Ο απεσταλμένος του Trump Jeff Landry ζητεί βάσεις στη Γροιλανδία, ενώ βαθαίνει η πολιτική κρίση στη Δανία

Ο Τζεφ Λάντρι, ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, έφθασε στο Νουούκ στις 18 Μαΐου για το συνέδριο «Το Μέλλον της Γροιλανδίας». Βρήκε ένα νησί όπου οι ΗΠΑ έχουν ήδη εξασφαλίσει έλεγχο 92,5% στο μεγαλύτερο κοίτασμα σπάνιων γαιών εκτός Κίνας, έχουν προτείνει τρεις νέες στρατιωτικές βάσεις με καθεστώς κυρίαρχου αμερικανικού εδάφους και διαπραγματεύονται με μια τοπική ηγεσία της οποίας η δύναμη προστασίας, η Δανία, παραμένει εδώ και οκτώ εβδομάδες χωρίς λειτουργική κυβέρνηση.

Η διπλή πρόσδεση

Η Ουάσιγκτον κινείται στη Γροιλανδία σε δύο παράλληλες γραμμές: την απόκτηση κρίσιμων ορυκτών και τη στρατιωτική επέκταση. Και οι δύο αξιοποιούν το ίδιο θεσμικό κενό.

Πρώτα προχώρησε το σκέλος των ορυκτών. Η Critical Metals Corp., αμερικανική εισηγμένη εταιρεία με στήριξη χρηματοδότησης έως 120 εκατ. δολαρίων από την Τράπεζα Εξαγωγών-Εισαγωγών των ΗΠΑ, έλαβε στις 5 Μαΐου την έγκριση της κυβέρνησης της Γροιλανδίας για να εδραιώσει τον έλεγχό της στο κοίτασμα βαρέων σπάνιων γαιών Tanbreez. Το πεδίο διαθέτει μία από τις μόλις δύο ενεργές άδειες εξόρυξης στο νησί, σε σύνολο άνω των 140 αδειών έρευνας, και η ισχύς της φθάνει έως το 2050. Η πρώτη παραγωγή τοποθετείται στο τέταρτο τρίμηνο του 2028, ενώ η μελλοντική διάθεση της παραγωγής έχει ήδη δεσμευθεί για αμερικανικούς αμυντικούς αναδόχους.

Το στρατιωτικό σκέλος ακολουθεί με καθυστέρηση λίγων εβδομάδων. Ο στρατηγός Γκρέγκορι Γκιγιό, επικεφαλής της Βόρειας Διοίκησης των ΗΠΑ, αποκάλυψε το σχέδιο των τριών βάσεων σε κατάθεσή του στη Γερουσία τον Μάρτιο. Δύο τοποθεσίες, το Ναρσαρσουάκ και το Κανγκερλουσουάκ, αμφότερες πρώην αμερικανικά αεροδρόμια, έχουν ήδη επιθεωρηθεί επιτόπου από αξιωματούχους της πρεσβείας. Ο χαρακτηρισμός τους ως «κυρίαρχου εδάφους» θα ξέφευγε από το πλαίσιο της Συμφωνίας Αμυνας ΗΠΑ-Δανίας του 1951, δημιουργώντας αμερικανικούς θύλακες δικαιοδοσίας σε έδαφος συνδεδεμένο με την Ευρώπη.

Και οι δύο κινήσεις επωφελούνται από την καθυστέρηση του νόμου ελέγχου ξένων επενδύσεων στη Γροιλανδία, ο οποίος θα έδινε στις αρχές τη δυνατότητα να μπλοκάρουν ξένες εξαγορές σε στρατηγικούς κλάδους. Το νομοσχέδιο αποσύρθηκε από την εαρινή κοινοβουλευτική περίοδο και μετατέθηκε για το φθινόπωρο του 2026. Από τον Απρίλιο έως τον Μάιο, τρεις μεγάλες εγκρίσεις στον τομέα των ορυκτών πέρασαν χωρίς αυτό το φίλτρο.

Η άδεια καρέκλα της Κοπεγχάγης

Η Δανία δεν μπορεί να απαντήσει, επειδή δεν υπάρχει πολιτικό πρόσωπο με πλήρη εντολή να απαντήσει. Η χώρα παραμένει χωρίς κυβέρνηση μετά τις εκλογές της 24ης Μαρτίου, στη μακρύτερη κρίση σχηματισμού κυβέρνησης από το 1945. Οι διαπραγματεύσεις για τον κυβερνητικό συνασπισμό ανεστάλησαν στις 17 Μαΐου, μία ημέρα πριν από την άφιξη του Λάντρι.

Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, περιέγραψε ευθέως την ευαλωτότητα στις 12 Μαΐου: η εξωτερική πολιτική και η πολιτική άμυνας «αφορούν το Βασίλειο της Δανίας, δηλαδή τη Γροιλανδία και τη Δανία μαζί», και ο ίδιος θέλει σύντομα μια δανική κυβέρνηση. Σύμφωνα με τοπικά μέσα, δεν αναμένεται συμμετοχή Δανών εκπροσώπων στο συνέδριο του Νουούκ. Ο Λάντρι συνομιλεί με τη Γροιλανδία χωρίς Δανούς υπουργούς στην αίθουσα.

Η Ευρώπη κινείται, αλλά αργά

Η ευρωπαϊκή απάντηση υπάρχει, όμως λειτουργεί με άλλο ρολόι. Το ΝΑΤΟ εγκαινίασε τον Φεβρουάριο την αποστολή Arctic Sentry, ένα σχήμα επιτήρησης που εντάσσει τις συμμαχικές περιπολίες σε ενιαίο πλαίσιο, με γερμανικά Eurofighter και διευρυμένες σκανδιναβικές αναπτύξεις. Η Γαλλία άνοιξε προξενείο στο Νουούκ και έστειλε υπουργό Εμπορίου στο ίδιο συνέδριο με τον Λάντρι, ενώ υπέγραψε συμφωνία γεωλογικής χαρτογράφησης με τη γαλλική εθνική γεωλογική υπηρεσία. Το Σκανδιναβικό Συμβούλιο, το κοινό κοινοβουλευτικό όργανο συνεργασίας των σκανδιναβικών χωρών, συντονίζει την αρκτική πολιτική γύρω από μια προτεινόμενη καναδο-σκανδιναβική σύμπραξη.

Τίποτα από αυτά δεν έχει την ταχύτητα της Ουάσιγκτον. Ο Κανονισμός της ΕΕ για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες θέτει στόχο εγχώριας εξόρυξης 10% έως το 2030, αλλά η πρώτη ευρωπαϊκή παραγωγή σπάνιων γαιών δεν αναμένεται πριν από τα τέλη του 2031 στη Νορβηγία. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη συμβάσεις, χρηματοδότηση και άδεια εξόρυξης.

Ο στενός διάδρομος του Νίλσεν

Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας έχει θέσει σαφείς κόκκινες γραμμές: καμία παραχώρηση εδάφους, δημοκρατικός έλεγχος κάθε συμφωνίας και τέλος στις απειλές (BT, Nordjyske). Ταυτόχρονα αφήνει ανοίγματα: μεγαλύτερη ανάληψη ευθύνης από το ΝΑΤΟ και ευρύτερη επιχειρηματική συνεργασία.

Μια υπηρεσιακή πρωθυπουργός της Δανίας δεν μπορεί να συνάψει δεσμευτικές συμφωνίες. Οι συμφωνίες για τα ορυκτά, όμως, έχουν ήδη κλείσει, ενώ η στρατιωτική ομάδα εργασίας συνεδριάζει ούτως ή άλλως. Αν η προθεσμία της 21ης Μαΐου για τον σχηματισμό συνασπισμού περάσει χωρίς κυβέρνηση, το κενό θα μεγαλώσει. Η Ουάσιγκτον κινείται σε εβδομάδες. Η Ευρώπη απαντά σε χρόνια.