Το κενό €23,5 δισ. της Ουκρανίας

Η Ουκρανία έχει ήδη εξαντλήσει τον αμυντικό προϋπολογισμό της για το 2026. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπολογίζει το κενό στα 27 δισ. δολάρια, δηλαδή περίπου 23,5 δισ. ευρώ (Πρόεδρος της Ουκρανίας, DW Ukraine). Η ΕΕ έχει εγκρίνει δανειακό πακέτο 90 δισ. ευρώ για την Ουκρανία, το οποίο οριστικοποιήθηκε από το Συμβούλιο τον Απρίλιο (ΕΥΕΔ/Συμβούλιο). Όμως άλλο τα εγκεκριμένα κονδύλια και άλλο τα χρήματα που μπορεί να χρησιμοποιήσει άμεσα το Κίεβο. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο έχει γίνει πλέον το βασικό χρηματοδοτικό πρόβλημα του πολέμου.

Εγκεκριμένα δισεκατομμύρια, καθυστερημένες εκταμιεύσεις

Στις 24 Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε 6,1 δισ. ευρώ για νέες αμυντικές προμήθειες προς την Ουκρανία, μεταξύ των οποίων συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, πυρομαχικά και ραντάρ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τα συνολικά εγκεκριμένα σχέδια προμηθειών υπερβαίνουν πλέον τα 22 δισ. ευρώ. Ωστόσο, έως τα τέλη Ιουλίου είχαν φτάσει πράγματι στην Ουκρανία μόλις 8,35 δισ. ευρώ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Brussels Signal).

Το εμπόδιο βρίσκεται στις συμβάσεις. Η Ουκρανία δεν μπορεί απλώς να τραβήξει χρήματα από τα εγκεκριμένα ποσά. Πρέπει πρώτα να υπογράψει συμφωνίες με τις αμυντικές βιομηχανίες και στη συνέχεια να στείλει τις συμβάσεις στην Κομισιόν για έλεγχο. Μόνο μετά την ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας εκταμιεύονται τα χρήματα (Brussels Signal). Ως μηχανισμός δημοσιονομικής εποπτείας έχει λογική. Σε συνθήκες πολέμου, όμως, σημαίνει ότι εγκεκριμένα δισεκατομμύρια περιμένουν στην ουρά ενώ ο στρατός χρειάζεται όπλα τώρα.

Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ χωρίζεται σε 60 δισ. ευρώ για αμυντικές προμήθειες και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη την περίοδο 2026-27 (ΕΥΕΔ/Συμβούλιο). Το σκέλος της δημοσιονομικής στήριξης συνοδεύεται από όρους: πριν από κάθε πληρωμή, η Ουκρανία πρέπει να επιτυγχάνει στόχους μεταρρυθμίσεων στο κράτος δικαίου και στην καταπολέμηση της διαφθοράς, ενώ οι κυβερνήσεις της ΕΕ αυστηροποίησαν τους όρους αυτούς τον Ιούλιο (European Pravda, Brussels Times).

Αυτό έχει σημασία επειδή το κενό στο οποίο αναφέρεται ο Ζελένσκι δεν αφορά μόνο τα όπλα. Περίπου 20 δισ. δολάρια καλύπτουν μισθούς στρατιωτικών και πληρωμές προς οικογένειες πεσόντων. Άλλα 8-10 δισ. δολάρια χρειάζονται για την προχρηματοδότηση παραγγελιών οπλικών συστημάτων που εκτείνονται έως τις αρχές του 2027 (DW Ukraine, UA News). Όσο μεγάλες και αν είναι οι εγκρίσεις για προμήθειες, δεν πληρώνουν τους μισθούς των στρατιωτών.

Μεταφορά χρημάτων του 2027 στο 2026 και γιατί δεν αρκεί

Η λύση που προτείνει ο Ζελένσκι είναι ευθεία: να μεταφερθεί μέρος της δανειακής κατανομής του 2027 στο τρέχον έτος (Πρόεδρος της Ουκρανίας). Έως τις 25 Αυγούστου, πάντως, η Ουκρανία δεν είχε υποβάλει επίσημο αίτημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Εκπρόσωπος της Κομισιόν δήλωσε ότι οι Βρυξέλλες είναι έτοιμες να βοηθήσουν «στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό», αλλά δεν είχαν λάβει επίσημη αίτηση (Kyiv Independent).

Ακόμη και αν υπάρξει εμπροσθοβαρής εκταμίευση, το πρόβλημα απλώς μεταφέρεται χρονικά μέσα στο ίδιο πακέτο των 90 δισ. ευρώ. Το Επιστημονικό Συμβουλευτικό Συμβούλιο του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών εκτίμησε ότι, ακόμη και αν συνυπολογιστεί ολόκληρη η ευρωπαϊκή δέσμευση, μπορεί να απομένει κενό περίπου 45 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-27 (Επιστημονικό Συμβουλευτικό Συμβούλιο του BMF). Υπολογισμοί του Βερολίνου που μετέδωσε η FAZ δείχνουν ότι η Ουκρανία μπορεί να χρειάζεται έως 70 δισ. ευρώ ετησίως για την άμυνά της, ενώ το σημερινό ευρωπαϊκό σχήμα αποδίδει περίπου 30 δισ. ευρώ τον χρόνο σε προμήθειες (FAZ).

Ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει

Το δάνειο συνοδεύεται από κανόνες για το πού παράγονται τα όπλα: όχι περισσότερο από 35% της αξίας τους μπορεί να προέρχεται από χώρες εκτός της ΕΕ, του ευρύτερου Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ουκρανίας, εκτός αν οι Βρυξέλλες χορηγήσουν εξαίρεση (Delfi). Εννέα υπουργοί Άμυνας της ΕΕ πίεσαν την Κομισιόν να άρει το εμπόδιο, ώστε η Ουκρανία να μπορεί να αγοράσει αμερικανικά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot χωρίς καθυστερήσεις (Euromaidan Press). Η Γαλλία ζητεί το αντίθετο: αυστηρότερους περιορισμούς, με το επιχείρημα ότι το δάνειο πρέπει να ενισχύσει και την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (Euronews). Από αυτόν τον κανόνα κερδίζουν οι ευρωπαϊκές αμυντικές εταιρείες· το κόστος της καθυστέρησης το επωμίζεται ο ουκρανικός στρατός.

Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία προσφέρουν μερική διέξοδο. Η ΕΕ έχει μεταφέρει 8 δισ. ευρώ από τα κέρδη που απέφεραν περίπου 210 δισ. ευρώ ακινητοποιημένων αποθεμάτων της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, τα περισσότερα από τα οποία βρίσκονται στον οίκο εκκαθάρισης Euroclear στις Βρυξέλλες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Council on Foreign Relations). Τα κέρδη, όμως, καλύπτουν μόνο μικρό μέρος του κενού. Η κατάσχεση του ίδιου του κεφαλαίου, όπως ζητεί να ξανανοίξει ως συζήτηση ο υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας (Euractiv), σκοντάφτει στην άρνηση του Βελγίου να αναλάβει μόνο του τον κίνδυνο ενδεχόμενης αποζημίωσης έως 200 δισ. ευρώ, αν δικαστήριο αποφανθεί αργότερα εναντίον της κίνησης αυτής (Kyiv Independent).

Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ αποδίδει: έως τα τέλη Ιουλίου είχαν εκταμιευθεί 11,6 δισ. ευρώ. Η πολεμική δαπάνη της Ουκρανίας, όμως, τρέχει ταχύτερα από το χρονοδιάγραμμα πληρωμών της ΕΕ, ενώ το υπόλοιπο κενό είναι πολύ μεγάλο για να καλυφθεί μόνο με εγκρίσεις προμηθειών ή με κέρδη από παγωμένα περιουσιακά στοιχεία. Τα κράτη-μέλη πρέπει πλέον να αποφασίσουν αν θα βάλουν νέο χρήμα στο τραπέζι ή αν θα αντιμετωπίσουν τα 90 δισ. ευρώ ως το ανώτατο όριο της ευρωπαϊκής στήριξης.