Ουκρανικά drones χτυπούν 25 ρωσικά πλοία

Καύσιμα να καίγονται στην Αζοφική Θάλασσα. Σε διάστημα τεσσάρων ημερών στις αρχές Ιουλίου, οι Δυνάμεις Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της Ουκρανίας έπληξαν τουλάχιστον 25 πλοία που μετέφεραν καύσιμα προς την Κριμαία: δεξαμενόπλοια, ένα φέρι και φορτηγά πλοία ξηρού φορτίου (Naval News, BBC). Οι στόχοι ανήκαν στον λεγόμενο σκιώδη στόλο: παλαιότερα πλοία, με αδιαφανή ιδιοκτησία και ασφάλιση εκτός δυτικών μηχανισμών, τα οποία συνεχίζουν να μεταφέρουν ρωσικά καύσιμα παρά τα 17 πακέτα κυρώσεων της ΕΕ (Συμβούλιο της ΕΕ). Εκεί όπου οι κυρώσεις αυξάνουν τη γραφειοκρατική τριβή, τα drones προκαλούν φωτιά.

Εκεί όπου λιμάνια και ασφαλιστές δεν φτάνουν

Η ΕΕ μπορεί να κάνει τα ταξίδια του σκιώδους στόλου δυσκολότερα και ακριβότερα. Μπορεί να βάζει πλοία σε μαύρες λίστες, να απαγορεύει την είσοδό τους σε λιμάνια, να περιορίζει τις ναυτιλιακές υπηρεσίες και να ασκεί πίεση στους ασφαλιστές. Δεν μπορεί, όμως, να σταματήσει ένα δεξαμενόπλοιο ενώ βρίσκεται στη μέση του ταξιδιού του. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, πολεμικό πλοίο μπορεί να επιβιβαστεί σε ξένο σκάφος στην ανοιχτή θάλασσα μόνο σε στενά ορισμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα αν υπάρχουν υποψίες ότι είναι άνευ εθνικότητας ή φέρει ψευδή σημαία, όπως προβλέπει το άρθρο 110 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, δηλαδή το πλαίσιο που ορίζει ποιος μπορεί να σταματά ποιον στη θάλασσα. Οι λίγες αναχαιτίσεις που πράγματι γίνονται δεν έχουν βγάλει μόνιμα πλοία από την κυκλοφορία. Οι κυρώσεις αυξάνουν το κόστος της δουλειάς. Δεν βγάζουν τα πλοία από το νερό.

Η ουκρανική εκστρατεία στην Αζοφική Θάλασσα κάνει ακριβώς αυτό. Ο διοικητής Ρόμπερτ Μπρόβντι ταυτοποίησε τα δεξαμενόπλοια που υπέστησαν ζημιές ως πλοία υπό κυρώσεις, περίπου 7.000 τόνων νεκρού βάρους, κατασκευασμένα μεταξύ 2006 και 2012, τα οποία μετέφεραν βενζίνη από το ρωσικό λιμάνι Ταγκανρόγκ προς την Κριμαία (Maritime Executive, The Insider). Η εκστρατεία άρχισε στις 6 Ιουλίου με πλήγμα στον κόμβο καυσίμων TES-Terminal-1 στο Κερτς. Τις επόμενες τρεις νύχτες ακολούθησαν επιθέσεις με drones εναντίον δεξαμενόπλοιων (LIGA.net).

Πειστικό μοτίβο, ανεπιβεβαίωτη κλίμακα

Τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία στηρίζουν τον βασικό ισχυρισμό ότι η Ουκρανία έπληξε την εφοδιαστική αλυσίδα καυσίμων γύρω από την Κριμαία. Οι ρωσικές αρχές κατοχής είχαν κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τα καύσιμα στη χερσόνησο στις 26 Ιουνίου, πριν αρχίσουν τα ναυτικά πλήγματα. Τα δεδομένα ανίχνευσης πυρκαγιών της NASA έδειξαν θερμικά ίχνη συμβατά με τις αναφερόμενες επιθέσεις. Η δημόσια ραδιοτηλεόραση της Εσθονίας συνέδεσε την εκστρατεία με την ευρύτερη ουκρανική προσπάθεια να κοπούν οι γραμμές ανεφοδιασμού της χερσονήσου (ERR).

Η επιβεβαίωση ανά πλοίο, όμως, υστερεί. Το διαθέσιμο βιντεοληπτικό υλικό δεν μπόρεσε να γεωεντοπιστεί ή να χρονολογηθεί ανεξάρτητα. Οι δημόσιες λίστες για το ποια δεξαμενόπλοια επλήγησαν δεν συμπίπτουν πλήρως μεταξύ των πηγών, ενώ ένα πλοίο εξακολουθούσε να ταυτοποιείται ημέρες αργότερα (Critical Threats). Ο ισχυρισμός ότι όλα τα στοχοποιημένα πλοία βρίσκονταν ήδη υπό κυρώσεις παραμένει ουκρανική θέση, όχι επιβεβαιωμένο συμπέρασμα από ανοικτές πηγές.

Η Ελλάδα και το εμπορικό ρήγμα

Τα πλήγματα σημειώνονται σε μια Ευρώπη που είναι ήδη διχασμένη ως προς την εφαρμογή των δικών της κυρώσεων. Έλληνες εφοπλιστές εισέπραξαν τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μέσα σε τρία χρόνια, σύμφωνα με στοιχεία των Financial Times που μετέδωσαν ελληνικά μέσα (Euro2day, Newsbeast). Η Αθήνα ανησυχεί ότι η αυστηρότερη επιβολή πλήττει περισσότερο τις ευρωπαϊκές οικονομίες παρά τη Ρωσία και σπρώχνει τα δεξαμενόπλοια εντελώς έξω από την ευρωπαϊκή εποπτεία. Οι πιέσεις στις σημαίες μπορούν να οδηγήσουν τους διαχειριστές προς ρωσικά νηολόγια ή προς ασφάλιση εκτός της ομάδας των G7, αντί να σταματήσουν το εμπόριο (S&P Global). Η διάχυση του κινδύνου είναι και φυσική: ουκρανικό ναυτικό drone εξερράγη στο λιμάνι της Κωνστάντζας στη Ρουμανία, με το Βουκουρέστι να ζητά από το Κίεβο να προγραμματίζει μηχανισμούς αυτοκαταστροφής για drones που εισέρχονται στα ρουμανικά χωρικά ύδατα (News.ro).

Η Ευρώπη σχεδίασε ένα καθεστώς κυρώσεων για να αυξήσει το κόστος της ρωσικής ενεργειακής μεταφοράς. Η Ελλάδα αποκομίζει έσοδα από το κενό ανάμεσα σε όσα καταγράφονται στις λίστες και σε όσα επιβάλλονται στην πράξη. Η Ρουμανία επωμίζεται παράπλευρο κίνδυνο από τη στρατιωτική εναλλακτική. Η Ουκρανία, έχοντας κουραστεί να περιμένει πότε η συμμόρφωση θα αρχίσει να πονά, δοκιμάζει αν η φυσική καταστροφή πετυχαίνει εκεί όπου η απλή καταχώριση σε κατάλογο κυρώσεων δεν αρκεί.

Προς το παρόν, το Κίεβο έδειξε τι δεν μπορούν να κάνουν μόνες τους οι κυρώσεις της ΕΕ: να μετατρέψουν ένα δεξαμενόπλοιο υπό κυρώσεις σε ακινητοποιημένο δεξαμενόπλοιο. Το αν αυτό θα ασκήσει διαρκή πίεση εξαρτάται από απαντήσεις που η αγορά δεν έχει ακόμη δώσει: ποια πλοία έχουν πράγματι τεθεί εκτός λειτουργίας, ποια φορτία χάθηκαν και αν οι ασφαλιστές θα συνεχίσουν να καλύπτουν τη διαδρομή της Αζοφικής. Μέχρι τότε, η Ευρώπη δεν ξέρει αν παρακολουθεί στρατηγική μετατόπιση ή απλώς εντυπωσιακές εικόνες.