Ο νόμος του Τραμπ κρατά δασμούς 100% σε εφεδρεία

Ο νόμος Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act, που υπεγράφη στις 18 Σεπτεμβρίου, δεν επιβάλλει ούτε έναν δασμό σε ευρωπαϊκή χώρα (Congress.gov, White House). Δίνει όμως στον πρόεδρο Τραμπ την εξουσία να το πράξει. Αν η αμερικανική κυβέρνηση χαρακτηρίσει μια χώρα ως έναν από τους πέντε μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικού αργού πετρελαίου ή φυσικού αερίου, ο πρόεδρος μπορεί να επιβάλει δασμούς έως και 100 τοις εκατό σε όλα τα προϊόντα που εξάγει η χώρα αυτή στις Ηνωμένες Πολιτείες (BBC).

Όταν είχαμε καλύψει για τελευταία φορά το νομοσχέδιο, είχε εγκριθεί από τη Γερουσία. Πλέον αποτελεί νόμο του κράτους.

Πώς λειτουργεί ο μηχανισμός ενεργοποίησης

Ο μηχανισμός για τις τρίτες χώρες προβλέπεται στο άρθρο 113 του νόμου. Ο Εμπορικός Εκπρόσωπος των Ηνωμένων Πολιτειών εξετάζει τις παγκόσμιες αγορές των προηγούμενων δώδεκα μηνών. Οι χώρες που κατατάσσονται μεταξύ των πέντε μεγαλύτερων αγοραστών ρωσικού αργού ή μεταξύ των πέντε μεγαλύτερων αγοραστών φυσικού αερίου καθίστανται επιλέξιμες για την επιβολή δασμών (Congress.gov). Η κατάταξη επανεξετάζεται κάθε 180 ημέρες. Ξεχωριστή διάταξη επιτρέπει την επιβολή δασμών έως και 500 τοις εκατό σε προϊόντα που εισάγονται απευθείας από τη Ρωσία.

Κανένα από τα δύο ανώτατα όρια δεν αποτελεί αυτόματο συντελεστή. Η διατύπωση «έως και» σημαίνει ότι ο Λευκός Οίκος αποφασίζει το ύψος της επιβάρυνσης. Το άρθρο 115 επιτρέπει στον πρόεδρο να άρει οποιονδήποτε δασμό, εφόσον πιστοποιήσει ότι αυτό εξυπηρετεί το εθνικό συμφέρον, χωρίς να απαιτείται έγκριση από το Κογκρέσο (AP). Ο νόμος δίνει στην κυβέρνηση ένα εργαλείο διακριτικής ευχέρειας, όχι έναν προκαθορισμένο πίνακα δασμών.

Η εξάρτηση της Ουγγαρίας είναι πραγματική, αλλά το κριτήριο του νόμου είναι παγκόσμιο

Η Ουγγαρία είναι η πιο ορατή πολιτικά περίπτωση στην Ευρώπη. Το ρωσικό αργό κάλυψε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 93 τοις εκατό των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Ουγγαρίας το 2025, με περίπου 100.000 βαρέλια την ημέρα να μεταφέρονται μέσω του αγωγού Druzhba (DW, S&P Global). Το διυλιστήριο Slovnaft της Σλοβακίας έχει περιορίσει το ρωσικό μερίδιο περίπου στο 60%, παραμένει όμως προσαρμοσμένο στο πετρέλαιο τύπου Urals, το συγκεκριμένο ρωσικό μείγμα για την επεξεργασία του οποίου κατασκευάστηκε ο εξοπλισμός του (MOL).

Ο νόμος, ωστόσο, δεν μετρά τον βαθμό εξάρτησης μιας χώρας από τη Ρωσία. Μετρά την απόλυτη ποσότητα ρωσικής ενέργειας που αγοράζει, σε σύγκριση με όλους τους αγοραστές παγκοσμίως. Η Κίνα απορροφά μόνη της περίπου το ήμισυ των ρωσικών εξαγωγών αργού και η Ινδία περίπου το 37 τοις εκατό (CREA). Τα 100.000 βαρέλια την ημέρα της Ουγγαρίας δεν θα την έφερναν στην πρώτη πεντάδα παγκοσμίως. Ο νόμος προβλέπει επίσης εξαίρεση για το φυσικό αέριο, για χώρες που εισάγουν λιγότερο από το 15 τοις εκατό των συνολικών εξαγωγών φυσικού αερίου της Ρωσίας, υπό την προϋπόθεση ότι αποδεικνύουν πως μειώνουν τις αγορές τους (CBS).

Ποιος πληρώνει πραγματικά έναν δασμό 100 τοις εκατό

Αν η Ουάσιγκτον χαρακτήριζε μια ευρωπαϊκή χώρα ως επιλέξιμη, τον δασμό θα κατέβαλλαν στα αμερικανικά σύνορα οι εισαγωγείς των Ηνωμένων Πολιτειών. Εκείνοι θα είχαν στη συνέχεια τρεις επιλογές: να απορροφήσουν το κόστος, να το μετακυλίσουν στους Αμερικανούς αγοραστές ή να αναζητήσουν προμηθευτή εκτός Ευρώπης. Οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς θα έχαναν μερίδιο αγοράς σε κάθε περίπτωση, καθώς τα προϊόντα τους θα γίνονταν πολύ ακριβότερα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αυτό αφορά κυρίως την Ουγγαρία και τη Σλοβακία στους κλάδους των εξαρτημάτων αυτοκινήτων και των μηχανημάτων. Η οικονομική πίεση, όμως, αρχίζει πριν ακόμη εισπραχθεί οποιοσδήποτε δασμός. Οι εξαγωγείς που δραστηριοποιούνται στην αμερικανική αγορά έχουν άμεσο οικονομικό συμφέρον να πιέσουν τις κυβερνήσεις τους να απομακρυνθούν από τη ρωσική ενέργεια, ώστε να εκλείψει η βάση για μια πιθανή επιβολή δασμών. Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγουν και οι τράπεζες και οι επενδυτές όταν αποτιμούν τον κίνδυνο μιας χώρας.

Η επιρροή αυτή λειτουργεί μόνο αν οι επιχειρήσεις θεωρούν αξιόπιστη την απειλή επιβολής δασμών. Η Ουγγαρία πιθανότατα δεν υπερβαίνει σήμερα το όριο των πέντε μεγαλύτερων αγοραστών ως προς τον όγκο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο επιθετικά θα εφαρμόσει η κυβέρνηση την κατάταξη και αν θα αντιμετωπίσει διαφορετικά τα συμβόλαια αγωγών και τις αγορές στην άμεση αγορά.

Η αλλαγή προμηθευτών απαιτεί χρόνο

Ο αγωγός της Κροατίας JANAF και ο τερματικός σταθμός υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Krk, όπου το αέριο ψύχεται και μετατρέπεται σε υγρό για να μεταφερθεί με πλοία, αποτελούν την πιθανότερη εναλλακτική διαδρομή. Η δυναμικότητά τους, όμως, είναι περιορισμένη. Το τμήμα του αγωγού προς την Ουγγαρία μπορεί να μεταφέρει περίπου 13,2 εκατ. τόνους τον χρόνο, ενώ τα δύο διυλιστήρια της MOL χρειάζονται συνολικά περίπου 14,2 εκατ. τόνους (JANAF). Τον Μάρτιο του 2026 ξεκίνησε δοκιμή μεγάλης διάρκειας για τη δυναμικότητα του δικτύου, όμως έως τις 19 Σεπτεμβρίου δεν είχαν δημοσιοποιηθεί αποτελέσματα που να επιβεβαιώνουν ότι η ροή είναι επαρκής και αξιόπιστη για την αντικατάσταση των ρωσικών προμηθειών.

Η κρατική ενεργειακή εταιρεία της Ουγγαρίας MVM έχει αναγνωρίσει ότι το εναλλακτικό υγροποιημένο φυσικό αέριο θα κοστίζει περισσότερο (Telex). Η διαφοροποίηση έχει κόστος ακόμη και χωρίς τους αμερικανικούς δασμούς.

Ευρωπαϊκή διαμάχη, όχι μόνο ουγγρική

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο έχει μειώσει το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές φυσικού αερίου από 45 τοις εκατό το 2021 σε περίπου 19 τοις εκατό το 2024 (European Commission, Eurostat). Οι μέσοι όροι, όμως, κρύβουν μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών. Η εξωτερική εμπορική πολιτική ασκείται από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και όχι από τις επιμέρους κυβερνήσεις (TFEU Article 207). Ένας αμερικανικός δασμός που θα στόχευε την Ουγγαρία πιθανότατα θα εξελισσόταν σε διαμάχη μεταξύ ΕΕ και Ηνωμένων Πολιτειών, όχι σε διμερή σύγκρουση.

Για την Ευρώπη, ο νόμος αποτελεί εργαλείο διαπραγμάτευσης και όχι άμεσο δασμολογικό πλήγμα. Δεν έχει καθοριστεί κανένας συντελεστής. Οι χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τη ρωσική ενέργεια ενδέχεται να μην πληρούν το κριτήριο του όγκου. Ωστόσο, οι κυλιόμενες κατατάξεις και οι αποφάσεις για τον χαρακτηρισμό των χωρών παραμένουν άγνωστες, ενώ το πολιτικό κίνητρο για την αξιοποίηση της απειλής έχει ήδη αρχίσει να λειτουργεί.