Στρατιώτες στις ενεργειακές αρτηρίες της Λιθουανίας

Λιθουανοί στρατιώτες περιπολούν πλέον στον τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου της Κλαϊπέντα. Η Λετονία έχει ενισχύσει την ασφάλεια σε φράγμα του ποταμού Νταουγκάβα και σε υπόγεια αποθήκη φυσικού αερίου. Ο διαχειριστής του πολωνικού δικτύου φυσικού αερίου λειτουργεί σε καθεστώς αυξημένης επιφυλακής. Η Εσθονία πιέζει για μεγαλύτερη ικανότητα διαχείρισης κρίσεων, χωρίς όμως να έχει ανακοινώσει δημόσια ανάπτυξη φρουρών σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Τα μέτρα προστασίας είναι επιβεβαιωμένα. Η επίθεση για την οποία προετοιμάζονται δεν είναι.

Η προειδοποίηση και το κενό που αποκαλύπτει

Ο υπουργός Άμυνας της Λιθουανίας Ρομπέρτας Κάουνας ανέφερε ότι οι στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν στοιχεία πως η Ρωσία εξετάζει επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές της Βαλτικής, πιθανώς με τη χρήση ουκρανικής κατασκευής drones που έχουν κατασχεθεί ή ανακατασκευαστεί, ώστε τα συντρίμμια να δείχνουν προς το Κίεβο και όχι προς τη Μόσχα (LRT, Kyiv Independent). Ο ίδιος έθεσε σαφή όρια στον ισχυρισμό: η Λιθουανία παρακολουθεί δραστηριότητα σχεδιασμού, αλλά δεν έχει εντοπίσει ούτε ημερομηνία, ούτε κατάλογο στόχων, ούτε τελική ρωσική απόφαση (Bloomberg).

Το σενάριο χτυπά ένα πολύ συγκεκριμένο επιχειρησιακό κενό: τα λεπτά ανάμεσα στον εντοπισμό ενός drone και στην απόφαση για το ποιος το έστειλε. Η Ρωσία θα μπορούσε να συλλέξει ουκρανικά εξαρτήματα από επιθέσεις στο δικό της έδαφος, να τα ενσωματώσει σε όπλο που θα κατευθυνθεί εναντίον συμμαχικής επικράτειας και να αφήσει στο σημείο συντρίμμια με ουκρανική υπογραφή (Euronews, Euromaidan Press). Ο στόχος θα ήταν να κερδηθεί χρόνος μέσα στο ΝΑΤΟ, τη στρατιωτική συμμαχία των 32 κρατών, όσο οι πρωτεύουσες θα διαφωνούν για το πόση απόδειξη χρειάζονται πριν αντιδράσουν (NV/Reuters).

Το ΝΑΤΟ μπορεί να μοιραστεί εικόνες ραντάρ και να απογειώσει μαχητικά. Κάθε μέλος μπορεί να ζητήσει διαβουλεύσεις της Συμμαχίας όταν θεωρεί ότι απειλείται. Όμως η δέσμευση συλλογικής άμυνας, το Άρθρο 5, προϋποθέτει πολιτική συμφωνία ότι έχει υπάρξει ένοπλη επίθεση· δεν ενεργοποιείται αυτομάτως από συντρίμμια (NATO). Η αρμοδιότητα για την κατάρριψη ενός drone, την απόδοση ευθύνης και την κλιμάκωση παραμένει εθνική. Κάθε χώρα αποφασίζει με τους δικούς της κανόνες και στον δικό της χρόνο. Αυτό ακριβώς το κενό επιχειρεί να εκμεταλλευθεί μια επιχείρηση ψευδούς σημαίας.

Τέσσερις χώρες, τέσσερα συστήματα συναγερμού

Η λιθουανική αντίδραση είναι η πιο ορατή. Ο Κάουνας υπέγραψε στις 17 Ιουλίου διαταγή για την ανάπτυξη έως 30 στρατιωτικών σε τέσσερις εγκαταστάσεις έως τις 19 Αυγούστου: στον τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου της Κλαϊπέντα, που στηρίζει τον εφοδιασμό της Βαλτικής με αέριο· στη διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας LitPol Link με την Πολωνία· και σε δύο εσωτερικές ενεργειακές εγκαταστάσεις που βοηθούν στην εξισορρόπηση του δικτύου (LRT English). Το μοτίβο είναι κοινό και στις τέσσερις περιπτώσεις: είσοδος φυσικού αερίου, διασυνοριακός ηλεκτρισμός, δυνατότητα σταθεροποίησης του δικτύου. Δηλαδή οι υποδομές που επιτρέπουν στις χώρες της Βαλτικής να τροφοδοτούνται χωρίς ρωσική εξάρτηση.

Η Λετονία αύξησε την ασφάλεια στο φράγμα του Νταουγκάβα κοντά στη Ρίγα και στην αποθήκη φυσικού αερίου του Ιντσούκαλνς (Delfi Latvia). Ο υπουργός Άμυνας Ράιβις Μέλνις δήλωσε ότι η Λετονία δεν διαθέτει πληροφορίες για προετοιμασία επιθέσεων εναντίον συγκεκριμένων λετονικών στόχων (la.lv). Μεγάλο μέρος της αυξημένης φύλαξης ισχύει ήδη από την πλήρη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Στην Πολωνία τα μέτρα περνούν περισσότερο μέσα από τις εταιρείες παρά από μία ενιαία στρατιωτική διαταγή. Η ενεργειακή εταιρεία Orlen εξετάζει εναλλακτικές οδούς εισαγωγής φυσικού αερίου, η Gaz-System λειτουργεί σε αυξημένη επιφυλακή, ενώ στρατιωτική μονάδα άρχισε να προστατεύει ηλεκτρική διασύνδεση με την Ουκρανία, η οποία βοηθά στη σταθεροποίηση του ουκρανικού δικτύου που έχει υποστεί πλήγματα από τον πόλεμο (Ukrainska Pravda). Η Πολωνία ερευνά επίσης τις δικές της αστοχίες στον εντοπισμό και την προειδοποίηση για ρωσικό πύραυλο κρουζ που διέσχισε τον εναέριο χώρο της στις 30 Ιουλίου (TVN24).

Η Εσθονία διαφοροποιείται. Ο υπουργός Εσωτερικών Ίγκορ Τάρο υποστηρίζει ότι οι πιθανότερες απειλές είναι μη στρατιωτικού χαρακτήρα και ότι η ετοιμότητα της χώρας για κρίσεις δεν αντιστοιχεί πλήρως στο σημερινό περιβάλλον ασφαλείας (ERR English). Στο δημόσιο αρχείο δεν εμφανίζονται νέες ανακοινώσεις για φρουρές γύρω από ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Όταν το drone φτάνει πράγματι

Η Ρουμανία προσφέρει ένα προηγούμενο. Στις 24 Ιουλίου, ρουμανικά F-16 κατέρριψαν ρωσικό drone τύπου Shahed πάνω από ρουμανικό έδαφος (Romania Insider). Για να συμβεί αυτό χρειάζονται προεγκεκριμένοι κανόνες εμπλοκής και πολιτική βούληση να δοθεί εντολή πυρός. Σουηδοί αναλυτές άμυνας χαρακτηρίζουν το σενάριο ψευδούς σημαίας στη Βαλτική «απολύτως εύλογο» με όρους γκρίζας ζώνης, δηλαδή ενεργειών κάτω από το όριο της ανοικτής πολεμικής σύγκρουσης (SvD).

Τέσσερα μέλη του ΝΑΤΟ θωρακίζουν εγκαταστάσεις με δικούς τους όρους, υπό δική τους νομική αρμοδιότητα και με δικό τους ρυθμό. Το ερώτημα για τη Συμμαχία είναι αν οι εθνικοί κανόνες κατάρριψης και οι διαδικασίες απόδοσης ευθύνης έχουν προσυμφωνηθεί πριν ένα drone φτάσει σε σταθμό ηλεκτροπαραγωγής, ή αν η Μόσχα διαπιστώνει, εγκατάσταση προς εγκατάσταση, ότι τα κενά ανάμεσα στα συμμαχικά συστήματα συναγερμού παραμένουν αρκετά μεγάλα για να τα εκμεταλλευθεί.