Οι ΗΠΑ επιβάλλουν κυρώσεις στο ΔΠΔ, πληρωμές συνεχίζονται

Η αντιπαράθεση της Ουάσιγκτον με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο περνά πλέον από τις κυρώσεις, χωρίς να διακόπτονται αμέσως οι πληρωμές του. Στις 9 Οκτωβρίου οι ΗΠΑ ενέταξαν το ίδιο το Δικαστήριο στη μαύρη λίστα κυρώσεων, δεσμεύοντας κάθε περιουσιακό στοιχείο του που βρίσκεται στις ΗΠΑ ή στην κατοχή Αμερικανών (Γραφείο Ελέγχου Αλλοδαπών Περιουσιακών Στοιχείων, ΔΠΔ). Μια προσωρινή αμερικανική άδεια διατηρεί νόμιμες τις συνήθεις πληρωμές του με σύνδεση στις ΗΠΑ έως τις 7 Απριλίου 2027 (Γενική Άδεια 13). Την παράταση ή μη της άδειας θα αποφασίσει η Ουάσιγκτον. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που στηρίζουν το Δικαστήριο έχουν εκφράσει την υποστήριξή τους, χωρίς όμως να έχουν αποκαλύψει δημόσια ποιος θα διαχειρίζεται τα χρήματά του αν λήξει η άδεια.

Οι ΗΠΑ είχαν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε δικαστές και εισαγγελείς του ΔΠΔ. Τον περασμένο μήνα, το To Brief είχε αναφέρει ότι προετοιμαζόταν κίνηση κατά του ίδιου του Δικαστηρίου (To Brief).

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο λέει ότι η ένταξη στη λίστα αποσκοπεί στο να εμποδίσει το Δικαστήριο να στραφεί κατά Αμερικανών και να περιορίσει τους πόρους του (Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ). Οι ΗΠΑ δεν προσχώρησαν ποτέ στο Καταστατικό της Ρώμης, τη συνθήκη που ίδρυσε το ΔΠΔ. Αμφισβητούν την αρμοδιότητά του επί πολιτών χωρών που δεν έχουν προσχωρήσει στη συνθήκη, όπως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Το Δικαστήριο απαντά επικαλούμενο τον τόπο τέλεσης των εγκλημάτων: η συνθήκη του τού επιτρέπει να τα ερευνά όταν διαπράττονται στο έδαφος κράτους-μέλους, ανεξάρτητα από το ποιος τα τέλεσε. Χαρακτηρίζει τις κυρώσεις επίθεση στο κράτος δικαίου και δηλώνει ότι θα συνεχίσει όλες τις υποθέσεις του (ΔΠΔ).

Τι καλύπτει η εξάμηνη άδεια

Την ημέρα της ένταξης στη λίστα, το Γραφείο Ελέγχου Αλλοδαπών Περιουσιακών Στοιχείων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών εξέδωσε τέσσερις γενικές άδειες, δηλαδή οριζόντιες εξαιρέσεις από την απαγόρευση (Γραφείο Ελέγχου Αλλοδαπών Περιουσιακών Στοιχείων). Αφορούν μόνο συναλλαγές με σύνδεση στις ΗΠΑ: όταν εμπλέκονται Αμερικανοί, αμερικανικές εταιρείες ή χρήματα που διέρχονται από τη χώρα.

Η ευρύτερη, η Γενική Άδεια 13, καλύπτει τις δαπάνες που κρατούν το Δικαστήριο σε λειτουργία. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι συνεισφορές των κρατών-μελών, οι μισθοί, η ασφάλιση υγείας και το ενοίκιο, έως τις 7 Απριλίου 2027 (Γενική Άδεια 13).

Μετά την ημερομηνία αυτή, οι πληρωμές δεν θα καλύπτονται πλέον, εκτός αν η Ουάσιγκτον ανανεώσει την άδεια. Ενημερωτικό σημείωμα του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, όπως αναδημοσιεύτηκε από το Forth, παρουσιάζει το διάστημα αυτό ως ευκαιρία για τα κράτη-μέλη του Δικαστηρίου να αντιμετωπίσουν διπλωματικά τις αμερικανικές ανησυχίες (ενημερωτικό σημείωμα του Υπουργείου Εξωτερικών μέσω Forth). Η Ουάσιγκτον επέβαλε τόσο την απαγόρευση όσο και την προθεσμία και έχει την εξουσία να την παρατείνει.

Γιατί η άδεια δεν εξασφαλίζει τη συνεργασία των προμηθευτών

Η άδεια καθιστά νόμιμη την παροχή μιας υπηρεσίας, δεν εξασφαλίζει όμως ότι ο πάροχος θα θελήσει να συνεχίσει. Τράπεζες, ασφαλιστικές και εταιρείες λογισμικού με θυγατρικές ή περιουσιακά στοιχεία στις ΗΠΑ, ή με ανταποκρίτριες τράπεζες —συνεργαζόμενα ιδρύματα που διεκπεραιώνουν διασυνοριακές πληρωμές— μπορεί να κρίνουν ότι ο κίνδυνος δεν αξίζει.

Το Δικαστήριο έχει ήδη χάσει έναν πάροχο. Η σύμβαση ασφάλισης υγείας με τη γαλλική ασφαλιστική AXA έληξε την 1η Οκτωβρίου με κοινή συμφωνία, καθώς και οι δύο πλευρές φοβούνταν ευρύτερες κυρώσεις (Reuters). Η αποχώρηση έγινε πριν από την ένταξη του ίδιου του θεσμού στη λίστα.

Το Reuters έχει επίσης μεταδώσει ότι το Δικαστήριο εξασφάλισε εναλλακτικές λύσεις για τραπεζικές υπηρεσίες και ασφάλιση (Reuters). Οι λύσεις αυτές δεν έχουν δοκιμαστεί μετά τη νέα ένταξη στη λίστα και η αντοχή τους παραμένει άγνωστη.

Η στήριξη της Ευρώπης και τα όρια του ενός νομικού εργαλείου της

Οκτώ κυβερνήσεις καταδίκασαν τις κυρώσεις στις 9 Οκτωβρίου, ανάμεσά τους δύο εκτός Ευρώπης, του Καναδά και της Ιαπωνίας (κοινή δήλωση). Η δήλωσή τους δεν κατονομάζει κοινή τράπεζα, εγγύηση ή ασφαλιστική εταιρεία για το Δικαστήριο.

Η Ολλανδία φιλοξενεί το Δικαστήριο. Ο πρωθυπουργός Ρομπ Γέτεν χαρακτήρισε το εξάμηνο περιθώριο αναγκαίο χώρο για διάλογο και δεσμεύτηκε να εξετάσει αντίμετρα μαζί με συμμάχους (ολλανδική κυβέρνηση). Δεν κατονόμασε τράπεζα πρόθυμη να διαχειριστεί τις πληρωμές του Δικαστηρίου.

Το Βέλγιο ζητά περισσότερα. Ο υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό ζητεί από την ΕΕ να προστατεύσει τις ευρωπαϊκές εταιρείες μέσω του Κανονισμού Αποκλεισμού και έθεσε το θέμα του Δικαστηρίου στην ατζέντα των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ για τις 12 Οκτωβρίου (Υπουργείο Εξωτερικών του Βελγίου).

Οι υπουργοί μπορούν να ασκήσουν πίεση, αλλά η απόφαση ανήκει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο Κανονισμός Αποκλεισμού απαγορεύει στις εταιρείες της ΕΕ να συμμορφώνονται με τις ξένες κυρώσεις που περιλαμβάνονται σε αυτόν. Σήμερα καλύπτει αμερικανικά μέτρα για την Κούβα και το Ιράν· μόνο η Επιτροπή μπορεί να προσθέσει τις κυρώσεις κατά του ΔΠΔ (EUR-Lex).

Ακόμη κι αν τις προσθέσει, ο νόμος έχει σαφές όριο: δεν προστατεύει τα περιουσιακά στοιχεία μιας εταιρείας στις ΗΠΑ ούτε μπορεί να υποχρεώσει μια τράπεζα να αναλάβει το Δικαστήριο ως πελάτη. Αυτό είναι και πάλι το πρόβλημα που φάνηκε με την AXA.

Η ισορροπία δυνάμεων είναι άνιση. Η Ουάσιγκτον ελέγχει την άδεια για τις πληρωμές του Δικαστηρίου που συνδέονται με τις ΗΠΑ και θα αποφασίσει αν θα ισχύει και μετά τις 7 Απριλίου. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν δηλώσει τη στήριξή τους, αλλά οι δημόσιες δηλώσεις τους δεν προσφέρουν εγγύηση στους προμηθευτές που θα αναλάμβαναν τον κίνδυνο αν λήξει η άδεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει τώρα να αποφασίσει αν θα επεκτείνει τον Κανονισμό Αποκλεισμού. Ακόμη και μια θετική απόφαση θα άφηνε το Δικαστήριο να εξαρτάται από τράπεζες και ασφαλιστικές που θα επιλέξουν να συνεχίσουν τη συνεργασία τους.