Δύο ονόματα μπλοκάρουν τις κυρώσεις

Στις 3 Ιουλίου, ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ είπε στο κοινοβούλιο ότι θα μπλοκάρει το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας, εάν δεν αφαιρεθούν από τη μαύρη λίστα δύο πρόσωπα: ο Πατριάρχης Μόσχας Κύριλλος και ο Βαγκίτ Αλεκπέροφ, επιχειρηματίας που συνδέεται με το βουλγαρικό διυλιστήριο της Lukoil. Ο Ράντεφ επικαλέστηκε την ενεργειακή ασφάλεια και τον κίνδυνο αναταραχής στη μονάδα του Μπουργκάς (BTA, European Pravda). Δύο ονόματα μέσα σε εκατοντάδες. Με τους κανόνες της ΕΕ, όμως, αρκούσαν για να παγώσει ολόκληρος ο φάκελος.

Οι κυρώσεις εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ απαιτούν ομοφωνία βάσει της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πριν εγκριθεί ένα πακέτο, πρέπει να συμφωνήσουν και οι 27 κυβερνήσεις (Council sanctions overview). Τα πρόσωπα και οι εταιρείες που στοχοποιούνται περιλαμβάνονται σε παραρτήματα του νομικού κειμένου· έτσι, μια κυβέρνηση δεν χρειάζεται να απορρίψει συνολικά την αρχιτεκτονική των κυρώσεων. Μπορεί να αντιταχθεί σε ένα μόνο όνομα, και η ομοφωνία μετατρέπει αυτή την ένσταση σε πλήρες βέτο.

Πώς η Σόφια κράτησε τον φάκελο

Έως τις 9 Ιουλίου, η ρητορική της Σόφιας είχε μαλακώσει. Ο υπουργός Άμυνας Ντιμίταρ Στογιάνοφ εμφανίστηκε στη βουλγαρική τηλεόραση για να διευκρινίσει: «Δεν πρόκειται για βέτο. Πρόκειται για επιφυλάξεις που προτείνουμε, ώστε τα συγκεκριμένα πρόσωπα να αφαιρεθούν από το καθεστώς κυρώσεων» (Fakti). Η ουσία δεν είχε αλλάξει. Η Σόφια εξακολουθούσε να ζητεί την αφαίρεση και των δύο ονομάτων. Αυτό που άλλαξε ήταν ο τρόπος με τον οποίο παρουσίαζε την ίδια απαίτηση.

Το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι να περάσει το πακέτο χωρίς τον Κύριλλο και τον Αλεκπέροφ στη λίστα. Σύμφωνα με την Pravda, διπλωμάτες αναμένουν ότι τα ονόματα θα αφαιρεθούν αθόρυβα. Η Ιταλία στήριξε τη Βουλγαρία στην περίπτωση του Κυρίλλου, σύμφωνα με πληροφορίες επειδή το Βατικανό δεν βλέπει με άνεση την επιβολή κυρώσεων στον επικεφαλής ενός χριστιανικού δόγματος (Euromaidan Press).

Μια τακτική γνώριμη σε άλλες πρωτεύουσες

Ο υπουργός Εξωτερικών της Σλοβακίας Γιούραϊ Μπλάναρ τηλεφώνησε στη Βουλγάρα ομόλογό του και στήριξε δημοσίως τη γραμμή της Σόφιας, λέγοντας ότι η νέα κυβέρνηση «υπερασπίζεται τα συμφέροντά της με τρόπο παρόμοιο με τη Σλοβακία» (Teraz). Τα ουγγρικά μέσα ενημέρωσης διάβασαν το επεισόδιο μέσα από τη μακρά πρακτική της Βουδαπέστης να χρησιμοποιεί την απειλή βέτο για να αποσπά παραχωρήσεις σε ευρωπαϊκά κονδύλια και ζητήματα εξωτερικής πολιτικής (hir36).

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν συντονισμό ανάμεσα στη Σόφια, τη Βουδαπέστη και την Μπρατισλάβα. Η Ουγγαρία, όμως, έχει διαμορφώσει το πρότυπο: αξιοποίηση της ομοφωνίας για να πιεστούν οι Βρυξέλλες, και στη συνέχεια παρουσίαση της υποχώρησης ως εθνική επιτυχία στο εσωτερικό ακροατήριο. Η Σλοβακία αντιμετωπίζει πλέον τη στάση της Βουλγαρίας ως απόδειξη ότι αυτή η τακτική αποτελεί κανονική λειτουργία του Συμβουλίου, όχι παρεμπόδιση (ta3).

Πού λύγισε το πακέτο

Η αντιπαράθεση της Βουλγαρίας για τα δύο ονόματα ήταν μόνο ένα από τα μέτωπα. Όταν οι πρεσβευτές έφθασαν στην Επιτροπή Μόνιμων Αντιπροσώπων, το COREPER, όπου οι εκπρόσωποι των κρατών-μελών διαπραγματεύονται πριν αποφασίσουν τυπικά οι υπουργοί, το πακέτο είχε ήδη μετατραπεί σε δέσμη παράλληλων συμβιβασμών (Capital.gr, Kyiv Independent).

Η Ελλάδα, η Κύπρος και η Μάλτα πίεσαν ώστε το πάγωμα του πλαφόν στην τιμή του ρωσικού πετρελαίου να μειωθεί από έξι μήνες σε τρεις ή τέσσερις. Το πλαφόν επιτρέπει σε δυτικές ναυτιλιακές, ασφαλιστικές και χρηματοδοτικές υπηρεσίες να εξυπηρετούν τη μεταφορά ρωσικού αργού μόνο εφόσον αυτό πωλείται κάτω από συγκεκριμένο όριο, ώστε να περιορίζονται τα έσοδα της Μόσχας χωρίς να διαταράσσεται η παγκόσμια προσφορά (in.gr). Η μικρότερη διάρκεια έχει σημασία, επειδή θα μπορούσε να επιτρέψει την αύξηση του πλαφόν, άρα και περισσότερα πετρελαϊκά έσοδα για τη Ρωσία (Pravda). Και οι τρεις χώρες διαθέτουν ισχυρούς ναυτιλιακούς κλάδους, άμεσα εκτεθειμένους στους κανόνες που συνδέονται με το πλαφόν.

Σε ξεχωριστή γραμμή διαπραγμάτευσης, η Γαλλία και η Ιταλία ανάγκασαν την ΕΕ να περιορίσει την προτεινόμενη απαγόρευση εισόδου για Ρώσους βετεράνους του πολέμου (Euronews). Οι διαφωνίες για τις ποσοστώσεις εισαγωγής ρωσικών αλιευμάτων πρόσθεσαν ακόμη ένα σημείο τριβής.

Κάθε εξαίρεση δείχνει σε όλες τις πρωτεύουσες ότι ευαίσθητα πρόσωπα, κλάδοι ή βιομηχανίες μπορούν να προστατευθούν μέσα από διαπραγματεύσεις της τελευταίας στιγμής. Το 21ο πακέτο πιθανότατα θα εγκριθεί. Το περιεχόμενό του, όμως, θα αποτυπώνει ποιες κυβερνήσεις είχαν τον ισχυρότερο εσωτερικό λόγο να το καθυστερήσουν, όχι μια κοινή εκτίμηση για το ποια πίεση πλήττει περισσότερο τη Μόσχα. Το καθεστώς κυρώσεων μπορεί να αντέξει ένα μέρος αυτής της φθοράς. Δεν μπορεί να λειτουργεί επ’ αόριστον με τους λιγότερο πρόθυμους να διαμορφώνουν τους τελικούς όρους. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, όπου οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων χαράσσουν την κατεύθυνση της ΕΕ, θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τη συζήτηση για την ομοφωνία στις κυρώσεις. Κανένας ηγέτης δεν το έχει προτείνει.