Drone εξερράγη αθέατο στη Λετονία

Το πρωί της 23ης Μαΐου, ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος φορτωμένο με εκρηκτικά πέρασε από τη Λευκορωσία στον εναέριο χώρο της Λετονίας, διένυσε περίπου 20 χιλιόμετρα πάνω από έδαφος του ΝΑΤΟ χωρίς να ενεργοποιηθεί κανένας στρατιωτικός αισθητήρας και κατέπεσε στη λίμνη Ντρίζις, στην ανατολική Λετονία. Εξερράγη κατά την πρόσκρουση. Δεν υπήρξαν τραυματισμοί. Οι Εθνικές Ένοπλες Δυνάμεις της Λετονίας ανέφεραν στο πρακτορείο ΛΕΤΑ ότι οι αισθητήρες τους δεν είχαν εντοπίσει το αεροσκάφος. Την έκρηξη την ανέφεραν κάτοικοι της περιοχής, τηλεφωνώντας στην αστυνομία. Δεν στάλθηκε προειδοποίηση μέσω κυψελοειδούς μετάδοσης στα κινητά.

Ένας μήνας παραβιάσεων

Το περιστατικό στη λίμνη Ντρίζις κλείνει έναν μήνα κατά τον οποίο οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν εισέλθει επανειλημμένα στον εναέριο χώρο των χωρών της Βαλτικής. Στις 7 Μαΐου, αντίστοιχο αεροσκάφος έπληξε αποθήκη πετρελαίου στη Ρέζεκνε της Λετονίας, οδηγώντας στην παραίτηση του υπουργού Άμυνας και τελικά στην πτώση της κυβέρνησης. Η χώρα κυβερνάται πλέον από υπηρεσιακό υπουργικό συμβούλιο, χωρίς να διαφαίνεται διάδοχος κυβερνητικός συνασπισμός. Στις 17 Μαΐου, μη επανδρωμένο αεροσκάφος εισήλθε στον εναέριο χώρο της Λιθουανίας και εντοπίστηκε από πολίτες, όχι από στρατιωτικό ραντάρ. Η Φινλανδία έκλεισε προσωρινά τον νότιο εναέριο χώρο της στις 15 Μαΐου, έπειτα από προειδοποιήσεις για εισερχόμενο οπλισμένο μη επανδρωμένο αεροσκάφος.

Μία αναχαίτιση πέτυχε. Στις 19 Μαΐου, εσθονικό ραντάρ παρακολούθησε μη επανδρωμένο αεροσκάφος που πλησίαζε από τα ανατολικά. Το ΝΑΤΟ απογείωσε ρουμανικά F-16 από τη βάση τους στη Λιθουανία και ένας πύραυλος αέρος-αέρος το κατέρριψε πάνω από αγρό στην Εσθονία. Τρεις χώρες συντονίστηκαν μέσα σε εβδομήντα λεπτά. Η κρίσιμη διαφορά ήταν ότι οι αισθητήρες της Εσθονίας είδαν τον στόχο. Στη Λετονία και τη Λιθουανία, δεν τον είδαν.

Σύστημα για βομβαρδιστικά, απειλή από μικρά αεροσκάφη

Το ΝΑΤΟ διατηρεί μαχητικά αεροσκάφη στις χώρες της Βαλτικής με εναλλασσόμενες αποστολές Αστυνόμευσης Εναέριου Χώρου, μια ειρηνική αποστολή που έχει σχεδιαστεί για τον εντοπισμό και τη συνοδεία αεροσκαφών που εισέρχονται ή πλησιάζουν συμμαχικό εναέριο χώρο. Το σύστημα χτίστηκε για ρωσικά βομβαρδιστικά που δοκιμάζουν τις σκανδιναβικές άμυνες, όχι για μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη τα οποία πετούν σε ύψη όπου τα συμβατικά ραντάρ δυσκολεύονται να τα παρακολουθήσουν.

Στις 21 Μαΐου, οι τρεις πρόεδροι των χωρών της Βαλτικής κάλεσαν το ΝΑΤΟ να περάσει από την Αστυνόμευση Εναέριου Χώρου σε Αποστολή Αεράμυνας, με πάγια εξουσιοδότηση κατάρριψης απειλών χωρίς να απαιτείται πολιτική έγκριση κατά περίπτωση. Μια τέτοια αλλαγή χρειάζεται συναίνεση και των 32 συμμάχων του ΝΑΤΟ, ενώ απόφαση δεν έχει ληφθεί. Ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε έχει παρουσιάσει την επερχόμενη σύνοδο της Άγκυρας, τον Ιούλιο, ως ευκαιρία επανεξέτασης της άμυνας απέναντι στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, όχι ως διαδικασία αλλαγής της εντολής.

Οι εθνικές κυβερνήσεις κινούνται ταχύτερα. Ο Ντόναλντ Τουσκ της Πολωνίας έχει προειδοποιήσει ότι η απειλή προβοκατσιών στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ «γίνεται πραγματικότητα», ενώ η Βαρσοβία κατασκευάζει δική της αντι-drone ασπίδα κατά μήκος των συνόρων. Η Λιθουανία έχει αρχίσει να αναπτύσσει ραντάρ χαμηλού ύψους Giraffe 1X της Saab για να καλύψει τη ζώνη των 30 έως 300 μέτρων, όπου πετούν αυτά τα αεροσκάφη, αλλά η ένταξή τους στο σύστημα θα χρειαστεί μήνες. Η συλλογική αντίδραση καθυστερεί σε σχέση με τις εθνικές.

Δισεκατομμύρια για πυραύλους, κενά στις προειδοποιήσεις

Το χάσμα ανάμεσα στη στρατιωτική και την πολιτική προετοιμασία είναι εξίσου βαθύ στο επίπεδο των δαπανών. Η Λετονία διαπραγματεύεται δάνειο πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ από την ΕΕ για στρατιωτικό εξοπλισμό. Στην πολιτική προστασία, η νομοθεσία της ΕΕ για τις τηλεπικοινωνίες υποχρέωνε όλα τα κράτη-μέλη να έχουν δημιουργήσει συστήματα δημόσιας προειδοποίησης μέσω κινητών έως τον Ιούνιο του 2022. Στα μέσα του 2025, επτά χώρες δεν είχαν ακόμη συμμορφωθεί, μεταξύ τους η Λετονία και η Φινλανδία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει κινήσει διαδικασία παράβασης εναντίον καμίας.

Η Λετονία έστειλε το πρώτο δοκιμαστικό μήνυμα κυψελοειδούς μετάδοσης στην ιστορία της τον Ιούλιο του 2025, για προειδοποίηση καιρού. Το σύστημα παραμένει μερικώς ανεπτυγμένο. Όταν το μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπεσε στη λίμνη Ντρίζις, κανένας αυτοματοποιημένος συναγερμός δεν έφθασε στους κατοίκους. Άκουσαν την έκρηξη και κάλεσαν οι ίδιοι την αστυνομία.

Η κυβέρνηση της Λετονίας έπεσε μετά το πλήγμα στη Ρέζεκνε. Τρεις εβδομάδες αργότερα, το υπηρεσιακό σχήμα που τη διαδέχθηκε είδε άλλο ένα οπλισμένο μη επανδρωμένο αεροσκάφος να περνά απαρατήρητο.