Κίεβο ζητά λήξη στα αγροτικά πλαφόν της ΕΕ

Η Ουκρανία θα δεχόταν προσωρινά όρια στις πωλήσεις αγροτικών προϊόντων και σταδιακή ένταξη των αγροτών της στις επιδοτήσεις της ΕΕ μετά την ένταξη της χώρας, όχι όμως περιορισμούς χωρίς ημερομηνία λήξης, δήλωσε στο POLITICO ο υπουργός Γεωργίας Τάρας Βισότσκι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε αυτή την εβδομάδα τέτοιους περιορισμούς, χωρίς να διευκρινίσει αν θα έληγαν ποτέ. Το τι θα σήμαινε η ένταξη της Ουκρανίας για τους αγρότες και στις δύο πλευρές θα εξαρτηθεί από το πώς θα διευθετηθεί το ζήτημα.

Τι ακριβώς πρότεινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Σε έγγραφο που ενέκρινε στις 6 Οκτωβρίου, η Επιτροπή πρότεινε να εξεταστούν τρόποι για «σημαντικό περιορισμό της οικονομικής στήριξης και της πρόσβασης στην αγορά για ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα» (ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Το κείμενο δεν κατονομάζει προϊόντα, δεν ορίζει ποσοστώσεις και δεν προβλέπει ημερομηνία λήξης.

Η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος είπε ότι η ΕΕ πρέπει να προστατεύσει τους αγρότες της. Το Euronews ανέφερε ότι οι βασικοί στόχοι ενδέχεται να είναι το σιτάρι και τα σιτηρά.

Το έγγραφο συνδυάζει δύο διαφορετικά είδη περιορισμών. Ο πρώτος αφορά τις πωλήσεις. Οι παραγωγοί ενός κράτους-μέλους μπορούν κανονικά να διαθέτουν τα προϊόντα τους σε όλη την ενιαία αγορά, καθώς οι συνθήκες της ΕΕ απαγορεύουν τις ποσοστώσεις στο εμπόριο μεταξύ κρατών-μελών (Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Ένα όριο στις πωλήσεις θα εξαιρούσε συγκεκριμένα ουκρανικά προϊόντα από αυτόν τον κανόνα.

Η ΕΕ έχει περιορίσει στο παρελθόν τις εισαγωγές ουκρανικών σιτηρών, αλλά μόνο όσο η Ουκρανία βρισκόταν εκτός Ένωσης. Το 2023 περιόρισε τις εισαγωγές τεσσάρων καλλιεργειών σε πέντε κράτη της ανατολικής πλευράς της ΕΕ και στη συνέχεια άφησε το μέτρο να λήξει (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Επρόκειτο για συνοριακό μέτρο σε προϊόντα χώρας εκτός ΕΕ, επομένως δεν αποτελεί ισχυρό προηγούμενο για τον περιορισμό των πωλήσεων κράτους-μέλους.

Ο δεύτερος περιορισμός αφορά τις επιδοτήσεις. Θα μείωνε τις ενισχύσεις που λαμβάνουν οι Ουκρανοί αγρότες από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), το σύστημα επιδοτήσεων της ΕΕ, χωρίς να περιορίζει ούτε έναν τόνο πωλήσεων. Το ζήτημα είναι το ύψος των ποσών: το 2024, το Bruegel υπολόγισε ότι, αν οι κανόνες έμεναν αμετάβλητοι, η Ουκρανία θα λάμβανε περίπου 85 δισ. ευρώ σε επτά χρόνια. Πρόκειται για υπολογισμό, όχι για προσφορά.

Σε αυτό το σκέλος υπάρχει ευρωπαϊκό προηγούμενο, αλλά ήταν προσωρινό. Οι αγρότες στις χώρες που εντάχθηκαν το 2004 ξεκίνησαν με άμεσες ενισχύσεις ίσες με το 25 τοις εκατό των πληρωμών προς τους αγρότες των παλαιότερων κρατών-μελών και έφτασαν στο ίδιο επίπεδο έως το 2013 (Πράξη Προσχώρησης του 2003). Ο Βισότσκι λέει ότι το Κίεβο θα δεχόταν αντίστοιχη σταδιακή εφαρμογή, υπό τον όρο ότι θα είχε σαφή ημερομηνία λήξης.

Ποιοι πρέπει να συμφωνήσουν

Το έγγραφο της Επιτροπής αποτελεί αφετηρία. Για να καταστεί δεσμευτικός οποιοσδήποτε περιορισμός, οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών πρέπει πρώτα να συμφωνήσουν τους διαπραγματευτικούς όρους της ΕΕ. Η τελική συμφωνία θα ενσωματωθεί στη συνθήκη προσχώρησης.

Βάσει του άρθρου 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, κάθε κυβέρνηση κράτους-μέλους πρέπει να εγκρίνει τη συνθήκη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να δώσει τη συγκατάθεσή του και κάθε χώρα να την κυρώσει (άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση). Τη συνθήκη πρέπει να υπογράψει και η Ουκρανία. Έτσι, κάθε πρωτεύουσα της ΕΕ αποκτά δικαίωμα αρνησικυρίας, όπως και το Κίεβο.

Η μεγαλύτερη πίεση καταγράφεται στην Πολωνία. Το πολωνικό δίκτυο RMF24 παρουσίασε το σχέδιο ως ικανοποίηση βασικού πολωνικού αιτήματος και υποστήριξε ότι η χώρα δύσκολα θα μπορούσε να στηρίξει την ένταξη χωρίς αυτό. Πρόκειται για την ερμηνεία ενός πολωνικού μέσου, όχι για διατυπωμένη θέση της κυβέρνησης.

Ποιος θα επωμιζόταν το κόστος ενός ορίου στις πωλήσεις

Ένα όριο στις πωλήσεις δεν θα προστάτευε εξίσου όλους τους κλάδους της ευρωπαϊκής αγροτικής οικονομίας. Το 2024, οι εισαγωγές σιτηρών από την Ουκρανία στην ΕΕ ανήλθαν σε 4,4 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τη Eurostat. Η Ισπανία, η Ολλανδία και η Ιταλία απορρόφησαν σχεδόν το 80 τοις εκατό αυτών των ουκρανικών σιτηρών, κυρίως για ζωοτροφές και μεταποίηση (OSW).

Ένα μόνιμο όριο θα προστάτευε τους παραγωγούς σιτηρών κοντά στα ανατολικά σύνορα. Οι κτηνοτροφικές μονάδες και οι μύλοι πιο δυτικά θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος πρώτων υλών, ανάλογα με τον σχεδιασμό του μέτρου. Ο περιορισμός των επιδοτήσεων θέτει ξεχωριστό ζήτημα: πώς θα μοιραστούν οι μελλοντικοί πόροι της ΚΑΠ, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη καθοριστεί.

Η Επιτροπή αναφέρει ότι θα ενσωματώσει αυτές τις ρυθμίσεις στο σχέδιο διαπραγματευτικών όρων για τη γεωργία και τα περιφερειακά ταμεία (ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής). Προς το παρόν δεν έχει προταθεί δεσμευτικό όριο. Με βάση όσα είναι γνωστά, ένα μόνιμο όριο στις πωλήσεις θα έπρεπε να περιληφθεί σε συνθήκη που οφείλει να υπογράψει η Ουκρανία, ενώ ο υπουργός Γεωργίας της έχει δηλώσει ότι το απορρίπτει.