Οι traders κλείνουν δρόμο αερίου προς Ουκρανία

Η Ελλάδα, η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Μολδαβία έχουν συναρμολογήσει μια διαδρομή αγωγών που μπορεί να μεταφέρει υγροποιημένο φυσικό αέριο προς την Ουκρανία. Οι traders ήδη δεσμεύουν δυναμικότητα κατά μήκος του άξονα. Τα δημόσια στοιχεία, όμως, αποδεικνύουν μέχρι στιγμής ότι η υποδομή μπορεί να λειτουργήσει, όχι ότι το αέριο θα φτάσει πράγματι στις ουκρανικές αποθήκες τον φετινό χειμώνα.

Δεσμευμένοι αγωγοί, αλλά όχι συμβόλαια παράδοσης

Το υγροποιημένο φυσικό αέριο φτάνει στους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς, περνά στο σύστημα αγωγών που διαχειρίζεται ο ΔΕΣΦΑ, διασχίζει τη Βουλγαρία, διέρχεται από τη Ρουμανία και καταλήγει στην Ουκρανία μέσω Μολδαβίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Κάθε χώρα, όμως, ελέγχει το δικό της δίκτυο, ορίζει τα δικά της τέλη και λογοδοτεί στη δική της ρυθμιστική αρχή. Η πλατφόρμα CESEC της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δηλαδή το περιφερειακό φόρουμ ενεργειακής διασύνδεσης για την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, συντονίζει την προσπάθεια, αλλά δεν αγοράζει αέριο, δεν καθορίζει τα διασυνοριακά τιμολόγια και δεν μπορεί να υποχρεώσει κανέναν να μεταφέρει ποσότητες.

Το ισχυρότερο στοιχείο ότι ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος δεν είναι απλώς ένας πολιτικός χάρτης προέρχεται από το ελληνοβουλγαρικό σημείο διασύνδεσης στο Σιδηρόκαστρο. Οι traders δέσμευσαν 46% της διαθέσιμης εξαγωγικής δυναμικότητας για τα έτη αερίου 2026/27 έως 2029/30, ενώ ορισμένες κρατήσεις φτάνουν έως το 2040/41 (Logos Press, Euro2day). Οι πολυετείς κρατήσεις διασυνοριακής δυναμικότητας δεν γίνονται για λόγους εντυπώσεων. Από την πλευρά της προσφοράς, ο ΔΕΣΦΑ διακίνησε 18,61 TWh υγροποιημένου φυσικού αερίου στο πρώτο εξάμηνο του 2026, με τον τερματικό σταθμό της Αλεξανδρούπολης να υπερτριπλασιάζει τους όγκους του σε ετήσια βάση (Powergame).

Κάθε σκληρό δεδομένο, ωστόσο, σταματά πριν από τα ουκρανικά σύνορα. Η δεσμευμένη δυναμικότητα δείχνει ότι οι traders θέλουν να έχουν την επιλογή μεταφοράς αερίου προς Βορρά. Σύμφωνα με το Model Diplomat, δεν υπάρχει δημόσιο αρχείο που να δείχνει ποιος έχει υπογράψει συμβόλαια για φορτία με προορισμό την Ουκρανία, σε ποια τιμή και ποιες ημέρες θα κινηθούν οι πραγματικές ροές. Η ρουμανική Transgaz αναφέρει 1,5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως αμφίδρομης δυναμικότητας με τη Βουλγαρία, αλλά δεν υπάρχει αντίστοιχο δημόσιο μέγεθος για την έξοδο προς τη Μολδαβία ή την Ουκρανία (BVB/Transgaz).

Η χειμερινή οικονομία ευνοεί ακόμη τη ρωσική διαδρομή

Το χρονοδιάγραμμα περιορίζει την υπόσχεση. Οι επεκτάσεις δυναμικότητας που σχεδιάζει η Βουλγαρία στα σύνορά της με την Ελλάδα και τη Ρουμανία αναμένονται στα τέλη του 2026, άρα ο φετινός χειμώνας θα στηριχθεί στους υφιστάμενους αγωγούς και όχι στην προγραμματισμένη αναβάθμιση (Economic.bg). Η μεγαλύτερη ενίσχυση του διαδρόμου, από περίπου 5 σε 9,4 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, παραμένει χρηματοδοτική δέσμευση και όχι διαθέσιμη δυναμικότητα (Jurnalul).

Ο λιγότερο ορατός περιορισμός είναι το κόστος. Η διαδρομή έγινε εμπορικά συζητήσιμη μόνο όταν οι διαχειριστές συνένωσαν ξεχωριστά διασυνοριακά περάσματα σε ενιαία προϊόντα κράτησης με μειωμένα τιμολόγια, ώστε ένας trader να μπορεί να δεσμεύσει δυναμικότητα από την Ελλάδα έως τη Ρουμανία με μία συναλλαγή, αντί να διαπραγματεύεται τρία διαφορετικά διασυνοριακά τέλη (Economica). Αν οι εκπτώσεις χαθούν σε οποιοδήποτε σημείο της αλυσίδας, οι traders μπορεί να κρατήσουν τις δεσμεύσεις τους αλλά να αποφύγουν τις πραγματικές αποστολές.

Η Βουλγαρία δείχνει πώς μοιάζει αυτός ο κίνδυνος στην πράξη. Η Bulgargaz χρησιμοποίησε μόλις περίπου 23% της συμβολαιοποιημένης δυναμικότητάς της στη διαδρομή μέσω Τουρκίας το 2025, επιβαρυνόμενη με υψηλό κόστος για το αχρησιμοποίητο υπόλοιπο (Novinite). Το να πληρώνεις αγωγούς που δεν γεμίζεις αποτελεί προειδοποίηση, όχι επιχείρημα πώλησης.

Το υγροποιημένο φυσικό αέριο του Κάθετου Διαδρόμου ανταγωνίζεται επίσης τον TurkStream, ο οποίος μεταφέρει ρωσικό αέριο μέσω Τουρκίας προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και αποφεύγει το κόστος υγροποίησης και επαναεριοποίησης που ενσωματώνεται στη νέα διαδρομή. Ο Κάθετος Διάδρομος κερδίζει μόνο όταν οι αγοραστές αποδέχονται να πληρώσουν ένα τίμημα διαφοροποίησης. Η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Ρουμανία έχουν διαφορετικά οφέλη από αυτό το στοίχημα: ρόλο ενεργειακού κόμβου, έσοδα διαμετακόμισης και μελλοντική διαπραγματευτική ισχύ όταν το ρουμανικό κοίτασμα Neptun Deep αρχίσει να παράγει γύρω στο 2027 (Economica). Η Ουγγαρία και η Σλοβακία, αν και βρίσκονται εκτός της φυσικής διαδρομής, αξιοποιούν την ενεργειακή αγωνία του χειμώνα για να αποσπούν παραχωρήσεις σε κυρώσεις και προμήθειες, ένδειξη ότι οι φθηνότερες εναλλακτικές με ρωσική σύνδεση εξακολουθούν να διαμορφώνουν την πολιτική (Topky).

Η Ουκρανία αποκτά μια επιλογή, όχι μια εγγύηση. Η διαδρομή λειτουργεί, οι traders έχουν δεσμεύσει χώρο και οι κυβερνήσεις έχουν δηλώσει τη στήριξή τους. Λείπει όμως η απόδειξη παράδοσης: ονομαστικά συμβόλαια, ημερήσιες δηλώσεις ροών, τελικές τιμές παράδοσης. Μέχρι οι μεταφορείς και οι αγοραστές να μιλήσουν τόσο καθαρά όσο οι κυβερνήσεις, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να μεταφέρει αέριο προς την Ουκρανία, αλλά δεν έχει δείξει ακόμη ότι θα το κάνει.