Ο Trump πιέζει την Ισπανία για το NATO

Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την Ισπανία «terrible partner» στη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και στη συνέχεια ζήτησε από τον υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ να περιορίσει το εμπόριο με τη Μαδρίτη (CNBC). Με αυτή την κίνηση συνέδεσε δύο πεδία που οι σύμμαχοι κρατούσαν μέχρι τώρα χωριστά: την κατανομή του αμυντικού βάρους και την εμπορική τιμωρία. Το πρόβλημα είναι ότι η Ισπανία δεν ελέγχει μόνη της την εμπορική της πολιτική. Την ελέγχει η ΕΕ. Μια σύγκρουση για τις δαπάνες στο ΝΑΤΟ μετατρέπεται έτσι σε δοκιμασία για το αν η Ευρώπη θα προστατεύσει ένα κράτος-μέλος απέναντι στον βασικό της εγγυητή ασφαλείας.

Μια πολιτική δέσμευση χωρίς νομικά δόντια

Οι στόχοι δαπανών του ΝΑΤΟ ακούγονται δεσμευτικοί. Δεν είναι. Η Συνθήκη του Βορείου Ατλαντικού υποχρεώνει τους συμμάχους να διατηρούν αμυντική ικανότητα, αλλά δεν προβλέπει ποσοστό επί του ΑΕΠ. Το όριο του 2% προέκυψε από τη σύνοδο της Ουαλίας το 2014 ως κατευθυντήρια γραμμή σχεδιασμού. Ο νέος στόχος του 5%, κατανεμημένος περίπου σε 3,5% για την κύρια άμυνα και 1,5% για την ανθεκτικότητα, διαμορφώθηκε υπό την πίεση της συνόδου, με τον γενικό γραμματέα Μαρκ Ρούτε να ζητά «αξιόπιστα εθνικά σχέδια» (The Guardian).

Η Ισπανία υποστηρίζει ότι μπορεί να καλύψει τις δυνατότητες που της έχουν ανατεθεί στο ΝΑΤΟ με δαπάνες περίπου στο 2,1 τοις εκατό του ΑΕΠ (Tagesschau). Ο Τραμπ το παρουσιάζει ως τζάμπα συμμετοχή στην ασφάλεια που πληρώνουν άλλοι. Καμία πλευρά, όμως, δεν μπορεί να αποδείξει πλήρως τη θέση της, καθώς το ΝΑΤΟ δεν δημοσιεύει έναν διαφανή κατάλογο που να δείχνει τι παραδίδει κάθε σύμμαχος σε σχέση με όσα του αναλογούν.

Μόνο η ΕΕ μπορεί να χαράξει εμπορική πολιτική

Εδώ η υπόθεση γίνεται ευρωπαϊκή. Με βάση τις Συνθήκες της ΕΕ, η εμπορική πολιτική αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης και όχι των εθνικών κυβερνήσεων (EUR-Lex, άρθρο 3 ΣΛΕΕ). Η Ισπανία δεν μπορεί να διαπραγματευθεί διμερή εμπορική συμφωνία με την Ουάσιγκτον, όπως και η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να τιμωρήσει μόνο την Ισπανία χωρίς να αγγίξει συνολικά την τελωνειακή ένωση της ΕΕ, δηλαδή το ενιαίο εξωτερικό σύνορο μέσω του οποίου εμπορεύονται και τα 27 κράτη-μέλη. Μετά την εντολή Τραμπ για διακοπή του εμπορίου, οι συναλλαγές συνεχίστηκαν κανονικά.

Οι ανατολικοευρωπαίοι σύμμαχοι διάβασαν την απειλή μέσα από τη δική τους έκθεση στον ρωσικό κίνδυνο. Η Πολωνία, η οποία προβλέπει αμυντικές δαπάνες 4,68 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2026, θεώρησε κατανοητή την ενόχληση Τραμπ, αλλά περιέγραψε τη σύνοδο ως κρίση της Συμμαχίας. Ο πρόεδρος της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα στήριξε την πίεση για υψηλότερες δαπάνες, επιμένοντας όμως ότι το άρθρο 5, η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του ΝΑΤΟ, πρέπει να παραμείνει άνευ όρων. Για τη Βαρσοβία και το Βίλνιους, η ενίσχυση των δυνατοτήτων είναι αναγκαία. Ο κίνδυνος αρχίζει όταν η αμερικανική προστασία εμφανίζεται ως υπό αίρεση.

Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν συνέδεσε την αντιπαράθεση με την Ισπανία με τη νέα πίεση Τραμπ για τη Γροιλανδία, δηλώνοντας ότι η Δανία θα υπερασπιστεί το έδαφός της. Δύο διαφορετικοί στόχοι, μία λογική: συμμόρφωση ή συνέπειες έξω από το πεδίο της άμυνας.

Η αδοκίμαστη ασπίδα της Ευρώπης

Η ΕΕ έχει ήδη δημιουργήσει εργαλείο για τέτοιου είδους πίεση. Ο Κανονισμός 2023/2675, γνωστός ως μέσο κατά του οικονομικού εξαναγκασμού, επιτρέπει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δηλαδή το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, να ερευνά περιπτώσεις στις οποίες τρίτη χώρα χρησιμοποιεί εμπορικές απειλές για να επηρεάσει τις πολιτικές επιλογές κράτους-μέλους. Αν διαπιστωθεί εξαναγκασμός, η Επιτροπή προτείνει αντίμετρα και το Συμβούλιο, όπου ψηφίζουν οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών, πρέπει να τα εγκρίνει. Η Γαλλία και η Επιτροπή δήλωσαν ότι οι Βρυξέλλες θα υπερασπιστούν την Ισπανία (Le Figaro).

Το εργαλείο αυτό δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ. Ούτε κατά της Κίνας ούτε κατά οποιασδήποτε άλλης χώρας. Η χρήση του απέναντι στον μεγαλύτερο εταίρο ασφαλείας της Ευρώπης θα άνοιγε αχαρτογράφητο έδαφος.

Η απειλή Τραμπ μπορεί να μη γίνει ποτέ σταθερή πολιτική. Έχει, όμως, ήδη αλλάξει τον υπολογισμό σε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα: ποιο είναι το κόστος της διαφωνίας με την Ουάσιγκτον; Το αμυντικό κενό της Ευρώπης είναι πραγματικό και οι ανατολικοί σύμμαχοι έχουν δίκιο όταν επιμένουν ότι οι δυνατότητες μετρούν περισσότερο από τα συνθήματα των συνόδων. Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ έδωσε στο στρατόπεδο της ευρωπαϊκής αυτονομίας ένα συγκεκριμένο επιχείρημα. Αν ο σύμμαχος που εγγυάται την ευρωπαϊκή ασφάλεια μπορεί να μετατρέψει το εμπόριο σε μοχλό πίεσης για μια διαφωνία προϋπολογισμού, τότε η ανάγκη μείωσης αυτής της εξάρτησης γίνεται πολύ πιο δύσκολο να αγνοηθεί. Η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και οι κυβερνήσεις που νομοθέτησαν την ευρωπαϊκή ασπίδα κατά του εξαναγκασμού βρίσκονται πλέον μπροστά στο ερώτημα για το οποίο τη σχεδίασαν.