Thwaites: 30 χιλιοστά ανόδου έως το 2100

Πολλά υπολογιστικά μοντέλα για την Ανταρκτική δεν συνυπολογίζουν έναν τρόπο με τον οποίο λιώνουν οι πάγοι: το θαλασσινό νερό διαβρώνει τον παγετώνα από κάτω, στο σημείο όπου εξακολουθεί να ακουμπά στον πυθμένα. Όταν νέα μελέτη ενσωμάτωσε αυτή τη διαδικασία, το μοντέλο της προέβλεψε ότι ο παγετώνας Thwaites, ο γίγαντας της Δυτικής Ανταρκτικής που αποκαλείται «Παγετώνας της Αποκάλυψης», θα προσθέσει περίπου 30 χιλιοστά στην παγκόσμια μέση στάθμη της θάλασσας έως το 2100 — σχεδόν διπλάσια συμβολή από τον μέσο όρο των 15,2 χιλιοστών στα παλαιότερα μοντέλα (Nature Communications). Η σύγκριση, ωστόσο, χρειάζεται προσοχή: τα παλαιότερα μοντέλα έδιναν πολύ διαφορετικά αποτελέσματα, επομένως αντιπαραβάλλεται ένα προσεκτικά ρυθμισμένο σενάριο με τη μέση τιμή ενός ευρέος φάσματος εκτιμήσεων.

Η μελέτη, που αξιολογήθηκε από ομοτίμους, δημοσιεύθηκε στις 12 Οκτωβρίου από τους Mattia Poinelli, Eric Rignot και τους συνεργάτες τους (PubMed). Πρόκειται για πρόβλεψη ενός μοντέλου, με ισχυρότερο τεκμήριο τη σύγκριση εκδοχών του ίδιου μοντέλου, με και χωρίς την υποθαλάσσια τήξη.

Εκεί όπου ο πάγος αποκολλάται

Φανταστείτε μια βαριά σχεδία που κατεβαίνει από μια ράμπα προς μια λίμνη: το πίσω μέρος της πιέζει ακόμη πάνω στη ράμπα, ενώ το μπροστινό επιπλέει. Οι παγετωνολόγοι ονομάζουν «γραμμή γείωσης» το όριο ανάμεσα στα δύο. Τα συνήθη μοντέλα την αντιμετωπίζουν ως σαφή γραμμή και υπολογίζουν ότι ο ωκεανός λιώνει τον πάγο κυρίως από την πλευρά που ήδη επιπλέει.

Στον Thwaites, όμως, το όριο είναι πιο ασαφές. Με την άνοδο και την υποχώρηση της παλίρροιας, ο πάγος κάμπτεται και το θαλασσινό νερό μπορεί να εισχωρήσει από κάτω, σε σημεία όπου κανονικά πατά στον πυθμένα. Προηγούμενη ανάλυση δορυφορικών ραντάρ από την ομάδα του Rignot κατέγραψε την κίνηση του πάγου με την παλίρροια σε μια ευρεία ζώνη και συμπέρανε ότι νερό περνά από κάτω (PNAS). Ορισμένοι από τους ερευνητές συμμετείχαν και στις δύο μελέτες· αυτή η παρατήρηση αποτελεί τη βάση του νέου μοντέλου, όχι ανεξάρτητο έλεγχο των αποτελεσμάτων του.

Η τήξη σε αυτή τη ζώνη λεπταίνει τον πάγο ακριβώς εκεί όπου συγκρατείται από τον πυθμένα. Όσο εξασθενεί αυτή η επαφή, ο παγετώνας μπορεί να αποκολληθεί από ψηλά σημεία του βυθού που τον επιβραδύνουν, με αποτέλεσμα ο πάγος πίσω από αυτά να ρέει πιο ελεύθερα προς τη θάλασσα. Η διαδικασία έχει σημασία επειδή το μεγαλύτερο μέρος της συμβολής ενός παγετώνα στην άνοδο της στάθμης προέρχεται από πάγο που ακουμπούσε στον πυθμένα πριν καταλήξει στον ωκεανό. Ο πάγος που ήδη επιπλέει έχει εκτοπίσει σχεδόν ισόποσο νερό, όπως συμβαίνει με ένα παγάκι σε ένα ποτήρι.

Έλεγχος του μοντέλου με το παρελθόν

Πριν κάνουν προβλέψεις, οι ερευνητές εξέτασαν αν το μοντέλο μπορούσε να αναπαραγάγει όσα είχαν ήδη καταγράψει οι δορυφόροι από το 1996 έως το 2023. Αξιολόγησαν κάθε προσομοίωση με βάση την παρατηρημένη ταχύτητα του πάγου, τη λέπτυνσή του και τη θέση της γραμμής γείωσης (Research Square). Είναι πολύ δυσκολότερο να αναπαραχθούν σωστά και τα τρία στοιχεία μαζί παρά μόνο ένα — όπως συμβαίνει με ένα μοντέλο καιρού που πρέπει να υπολογίσει ταυτόχρονα τη χθεσινή θερμοκρασία, τον άνεμο και τη βροχή.

Οι εκδοχές που περιλάμβαναν μια ευρεία ζώνη τήξης απέδωσαν καλύτερα το παρελθόν από εκείνες που την παρέλειπαν. Στη συνέχεια, η ομάδα προέβαλε και τις δύο εκδοχές έως το 2100, διατηρώντας το κλίμα σταθερό στον μέσο όρο της περιόδου 1996–2023. Χωρίς τη ζώνη, ο Thwaites προσθέτει 8,3 χιλιοστά στη στάθμη της θάλασσας. Με ζώνη πλάτους αρκετών χιλιομέτρων, η συμβολή φτάνει τα 30,1 ± 5,7 χιλιοστά· το συν ή πλην δείχνει το εύρος αβεβαιότητας γύρω από την κεντρική εκτίμηση (Nature Communications). Η σταθεροποίηση του κλίματος είναι σκόπιμη: απομονώνει την επίδραση της διαδικασίας τήξης που έλειπε, χωρίς να απαιτεί πρόβλεψη για τον ρυθμό θέρμανσης του ωκεανού.

Τι σημαίνει για τις ευρωπαϊκές ακτές

Η εκτίμηση για τον Thwaites αφορά τη συμβολή ενός παγετώνα στον παγκόσμιο μέσο όρο, όχι την άνοδο που θα καταγραφεί σε κάθε ακτή. Η τοπική στάθμη εξαρτάται επίσης από το αν η ξηρά ανυψώνεται ή βυθίζεται και από τις περιφερειακές συνθήκες στον ωκεανό (NASA). Για την Ευρώπη, ο κίνδυνος αφορά κυρίως τις θαλασσοταραχές και τις υψηλές παλίρροιες. Χωρίς ισχυρότερη προστασία των ακτών, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος εκτιμά ότι η άνοδος της θάλασσας θα κάνει πολύ συχνότερα τα ακραία επίπεδα νερού σε μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών ακτών (EEA).

Το σαφέστερο εύρημα της μελέτης προκύπτει από τη σύγκριση των δικών της προσομοιώσεων: ο παγετώνας είναι ο ίδιος και το κλίμα διατηρείται εξίσου σταθερό και στις δύο. Όταν το μοντέλο επιτρέπει στον ωκεανό να λιώνει τον πάγο κάτω από την επιφάνεια, ενώ αυτός ακουμπά ακόμη στον πυθμένα, αναπαράγει καλύτερα το πρόσφατο παρελθόν και προβλέπει πολύ μεγαλύτερη συμβολή στην άνοδο της στάθμης. Αυτό δίνει στα μοντέλα των παγετώνων που παραλείπουν τη συγκεκριμένη ζώνη έναν συγκεκριμένο λόγο να την ενσωματώσουν.