Ο Τραμπ ανοίγει δίαυλο για Ουκρανία

Στις 5 Ιουλίου, δύο ημέρες πριν συναντηθούν οι ηγέτες του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Ντόναλντ Τραμπ μίλησε χωριστά με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Δεν υπήρξε κοινή ανακοίνωση, δεν έχει επιβεβαιωθεί η ακριβής σειρά των επαφών και δεν υπάρχει ενιαία περιγραφή του τι ειπώθηκε (Le Monde, ZEIT). Οι 32 συμμαχικές αντιπροσωπείες προσέρχονται έτσι σε μια σύνοδο όπου ο Αμερικανός πρόεδρος έχει μόλις κινηθεί σε παράλληλη γραμμή επικοινωνίας με τις δύο πλευρές του πολέμου.

Τι άλλαξαν και τι δεν άλλαξαν οι τηλεφωνικές επαφές

Ο Τραμπ δεν μπορούσε να ξαναγράψει τηλεφωνικά την πολιτική του ΝΑΤΟ. Ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε είχε αφιερώσει εβδομάδες για να περιορίσει την ατζέντα της Άγκυρας σε τρία πεδία: αμυντικές δαπάνες, παραγωγή όπλων και πυρομαχικών, και στήριξη της Ουκρανίας (NATO). Οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των χωρών-μελών είχαν ήδη διαπραγματευθεί το κείμενο της διακήρυξης πριν φθάσουν οι ηγέτες (Euronews). Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να πιέσει τους συμμάχους, αλλά δεν μπορεί μόνος του να αλλάξει τη συμφωνημένη γραμμή της Συμμαχίας.

Αυτό που άλλαξε ήταν το πολιτικό κλίμα. Οι λεπτομέρειες της συνομιλίας με τον Πούτιν, η οποία σύμφωνα με τις αναφορές διήρκεσε περίπου 90 λεπτά, προέρχονται από την ενημέρωση του συμβούλου του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ και πρέπει να αντιμετωπίζονται ως η εκδοχή της Μόσχας, όχι ως επαληθευμένο περιεχόμενο (n-tv). Οι σύμμαχοι έφθασαν στην Άγκυρα γνωρίζοντας ότι έπρεπε να υπερασπιστούν δεσμεύσεις που είχαν ήδη προετοιμαστεί: για το Άρθρο 5, δηλαδή την εγγύηση συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, για τις αμυντικές δαπάνες και για την Ουκρανία. Και έπρεπε να το κάνουν έχοντας απέναντί τους έναν πρόεδρο που είχε μόλις μιλήσει και με τους δύο εμπόλεμους.

Το ερώτημα που έθεσαν οι επαφές ήταν πρακτικό: είναι τα χρήματα, τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και οι συμβάσεις παραγωγής πίσω από αυτές τις δεσμεύσεις αρκετά συγκεκριμένα ώστε να μην μπορεί να τα αναιρέσει κανένα παράλληλο κανάλι με τον Πούτιν;

Πώς απάντησε η Ευρώπη

Οι αντιδράσεις δεν χωρίστηκαν ανάλογα με τον βαθμό ανησυχίας, αλλά ανάλογα με το τι χρειάζεται κάθε πρωτεύουσα από την Άγκυρα.

Η Πολωνία κινείται με αντιστάθμιση κινδύνου σε τρία μέτωπα. Το βασικό αίτημα της Βαρσοβίας είναι η μόνιμη παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων σε πολωνικό έδαφος (Wprost, gov.pl). Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ, όμως, ζήτησε από την αντιπροσωπεία του προσοχή απέναντι σε νέες οικονομικές δεσμεύσεις για την Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι η Πολωνία σηκώνει ήδη ειδικό βάρος προστατεύοντας τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ (RMF24). Η Βαρσοβία δεν λέει «λιγότερη στήριξη στην Ουκρανία». Αντιστέκεται στο να εμφανιστεί ως απεριόριστος χρηματοδότης, ενώ λειτουργεί ήδη ως ο βασικός διάδρομος επιμελητείας προς ανατολάς.

Η Γερμανία απάντησε με χρήμα. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επανέλαβε ότι η Ουκρανία μπορεί να βασίζεται στο Βερολίνο, ιδίως στην αντιαεροπορική άμυνα (Handelsblatt). Το Βερολίνο πίεσε για πιο μακροπρόθεσμη δέσμευση στήριξης και, σύμφωνα με τη FAZ, το μεγαλύτερο πρόσθετο χρηματοδοτικό βάρος είναι πιθανό να πέσει στη Γερμανία. Η λογική είναι σαφής: η συμμαχική στήριξη να γίνει τόσο δεσμευτική οικονομικά ώστε να μην μπορεί να ανατραπεί από μια διμερή τηλεφωνική επικοινωνία.

Η Γαλλία χάραξε θεσμικό όριο. Κοινή γαλλο-γερμανο-βρετανο-ουκρανική δήλωση της 7ης Ιουνίου αναφέρει ότι κάθε στοιχείο μιας διευθέτησης που αφορά την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ πρέπει να εγκρίνεται από τα κράτη-μέλη ή τους συμμάχους (Élysée). Με απλά λόγια, η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να ανταλλάξει ευρωπαϊκά ή συμμαχικά συμφέροντα σε μια συμφωνία με τη Μόσχα. Ο Μακρόν αποδέχεται ότι το κανάλι του Τραμπ προς τον Πούτιν μπορεί να είναι χρήσιμο, αλλά μόνο αν οριοθετείται από την ουκρανική συμμετοχή και την ευρωπαϊκή συναίνεση.

Η Φινλανδία και η Σουηδία παρουσίασαν το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της αντιμετώπισης της πρόσβασης του Τραμπ στη Μόσχα ως πλεονεκτήματος, όχι μόνο ως κινδύνου. Ο πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ έχει υποστηρίξει ότι μόνο ο Τραμπ μπορεί να αναγκάσει τον Πούτιν να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων (Yle). Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας Ουλφ Κρίστερσον έθεσε τρεις προϋποθέσεις: μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ευθύνη στην άμυνα, ισχυρότερη παραγωγή όπλων και συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία (GP). Και οι δύο διαβάζουν την Ουκρανία μέσα από την ασφάλεια της Βαλτικής Θάλασσας: αν αποδυναμωθεί η συμμαχική στήριξη, αλλάζει μαζί της και η στρατιωτική ισορροπία γύρω από τη Ρωσία στη βόρεια Ευρώπη.

Η δοκιμασία της υλοποίησης

Οι τηλεφωνικές επαφές άλλαξαν το πολιτικό κλίμα της συνόδου, όχι τις πραγματικές αποφάσεις του ΝΑΤΟ. Κανένα πακέτο βοήθειας δεν φαίνεται να τροποποιήθηκε. Δεν έχει δημοσιευθεί κοινή αμερικανο-ρωσο-ουκρανική αποτύπωση των συνομιλιών. Όλες οι ευρωπαϊκές θέσεις συγκλίνουν στην ίδια πρακτική απάντηση: οι δεσμεύσεις πρέπει να κλειδώσουν με τέτοια συγκεκριμένη μορφή ώστε να μην μπορεί να τις αναιρέσει κανένα τηλεφώνημα. Το αν θα παραδοθούν τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, αν θα υπογραφούν οι συμβάσεις παραγωγής και αν θα εκταμιευθούν τα χρήματα είναι πλέον το ερώτημα στο οποίο οι κυβερνήσεις αυτές οφείλουν απάντηση στους δικούς τους πολίτες.