Δασμοί 100% για τους ψηφιακούς φόρους

Ο γαλλικός φόρος ψηφιακών υπηρεσιών αποφέρει περίπου 700 εκατ. ευρώ τον χρόνο (Assemblée nationale). Οι εξαγωγές αγαθών της ΕΕ προς τις Ηνωμένες Πολιτείες έφθασαν το 2025 τα 554,9 δισ. ευρώ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Ο Τραμπ θέλει να χρησιμοποιήσει το δεύτερο μέγεθος για να ακυρώσει το πρώτο.

Ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε με δασμούς 100% στις εισαγωγές από κάθε ευρωπαϊκή χώρα που φορολογεί τις ψηφιακές υπηρεσίες αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών (New York Times). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε την απειλή, υπερασπιζόμενη το δικαίωμα των κρατών-μελών να φορολογούν οικονομική δραστηριότητα που παράγεται στο έδαφός τους (Reuters μέσω WHTC).

Η Ουάσιγκτον μπορεί να απαντήσει σε έναν ψηφιακό φόρο με δασμούς σε τελείως άσχετα προϊόντα. Αυτή η ασυμμετρία κάνει τη σύγκρουση επικίνδυνη. Το άρθρο 301 του αμερικανικού Νόμου περί Εμπορίου επιτρέπει στις ΗΠΑ να επιβάλουν δασμούς σε όποιες εισαγωγές επιλέξουν (Cornell Law). Ένας φόρος στη Google μπορεί έτσι να γίνει πρόβλημα για τους Γάλλους οινοπαραγωγούς. Προηγούμενες αντιπαραθέσεις για τους φόρους ψηφιακών υπηρεσιών είχαν φέρει κοντά δασμούς 25 τοις εκατό των ΗΠΑ σε κρασί, τσάντες και καλλυντικά, πριν παγώσουν λόγω των διεθνών συνομιλιών για τη φορολόγηση (Vinetur).

Μικρά έσοδα, τεράστια έκθεση

Οι φόροι ψηφιακών υπηρεσιών επιβάλλονται ως ποσοστό επί των εσόδων που αντλούν οι μεγάλες πλατφόρμες από τοπικούς χρήστες, είτε μέσω διαφήμισης είτε μέσω πωλήσεων σε ηλεκτρονικές αγορές είτε μέσω δεδομένων χρηστών. Η γαλλική εκδοχή προβλέπει φόρο 3 τοις εκατό για εταιρείες με πάνω από 750 εκατ. ευρώ παγκόσμια ψηφιακά έσοδα και πάνω από 25 εκατ. ευρώ έσοδα στη Γαλλία (Legifrance). Η Ισπανία εφαρμόζει αντίστοιχο φόρο 3 τοις εκατό, με όριο εγχώριων εσόδων τα 3 εκατ. ευρώ (BOE).

Οι νόμοι αυτοί δεν κατονομάζουν τη Google, τη Meta ή την Amazon. Επειδή όμως μόνο οι μεγαλύτερες πλατφόρμες ξεπερνούν αυτά τα όρια εσόδων, η επιβάρυνση καταλήγει σχεδόν αποκλειστικά στους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς. Στα χαρτιά οι φόροι είναι ουδέτεροι. Στην πράξη, λέει η Ουάσιγκτον, λειτουργούν διακριτικά.

Μια εκτίμηση υπέρ ενός πανευρωπαϊκού ψηφιακού φόρου ανεβάζει τα δυνητικά έσοδα σε περίπου 5 δισ. ευρώ ετησίως (Ίδρυμα Robert Schuman). Το 2024 η ΕΕ είχε πλεόνασμα 198 δισ. ευρώ στο εμπόριο αγαθών με τις ΗΠΑ (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Έσοδα μερικών εκατοντάδων εκατομμυρίων ανά χώρα μπορούν να προκαλέσουν δασμούς που αγγίζουν εμπορικές ροές εκατοντάδες φορές μεγαλύτερες.

Ο νόμος λέει ότι πληρώνουν οι πλατφόρμες. Το τιμολόγιο δείχνει αλλιώς.

Οι πλατφόρμες ήδη μετακυλίουν το κόστος. Η Meta χρεώνει στους διαφημιζόμενους τέλη ανάλογα με τη χώρα, ίσα με τον τοπικό φόρο ψηφιακών υπηρεσιών: 3 τοις εκατό στη Γαλλία, την Ιταλία και την Ισπανία, 5 τοις εκατό στην Αυστρία (Wprost). Η Amazon προσθέτει αντίστοιχη επιβάρυνση στους πωλητές της ηλεκτρονικής της αγοράς (Go2Market). Τυπικά ο φόρος επιβάλλεται στην πλατφόρμα. Στην πράξη εμφανίζεται στον λογαριασμό ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που διαφημίζονται ή πωλούν μέσα από αυτές.

Αν επιβληθούν δασμοί, θα υπάρξει και δεύτερη κατηγορία χαμένων, χωρίς καμία σχέση με τη φορολόγηση της ψηφιακής οικονομίας. Οι γερμανικές εξαγωγές αγαθών προς τις ΗΠΑ έφθασαν το 2024 περίπου τα 161,4 δισ. ευρώ, με αιχμή τα αυτοκίνητα, τα μηχανήματα και τα φαρμακευτικά προϊόντα (Rohlig). Η Γερμανία δεν έχει καν φόρο ψηφιακών υπηρεσιών· η Βουλή της απέρριψε πρόσφατα σχετική πρόταση (Bundestag). Σε ένα σενάριο οριζόντιων δασμών, οι γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες θα πληρώσουν για μια σύγκρουση που δεν επέλεξαν.

Αυτό το χάσμα δυσκολεύει μια ενιαία ευρωπαϊκή απάντηση. Η Γαλλία και η Ισπανία υπερασπίζονται τους ψηφιακούς φόρους ως δικαίωμα φορολογικής κυριαρχίας. Η Γερμανία, με πολύ μεγαλύτερη εξαγωγική έκθεση στις ΗΠΑ και χωρίς αντίστοιχο φόρο, έχει ισχυρούς λόγους να προτιμά την αποκλιμάκωση. Η Ιρλανδία, όπου οι πολυεθνικές ξένης ιδιοκτησίας κατέβαλαν πέρυσι το 87 τοις εκατό του φόρου εταιρειών (RTÉ), εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αμερικανικές εταιρικές επενδύσεις, τις οποίες θα μπορούσε να κλονίσει μια διατλαντική εμπορική σύγκρουση.

Η ΕΕ διαθέτει νομικό εργαλείο για τέτοιες περιπτώσεις. Το 2023 υιοθέτησε τον Μηχανισμό κατά του Καταναγκασμού, που επιτρέπει στο μπλοκ να αντιδρά όταν τρίτη χώρα χρησιμοποιεί εμπορική πίεση για να επιβάλει αλλαγές πολιτικής (EUR-Lex). Η ενεργοποίησή του, όμως, σημαίνει κλιμάκωση, και το κόστος δεν θα κατανεμηθεί ισότιμα: η εξαγωγική γερμανική οικονομία θα δεχθεί πολύ μεγαλύτερο πλήγμα από τη γαλλική.

Προς το παρόν, οι διαφημιζόμενοι και οι πωλητές στις ηλεκτρονικές αγορές πληρώνουν αθόρυβα την επιβάρυνση του ψηφιακού φόρου. Αν έρθουν οι δασμοί, ο λογαριασμός θα μεταφερθεί σε εξαγωγείς που δεν είχαν καμία εμπλοκή στη φορολόγηση των τεχνολογικών εταιρειών. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν φορολογικά έσοδα μερικών εκατοντάδων εκατομμυρίων ανά χώρα αξίζουν μια σύγκρουση που μπορεί να πλήξει εμπόριο εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.