Η Τουρκία αμφισβητεί έρευνα και άσκηση

Στις 16 Οκτωβρίου, η Τουρκία απάντησε σε δύο προειδοποιήσεις ναυτικής ασφάλειας με δικές της αγγελίες από τον σταθμό της Αττάλειας (Politis). Καμία από τις δύο προειδοποιήσεις δεν αφορά το Great Sea Interconnector, το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου που στηρίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι επόμενες αποφάσεις για το έργο θα ληφθούν από τους αρμόδιους σε Αθήνα και Λευκωσία.

Δύο προειδοποιήσεις, δύο τουρκικές απαντήσεις

Η κυπριακή αγγελία, με αριθμό MA37-302/26, αναγγέλλει έρευνες στον βυθό από το πλοίο Kobi Ruegg για ένα σύστημα καλωδίων δεδομένων, από τις 21 Οκτωβρίου έως τις 2 Νοεμβρίου (SeaLagom). Πρόκειται για τηλεπικοινωνιακό έργο, όχι για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Η τουρκική απάντηση, αγγελία 1020/26, επικαλέστηκε την κυπριακή προειδοποίηση, υποστήριξε ότι η περιοχή βρίσκεται στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και αμφισβήτησε ακόμη και το δικαίωμα της Λάρνακας να εκπέμπει αγγελίες (Naftemporiki). Υφαλοκρηπίδα είναι ο βυθός που εκτείνεται από τις ακτές μιας χώρας και στον οποίο η χώρα αυτή έχει αποκλειστικά δικαιώματα έρευνας των πόρων. Η Άγκυρα επικαλείται αυτά τα δικαιώματα για να διεκδικήσει λόγο στις έρευνες του βυθού.

Η διεκδίκηση υφαλοκρηπίδας, ωστόσο, δεν καθορίζει ποιος σταθμός εκδίδει προειδοποιήσεις ασφάλειας προς τα διερχόμενα πλοία. Σύμφωνα με τη Naftemporiki, η τουρκική αγγελία δεν κατονόμαζε το πλοίο, δεν πρότεινε άλλη διαδρομή και δεν ζητούσε από κανένα σκάφος να απομακρυνθεί.

Η ελληνική προειδοποίηση, που εκδόθηκε από το Ηράκλειο, αφορούσε ναυτική άσκηση νότια από το Καστελλόριζο στις 19 Οκτωβρίου. Η τουρκική αγγελία 1018/26 επανέλαβε τις ώρες και τις περιοχές της άσκησης, αλλά άλλαξε μόνο το ποιος θεωρείται αρμόδιος σταθμός: την Αττάλεια αντί του Ηρακλείου (To Vima).

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει μια αντίπαλη αγγελία

Οι αγγελίες αυτές είναι τυποποιημένα ραδιοφωνικά μηνύματα ναυτικής ασφάλειας, που προειδοποιούν τα πλοία για κινδύνους όπως ασκήσεις ή ερευνητικές εργασίες. Οι ζώνες εξυπηρέτησης καθορίζουν πού μεταδίδονται οι προειδοποιήσεις· δεν αποτελούν χάρτες κυριαρχίας (Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός). Μια αντίπαλη αγγελία δεν ακυρώνει άλλη, δεν χορηγεί άδεια και δεν χαράσσει σύνορο. Καταγράφει μια διεκδίκηση.

Η διεκδίκηση έχει ουσιαστικό περιεχόμενο: η Άγκυρα προβάλλει δικαιώματα στην ίδια την περιοχή της κυπριακής έρευνας, άρα η διαφορά δεν περιορίζεται στη διαδικασία ραδιοφωνικής εκπομπής. Οι αγγελίες δείχνουν κάτι στενότερο: αμφισβητούν την αρμοδιότητα Ελλάδας και Κύπρου, χωρίς να ζητούν από κάποιο πλοίο να αποχωρήσει.

Οι δύο πλευρές επικαλούνται διαφορετικό νομικό πλαίσιο. Η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν προσχωρήσει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, τη διεθνή συνθήκη που ορίζει τις θαλάσσιες ζώνες, ενώ η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος (Συλλογή Συνθηκών του ΟΗΕ). Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά δημιουργούν πλήρεις θαλάσσιες ζώνες. Σε επιστολή της προς τον ΟΗΕ, η Άγκυρα υποστήριξε ότι πρέπει να αποδίδεται μικρότερη βαρύτητα στα νησιά που βρίσκονται κοντά στις ακτές της και ότι η Κύπρος δεν μπορεί να ενεργεί χωρίς τη συναίνεση των Τουρκοκυπρίων (επιστολή προς τον ΟΗΕ).

Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης περιμένει την Αθήνα και τη Λευκωσία

Το Great Sea Interconnector προορίζεται να τερματίσει την απομόνωση του ηλεκτρικού δικτύου της Κύπρου. Σε έγγραφο του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέγραψε στήριξη από την ΕΕ ύψους 645,2 εκατ. ευρώ για τις εργασίες του έργου (EUR-Lex).

Το ερευνητικό πλοίο του έργου είναι διαφορετικό: το γαλλικής σημαίας Abeille Marengo. Στις 14 Οκτωβρίου, το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή δημοσίευσε αίτηση για τη χορήγηση εξαίρεσης, ώστε να επιτραπεί η χρήση του (Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή). Τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία τεκμηριώνουν την αίτηση, όχι απόφαση για αυτήν.

Το επόμενο βήμα εξαρτάται από την Κύπρο. Ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός δήλωσε ότι αναμένει αγγελία για την έρευνα του καλωδίου μέσα στις επόμενες δύο έως τρεις εβδομάδες και συνέδεσε την κυπριακή καταβολή 25 εκατ. ευρώ με την έκδοσή της (Politis).

Το έργο έχει συναντήσει ξανά τουρκικές αντιρρήσεις. Το 2024, το ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume ολοκλήρωσε τις προγραμματισμένες εργασίες του ανάμεσα στην Κάσο και την Κάρπαθο, παρά τις αντιρρήσεις αυτές (ΑΔΜΗΕ). Οι εργασίες κάλυψαν ένα τμήμα της διαδρομής ανάμεσα σε δύο ελληνικά νησιά· δεν δείχνουν πώς θα εξελισσόταν μια έρευνα πιο κοντά στην Κύπρο.

Οι τουρκικές αγγελίες αυτής της εβδομάδας κατέγραψαν δύο αντιρρήσεις: για το ποιος μπορεί να εκπέμπει προειδοποιήσεις στα συγκεκριμένα ύδατα και για έρευνα σε καλώδιο δεδομένων πάνω σε βυθό που η Άγκυρα θεωρεί δικό της. Δεν ζήτησαν από κανένα πλοίο να αποχωρήσει. Τα επόμενα καταγεγραμμένα βήματα για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης, η ελληνική εξαίρεση και η κυπριακή αγγελία έρευνας, εξαρτώνται από την Αθήνα και τη Λευκωσία. Οι εκπομπές δεν δείχνουν πώς θα αντιδράσει η Τουρκία όταν αρχίσουν πράγματι εργασίες στη θάλασσα. Ως τότε, η παρουσίαση αυτής της ανταλλαγής ως σύγκρουσης γύρω από το καλώδιο που στηρίζει οικονομικά η ΕΕ συνδέει ευρωπαϊκά χρήματα με μια διένεξη που αφορά εμπορικό καλώδιο δεδομένων.