Η Τουρκία νομοθετεί τις αμφισβητούμενες θαλάσσιες αξιώσεις της ενώ η Ευρώπη κλείνει νέες αμυντικές συμφωνίες

Η Τουρκία ετοιμάζεται να ενσωματώσει στο εσωτερικό της δίκαιο σχεδόν όλο το πλέγμα των διεκδικήσεών της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια στιγμή, τρεις από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης επέλεξαν τις τελευταίες δύο εβδομάδες να ενισχύσουν τις αμυντικές τους σχέσεις με την Άγκυρα.

Το σχέδιο νόμου-πλαισίου για τις θαλάσσιες ζώνες, που αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση μετά τις 31 Μαΐου, κωδικοποιεί την απειλή πολέμου του 1995 σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, αφαιρεί από αμφισβητούμενα νησιά του Αιγαίου θαλάσσια δικαιώματα χαρακτηρίζοντάς τα «γκρίζες ζώνες» και δίνει στον πρόεδρο την εξουσία να κηρύσσει θαλάσσιες περιοχές «ειδικού καθεστώτος» χωρίς νέα κοινοβουλευτική έγκριση (Ethnos, Protothema). Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, τη διεθνή συνθήκη που ρυθμίζει τα θαλάσσια σύνορα, γεγονός που στερεί από τις Βρυξέλλες ακόμη και ένα κοινό νομικό πλαίσιο πάνω στο οποίο θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν τις τουρκικές θέσεις (Libre).

Το παζάρι των εξοπλισμών

Τις δύο εβδομάδες πριν από αυτή την προθεσμία, τρεις από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης κινήθηκαν προς την αντίθετη κατεύθυνση, βαθαίνοντας τη συνεργασία τους με την Τουρκία στον αμυντικό τομέα.

Το Βέλγιο έστειλε στην Άγκυρα και την Κωνσταντινούπολη, από τις 10 έως τις 14 Μαΐου, 428μελή εμπορική αποστολή υπό τη βασίλισσα Ματθίλδη. Ο υπουργός Άμυνας Τέο Φράνκεν υπέγραψε εννέα αμυντικές συμφωνίες, εξέφρασε ενδιαφέρον για τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και χαρακτήρισε την Τουρκία «πρότυπο» για τον εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής άμυνας (Yeni Safak, BusinessAM). Ο Φράνκεν δήλωσε επίσης ότι το Βέλγιο στηρίζει την ένταξη της Τουρκίας στη «Δράση Ασφάλειας για την Ευρώπη», το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό σχήμα των 150 δισ. ευρώ για την άμυνα. Η Ελλάδα και η Κύπρος είχαν μπλοκάρει τη συμμετοχή της Τουρκίας τον Οκτώβριο του 2025. Το Βέλγιο ζητεί πλέον την ανατροπή αυτής της απόφασης (Daily Sabah).

Η γαλλική Safran Electronics υπέγραψε στις 12 Μαΐου, στην Κωνσταντινούπολη, στρατηγική συνεργασία με την Baykar, τον μεγαλύτερο κατασκευαστή τουρκικών drones. Η συμφωνία αντικαθιστά τους καναδικής κατασκευής αισθητήρες του drone TB2 με γαλλικά συστήματα στόχευσης, απαλλάσσοντας την Baykar από δυτικούς περιορισμούς στις εξαγωγές (Opex360). Τρεις εβδομάδες νωρίτερα, ο Εμανουέλ Μακρόν είχε σταθεί στην Αθήνα και είχε περιγράψει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας Γαλλίας - Ελλάδας ως «αδιαπραγμάτευτη», επεκτείνοντας τη γαλλική πυρηνική ομπρέλα στο ελληνικό έδαφος (Le Figaro). Το Παρίσι, επομένως, δεσμεύεται να υπερασπιστεί την Ελλάδα και ταυτόχρονα εξοπλίζει τη χώρα που την απειλεί.

Η Γερμανία επανεκκίνησε στις 18 Μαΐου τον Στρατηγικό Διάλογο με την Τουρκία, στην πρώτη τέτοια συνάντηση από το 2014, ενώ εξετάζει τουρκικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς ως εναλλακτική στους Τομαχόκ (KAS). Το Βερολίνο στηρίζει επίσης την ένταξη της Τουρκίας στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό σχήμα άμυνας.

Γιατί η Ευρώπη δεν μπορεί να απαντήσει

Η ΕΕ διαθέτει, τυπικά, εργαλεία για να αντιμετωπίζει προκλήσεις κατά της κυριαρχίας κρατών-μελών της: το πλαίσιο στοχευμένων κυρώσεων που δημιουργήθηκε το 2019, την παγωμένη αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης και τη δυνατότητα πίεσης μέσω της προενταξιακής χρηματοδότησης. Στην περίπτωση της Τουρκίας, κανένα από αυτά δεν λειτουργεί επαρκώς.

Οι κυρώσεις απαιτούν ομοφωνία στο Συμβούλιο της ΕΕ, δηλαδή συμφωνία και των 27 κυβερνήσεων, άρα κάθε κράτος μπορεί να μπλοκάρει την απόφαση. Η Ουγγαρία έχει ήδη ασκήσει βέτο σε μέτρα που αφορούσαν την Τουρκία. Η Βουλγαρία και η Ρουμανία, που εξαρτώνται από τη συνεργασία της Άγκυρας στη Μαύρη Θάλασσα, αποφεύγουν τη σύγκρουση. Η συμφωνία ΕΕ - Τουρκίας του 2016 για το μεταναστευτικό, βάσει της οποίας η Άγκυρα φιλοξενεί περίπου 3,9 εκατ. Σύρους πρόσφυγες, δίνει στην Τουρκία μόνιμο μοχλό πίεσης: κυρώσεις κατά της Άγκυρας θα μπορούσαν να ανοίξουν νέο μεταναστευτικό μέτωπο στα νοτιοανατολικά σύνορα της Ευρώπης (CER, Verfassungsblog).

Η Ελλάδα και η Κύπρος κρατούν ένα εργαλείο: το βέτο. Με αυτό απέκλεισαν την Τουρκία από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα αμυντικής χρηματοδότησης και εξακολουθούν να μπλοκάρουν τις συζητήσεις για την τελωνειακή ένωση. Το βέτο, όμως, αποτρέπει οφέλη χωρίς να επιβάλλει κόστος. Η Τουρκία έχασε την πρόσβαση στο σχήμα τον Οκτώβριο του 2025, αλλά δεν έχει μεταβάλει καμία από τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της.

Ο συνασπισμός που πιέζει για την άρση αυτού του μπλόκου μεγαλώνει. Το Βέλγιο, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ουγγαρία και η Πολωνία στηρίζουν την τουρκική συμμετοχή, παρουσιάζοντάς την ως ζήτημα συνοχής του ΝΑΤΟ και όχι ως παραχώρηση προς την Άγκυρα. Οι χώρες που αγοράζουν τουρκικά όπλα είναι οι ίδιες που ζητούν να αποκτήσει η Τουρκία πρόσβαση σε ευρωπαϊκό αμυντικό χρήμα.

Η ασπίδα του ΝΑΤΟ

Η Αθήνα υποστηρίζει ότι ο τουρκικός νόμος-πλαίσιο δεν θα έχει «καμία νομική ισχύ» κατά το διεθνές δίκαιο. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης τον χαρακτήρισε εσωτερικό πολιτικό θέατρο (Ethnos). Η Τουρκία, όμως, οικοδομεί ένα εσωτερικό νομικό υπόβαθρο για μελλοντικές κινήσεις σε αμφισβητούμενα ύδατα, το οποίο, εφόσον ψηφιστεί, δεν θα χρειάζεται νέα έγκριση από την Εθνοσυνέλευση.

Η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου, θα πραγματοποιηθεί λίγες εβδομάδες μετά την αναμενόμενη ψήφιση του νόμου. Κανένα κράτος-μέλος της ΕΕ δεν θα επιδιώξει δημόσια σύγκρουση με τη χώρα που θα φιλοξενεί τη Συμμαχία. Η Τουρκία νομοθετεί τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της και στη συνέχεια υποδέχεται τον οργανισμό που περιορίζει την ευρωπαϊκή αντίδραση. Το χρονοδιάγραμμα λειτουργεί ως ασπίδα.