγατών F126 και στράφηκε σε σχέδιο της TKMS, αφού το αρχικό πρόγραμμα κατέστη μη παραδοτέο (Quwa). Σύμφωνα με τηλεγράφημα του Reuters που μετέδωσε το n-tv, το ΝΑΤΟ ζητεί από τη Γερμανία να διατηρεί τέσσερα πολεμικά πλοία ειδικευμένα στον ανθυποβρυχιακό πόλεμο στο υψηλότερο επίπεδο ετοιμότητας (n-tv/Reuters). Οι πρώτες παραδόσεις δεν αναμένονται πριν από το 2029.

Η Δανία αντιμετωπίζει την πλευρά της ζήτησης. Ένοπλα ρωσικά πλοία περνούν από τα δανικά στενά με τέτοια συχνότητα ώστε η παρακολούθησή τους να έχει γίνει σχεδόν ρουτίνα (Tidende). Η Κοπεγχάγη έχει παραγγείλει νέα πλοία επιτήρησης και προστασίας, αλλά οι παραδόσεις εκτείνονται στην περίοδο 2028-2030 (BT).

Το μοτίβο επαναλαμβάνεται: η απειλή υπάρχει σήμερα, τα πλοία έρχονται αργότερα.

Ποιος χρωστά την απάντηση

Τίποτε από αυτά δεν αποδεικνύει ότι το ΝΑΤΟ έμεινε με ακάλυπτη θέση συνοδείας επειδή χάλασε μία βελγική φρεγάτα. Το συμμαχικό σύστημα έχει σχεδιαστεί για εναλλαγές και μπορεί να απορροφά κενά σε βάθος χρόνου. Το επιχειρησιακό αρχείο που θα επιβεβαίωνε ή θα διέψευδε μια χαμένη δέσμευση δεν είναι δημόσιο. Τα περιθώρια είναι στενά, όχι κατ’ ανάγκην σπασμένα.

Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές θαλάσσιες δεσμεύσεις τρέχουν ταχύτερα από τα προγράμματα συντήρησης και τα συστήματα προμηθειών που καλούνται να τις υποστηρίξουν. Το Βέλγιο δεν μπορεί να αναπτύξει ούτε μία φρεγάτα. Τα γερμανικά ανθυποβρυχιακά πλοία απέχουν χρόνια. Η Δανία παραγγέλνει σκάφη που δεν θα φθάσουν πριν από τις απειλές για τις οποίες προορίζονται. Η λογοδοσία ανήκει στα εθνικά υπουργεία Άμυνας: στις κυβερνήσεις που υπογράφουν συλλογικές δεσμεύσεις και στη συνέχεια υποχρηματοδοτούν, καθυστερούν ή δεν συντηρούν τα πλοία που απαιτούν αυτές οι δεσμεύσεις.