Η Ουκρανία στρέφεται στα Gripen

Η Ουκρανία θα αγοράσει 20 μαχητικά Gripen E/F από τη σουηδική Saab έναντι 2,5 δισ. ευρώ, ενώ η Σουηδία θα δωρίσει χωριστά 16 παλαιότερα Gripen C/D, αξίας 1,9 δισ. ευρώ. Η ανακοίνωση έγινε στις 28 Μαΐου στις εγκαταστάσεις της Saab στο Λινκόπινγκ και αφορά τη μεγαλύτερη μεμονωμένη αγορά οπλικών συστημάτων που χρηματοδοτείται μέσω ευρωπαϊκού δανεισμού. Τα χρήματα κατευθύνονται στη Στοκχόλμη, όχι στο γαλλικό Rafale ούτε στο ναυαγισμένο γαλλογερμανικό πρόγραμμα του Μελλοντικού Συστήματος Αεροπορικής Μάχης.

Επιχορήγηση με νομική μορφή δανείου

Η αγορά περνά μέσα από το ευρωπαϊκό δάνειο στήριξης της Ουκρανίας, μια πιστωτική γραμμή 90 δισ. ευρώ που εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 με τη διαδικασία της ενισχυμένης συνεργασίας. Πρόκειται για μηχανισμό που επιτρέπει σε μια ομάδα πρόθυμων κρατών-μελών να κινηθεί όταν δεν υπάρχει ομοφωνία στην ΕΕ. Στην προκειμένη περίπτωση συμμετείχαν 24 από τα 27 κράτη-μέλη, παρακάμπτοντας το βέτο της Ουγγαρίας. Από το συνολικό ποσό, τα 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτικές προμήθειες και τα 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη.

Οι όροι είναι εξαιρετικά ευνοϊκοί για το Κίεβο. Το υπουργείο Οικονομικών της Ουκρανίας επιβεβαιώνει ότι η ΕΕ καλύπτει όλους τους τόκους, ενώ η αποπληρωμή του κεφαλαίου συνδέεται αποκλειστικά με ρωσικές αποζημιώσεις, δηλαδή με χρήματα που μπορεί να μη φτάσουν ποτέ. Στην πράξη, πρόκειται για επιχορήγηση που έχει ντυθεί νομικά ως δάνειο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί δικαίωμα έγκρισης για κάθε αγορά όπλων πριν αποδεσμεύσει τα κονδύλια. Πρώτα θα χρηματοδοτηθούν drones, τον Ιούνιο. Η συμφωνία για τα Gripen θα ήταν, με μεγάλη διαφορά, η μεγαλύτερη μεμονωμένη συναλλαγή.

Το γαλλογερμανικό πρόγραμμα καταρρέει, η Saab μπαίνει στο κενό

Δύο εβδομάδες πριν από την ανακοίνωση για τα Gripen, ο διευθύνων σύμβουλος της Airbus Defence, Μίχαελ Σέλχορν, ανέφερε τη Saab ως πιθανό εταίρο για το ευρωπαϊκό μαχητικό επόμενης γενιάς σε ομιλία του στη Στοκχόλμη. Το γαλλογερμανικό πρόγραμμα έκτης γενιάς για το Μελλοντικό Σύστημα Αεροπορικής Μάχης έχει ουσιαστικά πάψει να υφίσταται ως πρόγραμμα επανδρωμένου μαχητικού. Ο διευθύνων σύμβουλος της Dassault, Ερίκ Τραπιέ, τερμάτισε τις διαπραγματεύσεις με την Airbus τον Απρίλιο, ενώ η Airbus πλέον προτείνει την ανάπτυξη δύο χωριστών μαχητικών, ένα για τις γαλλικές και ένα για τις γερμανικές απαιτήσεις.

Η Saab έχει ήδη θέση στη γερμανική αμυντική βιομηχανία, μέσω σύμβασης 1,2 δισ. ευρώ για το σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου Arexis στα Eurofighter. Η ουκρανική συμφωνία της προσφέρει κάτι που μέχρι σήμερα της λείπει: επιχειρησιακή επιβεβαίωση σε πραγματικό πόλεμο. Το Gripen δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ σε σύγκρουση υψηλής έντασης. Αν αποδώσει στον ουκρανικό ουρανό, το επιχείρημα της Saab προς την Airbus γίνεται πολύ ισχυρότερο.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Saab, Μίκαελ Γιόχανσον, δηλώνει ότι δεν υπάρχουν επίσημες συνομιλίες με την Airbus. Η δυναμική, όμως, είναι ήδη ορατή.

Τι παραμένει άλυτο

Επίσημη σύμβαση δεν έχει υπογραφεί. Η δωρεά των 16 Gripen C/D εξαρτάται από το αν θα κλείσει η αγορά των E/F. Το Gripen E χρησιμοποιεί κινητήρα General Electric F414, άρα κάθε εξαγωγή χρειάζεται έγκριση των ΗΠΑ βάσει των αμερικανικών κανόνων για τη διεθνή διακίνηση αμυντικού υλικού. Τέτοια έγκριση δεν έχει επιβεβαιωθεί δημοσίως.

Υπάρχει και το ζήτημα της παραγωγής. Η Saab κατασκευάζει περίπου 15 Gripen τον χρόνο και σχεδιάζει να αυξήσει τον ρυθμό στα 20 με 30. Η συμφωνία-πλαίσιο καλύπτει 100 έως 150 αεροσκάφη συνολικά. Ακόμη και στο ανώτατο επίπεδο παραγωγής, αυτό σημαίνει πέντε χρόνια δουλειάς, υπό την προϋπόθεση ότι όλοι οι άλλοι πελάτες θα περιμένουν.

Το πιο κρίσιμο στοιχείο της συμφωνίας μπορεί να είναι ο πύραυλος Meteor. Ο αναλυτής του RUSI Τζάστιν Μπρονκ υποστηρίζει ότι είναι ο μόνος δυτικός πύραυλος αέρος-αέρος με αρκετή εμβέλεια ώστε να απειλήσει τα Su-34 που εκτοξεύουν κατευθυνόμενες βόμβες από απόσταση 60 έως 100 χιλιομέτρων πίσω από τη γραμμή του μετώπου. Ο υπουργός Άμυνας της Σουηδίας συμπεριέλαβε τον Meteor στο πακέτο όπλων, όμως η ενσωμάτωσή του στα παλαιότερα Gripen C/D δεν έχει επιβεβαιωθεί.

Η Γαλλία συμπαράγει τον Meteor. Το Rafale, μάλιστα, θα ταίριαζε πιθανώς καλύτερα στους κανόνες για προμήθειες ευρωπαϊκής προέλευσης από ένα Gripen με αμερικανικό κινητήρα. Ωστόσο, κανένας ανώτερος Γάλλος αξιωματούχος δεν έχει σχολιάσει δημοσίως το γεγονός ότι ευρωπαϊκά κονδύλια χρηματοδοτούν έναν σουηδικό ανταγωνιστή. Το Παρίσι πέρασε χρόνια χτίζοντας ευρωπαϊκά εργαλεία άμυνας. Η πρώτη μεγάλη αγορά που αυτά διευκολύνουν πηγαίνει στη Στοκχόλμη.

Δύο συγκεκριμένα ερωτήματα θα κρίνουν αν η συμφωνία θα ολοκληρωθεί: αν η Ουάσιγκτον θα εγκρίνει την εξαγωγή του κινητήρα της General Electric και αν η μοναδική γραμμή παραγωγής της Saab μπορεί να παραδώσει αρκετά γρήγορα.