Η Ουκρανία Εκτός Της Βιέννης

Τον Ιούλιο, πρώην ανώτατοι αξιωματούχοι από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και ένας μη κατονομαζόμενος Ρώσος συνομιλητής συναντήθηκαν στη Βιέννη για να διερευνήσουν υπό ποιους όρους θα μπορούσαν να αρχίσουν ειρηνευτικές συνομιλίες για τον πόλεμο στην Ουκρανία, σύμφωνα με το Bloomberg. Καμία κυβέρνηση δεν ανέλαβε την ευθύνη της συνάντησης. Η ταυτότητα του Ρώσου συμμετέχοντος δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Το επεισόδιο ανήκει στη γκρίζα ζώνη της παρασκηνιακής διπλωματίας: μια συζήτηση για το πώς μπορεί να τελειώσει ένας πόλεμος, χωρίς τη χώρα που τον πολεμά.

Πρώην αξιωματούχοι, χωρίς επίσημη εντολή

Το Bloomberg κατονόμασε τρεις δυτικούς συμμετέχοντες. Τον Τιμ Μπάροου, πρώην σύμβουλο εθνικής ασφάλειας του Ηνωμένου Βασιλείου. Τον Μάρκους Έντερερ, πρώην υφυπουργό Εξωτερικών της Γερμανίας, ο οποίος είχε υπηρετήσει και ως πρέσβης της ΕΕ στη Ρωσία. Τον Πιερ Βιμόν, έμπειρο Γάλλο διπλωμάτη και πρώην γενικό γραμματέα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, δηλαδή του βραχίονα εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. Και οι τρεις είχαν στο παρελθόν θέσεις που τους καθιστούν αναγνωρίσιμους, και ενδεχομένως αξιόπιστους, συνομιλητές για τη Μόσχα.

Η συνάντηση φέρεται να οργανώθηκε από το Centre for Humanitarian Dialogue, μια ελβετική μη κυβερνητική οργάνωση που δραστηριοποιείται στη διαμεσολάβηση συγκρούσεων, σύμφωνα με το Bloomberg. Ο Έντερερ και ο Βιμόν μετέχουν στο διοικητικό της συμβούλιο, όπως αναφέρει το Gândul. Η σύμπτωση αυτή έχει σημασία, επειδή θολώνει το όριο ανάμεσα στη συμμετοχή με ιδιωτική ιδιότητα και στη λειτουργία ως άτυπων διπλωματικών εργαλείων ενός αναγνωρισμένου οργανισμού διαμεσολάβησης.

Από τη ρωσική πλευρά, το κενό παραμένει. Ο ανταποκριτής του n-tv Ράινερ Μουντς εκτίμησε ότι ο συμμετέχων θα μπορούσε να ήταν ο Αλεξάντερ Βολόσιν, πρώην προσωπάρχης του Κρεμλίνου, αλλά το παρουσίασε ως πιθανότητα, όχι ως επιβεβαιωμένη ταυτοποίηση (n-tv). Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δεν απάντησε στο αίτημα του Bloomberg για σχόλιο.

Οι κυβερνήσεις κρατούν απόσταση, χωρίς να κλείνουν τον δίαυλο

Όλες οι πρωτεύουσες που εμπλέκονται πολιτικά πήραν αποστάσεις. Το γερμανικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε ότι δεν είχε «keine Kenntnis», δηλαδή καμία γνώση, και ότι οι συζητήσεις ούτε διεξήχθησαν για λογαριασμό του ούτε συντονίστηκαν μαζί του (Berliner Zeitung). Η Γαλλία αρνήθηκε να σχολιάσει (Challenges). Η Βρετανία περιορίστηκε στη γενική διατύπωση ότι στηρίζει μια «δίκαιη και διαρκή ειρήνη», χωρίς να τοποθετηθεί για τους πρώην αξιωματούχους (The Moscow Times).

Οι κυβερνήσεις, με άλλα λόγια, ούτε αναλαμβάνουν τη συζήτηση ούτε την ακυρώνουν. Όπως εξήγησε το Telegrafi, τέτοιες συναντήσεις δεν δεσμεύουν κυβερνήσεις και επιτρέπουν σε πρώην αξιωματούχους να εξετάζουν πιθανά σχήματα λύσης, τα οποία μπορεί αργότερα να μεταφερθούν στις εν ενεργεία αρχές. Η διάταξη αυτή προσφέρει στο Λονδίνο, το Παρίσι και το Βερολίνο εύλογη άρνηση ευθύνης. Προσφέρει όμως και στη Μόσχα έναν δίαυλο.

Η ανατολική Ευρώπη διαβάζει προειδοποίηση

Στη γαλλική και τη γερμανική κάλυψη, η Βιέννη αντιμετωπίστηκε κυρίως ως διερευνητική διπλωματία. Στην Πολωνία διαβάστηκε ως απειλή.

Ο πρώην πρέσβης της Πολωνίας Γέρζι Μάρεκ Νοβακόφσκι χαρακτήρισε τη συνάντηση «όχι καλό σήμα», υποστηρίζοντας ότι ο δίαυλος με τη Μόσχα δεν υπηρετεί το πολωνικό συμφέρον και ότι η απουσία της Πολωνίας «δεν μας εξυπηρετεί» (Fakt). Το Onet συνέδεσε τη Βιέννη με ξεχωριστή παρασκηνιακή συνάντηση στο Μπακού, επίσης τον Ιούλιο, όπου είχαν συναντηθεί άλλοι πρώην Γερμανοί και Ρώσοι αξιωματούχοι. Δύο άτυπες συναντήσεις μέσα σε έναν μήνα, και στις δύο περιπτώσεις με πρώην Γερμανούς αξιωματούχους, και στις δύο χωρίς την Ουκρανία και χωρίς τα κράτη της ανατολικής πτέρυγας: η επανάληψη είναι αυτό που μετατρέπει το επεισόδιο από μεμονωμένη κίνηση σε μοτίβο.

Η συνάντηση της Βιέννης έγινε επίσης λίγο αφότου το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, ως συμπρόεδροι της Συμμαχίας των Προθύμων, δηλαδή της συμμαχίας στρατιωτικής στήριξης της Ουκρανίας, επαναβεβαίωσαν ότι οποιαδήποτε ειρήνη πρέπει να περιλαμβάνει την «πλήρη και συνεχή συμμετοχή» της Ουκρανίας. Η Διακήρυξη του Κιέβου του Ιουλίου διατύπωσε την ίδια αρχή χωρίς περιθώριο παρερμηνείας: καμία απόφαση που αφορά την Ουκρανία δεν μπορεί να ληφθεί χωρίς την Ουκρανία.

Η συνάντηση της Βιέννης δεν έλαβε απόφαση. Όμως η διερεύνηση όρων για μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες, με την Ουκρανία απούσα και τον Ρώσο συνομιλητή ανώνυμο, δοκιμάζει ακριβώς την αρχή που υποτίθεται ότι αποτρέπει τέτοιες παρακάμψεις. Οι τρεις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές δυνάμεις δεν μπορούν να επαναλαμβάνουν ότι τίποτα δεν γίνεται χωρίς το Κίεβο, αφήνοντας ταυτόχρονα αναπάντητο αν πρώην ανώτατοι αξιωματούχοι τους ανιχνεύουν τις θέσεις της Μόσχας εκτός του οπτικού πεδίου της Ουκρανίας. Η Ουκρανία και η ανατολική πτέρυγα δικαιούνται μια απάντηση για το τι παράγουν αυτοί οι δίαυλοι και ποιος, αν υπάρχει τέτοιος, τους έχει εξουσιοδοτήσει.