Ελληνικό αέριο κλείνει βόρεια διαδρομή

Πάνω από το 45% της διαθέσιμης εξαγωγικής δυναμικότητας φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Βουλγαρία δεσμεύθηκε στις ετήσιες δημοπρασίες του ΔΕΣΦΑ για τα επόμενα τέσσερα έτη αερίου (in.gr, iefimerida). Οι αγοραστές, η ΔΕΠΑ Εμπορίας και η Atlantic SEE LNG Trade, πληρώνουν για πολυετή δικαιώματα χρήσης σε μια διαδρομή που έχει σχεδιαστεί για να στέλνει μη ρωσικό αέριο προς τον Βορρά, μέσα από τη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Ο όγκος δεν είναι μεγάλος: περίπου 13.000 μεγαβατώρες την ημέρα, σύμφωνα με την iefimerida. Η πολυετής δέσμευση δυναμικότητας, όμως, είναι ισχυρότερο εμπορικό σήμα από μια μεμονωμένη συναλλαγή στην spot αγορά. Το ερώτημα είναι πόσο κοντά φέρνει μια κράτηση αγωγού την πραγματική ενεργειακή απεξάρτηση.

Αγοράζεις λωρίδα, όχι το καύσιμο

Η δημοπρασία δυναμικότητας δεν πουλά φυσικό αέριο. Πουλά το δικαίωμα χρήσης ενός σημείου εισόδου ή εξόδου στο δίκτυο αγωγών, με βάση τους κανόνες της ΕΕ που τυποποιούν την κατανομή διασυνοριακών slots (κώδικας δικτύου CAM της ΕΕ). Είναι σαν να κλείνει κανείς λωρίδα σε έναν αυτοκινητόδρομο: έχει εξασφαλισμένο χώρο στον δρόμο, αλλά χρειάζεται ακόμη όχημα, καύσιμο και προορισμό.

Για να μετακινηθεί το αέριο, ο trader πρέπει να έχει πωλητή και αγοραστή. Πρέπει επίσης να δηλώσει την αποστολή από την προηγούμενη ημέρα, να εξασφαλίσει κάθε επόμενο τμήμα της διαδρομής και να παραδώσει το φορτίο σε ανταγωνιστική τελική τιμή. Η δυναμικότητα μπορεί να κρατηθεί ως ασφάλεια, να χρησιμοποιηθεί εν μέρει ή να μείνει ανεκμετάλλευτη αν τα περιθώρια τιμών κλείσουν.

Η Βουλγαρία παίρνει αέριο, αλλά με ποιο κόστος πιο βόρεια;

Η πιο ισχυρή ένδειξη βρίσκεται ακριβώς βόρεια των ελληνικών συνόρων. Η Βουλγαρία λαμβάνει ήδη μη ρωσικό αέριο μέσω υποδομών που συνδέονται με την Ελλάδα. Ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας, ο IGB, μεταφέρει 3 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, με σχέδια επέκτασης προς τα 5 δισ. κυβικά μέτρα (ICGB). Η βουλγαρική ρυθμιστική αρχή ενέργειας, η KEVR, όρισε τη ρυθμιζόμενη τιμή του Ιουλίου στα 37,70 ευρώ ανά μεγαβατώρα, πριν από χρεώσεις πρόσβασης, τέλη μεταφοράς, ειδικούς φόρους κατανάλωσης και ΦΠΑ (KEVR, Fakti). Η τιμή αυτή αντανακλά ένα μείγμα προμήθειας που περιλαμβάνει ήδη αζέρικο αέριο μέσω αγωγών και υγροποιημένο φυσικό αέριο που αγοράζεται σε δημοπρασίες.

Οι αγωγοί υπάρχουν. Η οικονομική εξίσωση πιο βόρεια δεν έχει ακόμη αποδειχθεί. Το LNG που φτάνει σε ελληνικό τερματικό πρέπει να αεριοποιηθεί ξανά, να εισαχθεί στο ελληνικό δίκτυο, να μεταφερθεί στα βουλγαρικά σύνορα και στη συνέχεια να προωθηθεί μέσω Ρουμανίας, Ουγγαρίας ή Σλοβακίας. Κάθε σύνορο προσθέτει ρυθμιζόμενο τέλος μεταφοράς (κώδικας δικτύου τιμολογίων της ΕΕ). Κάθε διέλευση μετατρέπει την πολιτική αφήγηση της διαφοροποίησης σε τεστ τιμής.

Σύμφωνα με το Serbia Energy, η ρυθμιζόμενη τιμή της Βουλγαρίας ήταν περίπου 4 ευρώ ανά μεγαβατώρα χαμηλότερη από τα futures του TTF, του βασικού ευρωπαϊκού δείκτη χονδρικής για το φυσικό αέριο, ο οποίος διαμορφώνεται στον ολλανδικό κόμβο συναλλαγών. Ωσπου το ίδιο αέριο να φτάσει σε ένα εργοστάσιο της Ουγγαρίας ή της Σλοβακίας, το κόστος μεταφοράς μπορεί να έχει απορροφήσει ολόκληρο το περιθώριο.

Η Ουγγαρία και η Σλοβακία παραμένουν εξαρτημένες κατά περίπου 70%-80% από το ρωσικό φυσικό αέριο, κυρίως μέσω του αγωγού TurkStream (ACER, Euronews). Η SPP, ο κυρίαρχος προμηθευτής της Σλοβακίας, παρουσιάζει τη διαφοροποίηση ως εργαλείο ασφάλειας, όχι ως μέσο εξοικονόμησης κόστους (SPP). Οι εναλλακτικές διαδρομές δίνουν στις χώρες αυτές διαπραγματευτική ισχύ και εφεδρεία σε περίπτωση κρίσης. Δεν προσφέρουν ακόμη φθηνότερο αέριο.

Προαιρετικότητα, όχι ανεξαρτησία

Το ρωσικό αέριο εξακολουθεί να καλύπτει περίπου 12% της ζήτησης στην ΕΕ. Η παρακολούθηση της ACER τον Ιούλιο έδειξε ότι στις αρχές του 2026 οι ρωσικές εισαγωγές μέσω αγωγών αυξήθηκαν κατά 7%, ενώ τα φορτία LNG αυξήθηκαν κατά 11% σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο (MondoVisione, ACER). Η εξάρτηση δεν έχει εξαφανιστεί. Η Ομάδα Συντονισμού για το Φυσικό Αέριο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανέφερε ότι δεν υπάρχουν άμεσες ανησυχίες για την ασφάλεια εφοδιασμού (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), κάτι που μειώνει την πίεση να χρησιμοποιηθεί κάθε διαθέσιμος διάδρομος αμέσως.

Η δημοπρασία του ΔΕΣΦΑ είναι μετρήσιμη ένδειξη ότι η νοτιοανατολική Ευρώπη αγοράζει δικαιώματα υποδομής για να περιορίσει την εξάρτηση από τη Ρωσία. Οι traders δεσμεύουν δυναμικότητα επειδή η διαδρομή έχει εμπορική αξιοπιστία. Η διαφοροποίηση, όμως, παραμένει ημιτελής. Αυτό που λείπει είναι η απόδειξη που μετρά: στοιχεία φυσικών ροών από το ENTSOG που θα δείχνουν ότι η δεσμευμένη δυναμικότητα μετατρέπεται σε πραγματικές παραδόσεις προς τον Βορρά, μέσω Ρουμανίας και Ουγγαρίας, και μια σύγκριση κόστους που θα δείχνει ότι η διαδρομή μπορεί να ανταγωνιστεί την παλαιά ρωσική προμήθεια στην τιμή, όχι μόνο στην ασφάλεια.