Η TotalEnergies πιέζει το Βερολίνο για €800 εκατ.

Πριν από τρία χρόνια, η TotalEnergies και η BP προσέφεραν 12,6 δισ. ευρώ για θαλάσσια αιολικά πάρκα στη γερμανική Βόρεια Θάλασσα και τη Βαλτική, χωρίς να ζητήσουν ούτε ένα ευρώ επιδότησης. Για τις κυβερνήσεις ήταν η στιγμή που φαινόταν να επιβεβαιώνει ότι οι ανανεώσιμες πηγές μπορούν πλέον να σταθούν μόνες τους. Τον Μάιο του 2026, οι δύο εταιρείες ζητούν ουσιαστικά πίσω τα χρήματά τους. Το μοντέλο που υποτίθεται ότι θα έκανε περιττή την κρατική στήριξη έχει σπάσει σε τέσσερις χώρες.

Η TotalEnergies έχει καταβάλει περίπου 800 εκατ. ευρώ σε προκαταβολές και εγγυήσεις και θέλει να επιστρέψει τα έργα στο γερμανικό Δημόσιο. Η BP, μέσω της κοινοπραξίας Jera Nex BP, κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Και οι δύο υποστηρίζουν ότι τα έργα δεν βγαίνουν πλέον οικονομικά. Το Βερολίνο αρνείται: η κυβέρνηση λέει ότι ο ισχύων νόμος δεν επιτρέπει την επιστροφή παραχωρήσεων που έχουν ήδη κατακυρωθεί, ενώ η πρώτη προθεσμία επιβολής ποινών έρχεται το φθινόπωρο του 2027.

Πώς χάλασε η εξίσωση

Από το 2019 έως το 2023, κυβερνήσεις στη βόρεια Ευρώπη έπεισαν τον εαυτό τους ότι η υπεράκτια αιολική ενέργεια δεν χρειαζόταν πια δημόσια ενίσχυση. Η Ολλανδία παραχώρησε το έργο Hollandse Kust Zuid με μηδενική επιδότηση. Η Γερμανία πήγε πιο μακριά, με «αρνητικές προσφορές», δηλαδή με εταιρείες που πλήρωναν το κράτος για να αποκτήσουν το δικαίωμα κατασκευής. Τα 12,6 δισ. ευρώ ήταν το αποκορύφωμα αυτής της βεβαιότητας. Κράτησε περίπου τρία χρόνια.

Η ΕΚΤ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που καθορίζει τα επιτόκια της ευρωζώνης, αύξησε το βασικό της επιτόκιο από μηδέν σε τέσσερα τοις εκατό μεταξύ Ιουλίου 2022 και Σεπτεμβρίου 2023. Τα θαλάσσια αιολικά είναι από τις πιο κεφαλαιοβόρες μορφές ενέργειας: το μεγαλύτερο μέρος του κόστους, για τουρμπίνες, θεμελιώσεις και υποθαλάσσια καλώδια, καταβάλλεται στην αρχή, ενώ τα έσοδα έρχονται σταδιακά σε βάθος 25ετίας. Με φθηνό δανεισμό, τα έργα απέδιδαν ένα περιορισμένο κέρδος. Με κόστος χρηματοδότησης αρκετές μονάδες υψηλότερο, πολλά περνούν σε ζημία για όλη τη διάρκεια ζωής τους.

Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο τα επιτόκια. Το κόστος κατασκευής και εξαρτημάτων αυξήθηκε κατά 30 έως 50 τοις εκατό σε σχέση με τα επίπεδα του 2021, ενώ το κόστος χρηματοδότησης των ευρωπαϊκών έργων ανέβηκε κατά τρεις έως τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες, σύμφωνα με την KPMG και το Γαλλογερμανικό Γραφείο για την Ενεργειακή Μετάβαση. Ένα έργο που είχε σχεδιαστεί με παραδοχές του 2021 μπορούσε έτσι να δει ολόκληρο το περιθώριο κέρδους του να εξαφανίζεται.

Ούτε τα δίκτυα ακολούθησαν τον ρυθμό. Στη Γερμανία, οι χρόνοι παράδοσης για εξαρτήματα υπεράκτιας μεταφοράς ρεύματος φθάνουν πλέον τα έξι χρόνια. Στην Ολλανδία, το 60 τοις εκατό των έργων επέκτασης της TenneT καθυστερεί κατά μέσο όρο δυόμισι χρόνια. Ένα αιολικό πάρκο χωρίς σύνδεση στο δίκτυο είναι παγιδευμένο κεφάλαιο: κοστίζει για να συντηρείται, αλλά δεν παράγει έσοδα. Την ίδια στιγμή, οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι μεταφέρουν κεφάλαια προς πετρέλαιο και φυσικό αέριο, όπου η απόδοση έρχεται ταχύτερα, κάνοντας τις δεσμεύσεις στα αιολικά ακόμη βαρύτερες στους ισολογισμούς τους.

Ποιος πληρώνει την υποχώρηση

Πρώτοι χάνουν οι Γερμανοί καταναλωτές ηλεκτρικού ρεύματος. Η κυβέρνηση είχε προβλέψει ότι το 90 τοις εκατό των εσόδων από τους διαγωνισμούς θα πήγαινε στον περιορισμό των τελών δικτύου και των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να συγκρατηθούν οι λογαριασμοί νοικοκυριών που ακόμη κουβαλούν το βάρος της ενεργειακής κρίσης του 2022. Αν περάσει το αίτημα επιστροφής της TotalEnergies, πάνω από 7 δισ. ευρώ χάνονται από αυτόν τον κουμπαρά.

Το μεγαλύτερο κόστος, όμως, είναι ο χρόνος. Επικαλούμενες μελέτη του ινστιτούτου Fraunhofer που παρήγγειλαν οι ίδιες, οι εταιρείες ζητούν να μετατεθεί κατά 16 χρόνια ο γερμανικός στόχος των 70 γιγαβάτ υπεράκτιας αιολικής ισχύος, από το 2041 στο 2057. Το ίδιο μοτίβο φαίνεται και αλλού. Η Ολλανδία δεν θα πιάσει τον στόχο των 21 γιγαβάτ για το 2031. Ο διαγωνισμός της Δανίας τον Δεκέμβριο του 2024 δεν προσέλκυσε καμία επιλέξιμη προσφορά. Στη Βρετανία, ο πέμπτος γύρος κατανομής του 2023 δεν έφερε καμία προσφορά για υπεράκτια αιολικά.

Οι κυβερνήσεις καταλήγουν τώρα στην ίδια λύση: στις συμβάσεις επί διαφοράς, όπου το κράτος εγγυάται μια ελάχιστη τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για 20 χρόνια. Αν η τιμή της αγοράς πέσει κάτω από αυτό το όριο, το Δημόσιο καλύπτει τη διαφορά. Η Γερμανία ανασχεδιάζει τους διαγωνισμούς της γύρω από τέτοιες συμβάσεις για το 2027. Η Δανία εξασφάλισε 5 δισ. ευρώ σε κρατική ενίσχυση εγκεκριμένη από την ΕΕ για νέο αντίστοιχο σχήμα. Η Βρετανία αύξησε την εγγυημένη τιμή μετά την αποτυχία του 2023 και είδε 8,4 γιγαβάτ να κατακυρώνονται στον έβδομο γύρο κατανομής.

Το ίδιο το λόμπι του κλάδου έχει κηρύξει τις αρνητικές προσφορές «νεκρές». Η κρατική στήριξη επιστρέφει, ύστερα από ένα τριετές πείραμα χωρίς αυτήν. Αυτό που υποτίθεται ότι θα απαντούσε η εποχή των «χωρίς επιδότηση» έργων μένει ανοιχτό: πόσο δημόσιο χρήμα πρέπει να κατευθύνεται σε ιδιωτικές ενεργειακές εταιρείες, με ποιους όρους, και αν μπορεί να ανακτηθεί ο χρόνος που χάθηκε στην αναζήτηση μιας φθηνότερης απάντησης.