Ρωσικό πετρέλαιο: ρήγμα ΗΠΑ-G7

Η Ομάδα των Επτά απέτυχε στο δυσκολότερο τεστ συντονισμού της χρονιάς. Οι υπουργοί Οικονομικών συναντήθηκαν στο Παρίσι στις 18-19 Μαΐου για να διαμορφώσουν κοινή απάντηση στο ενεργειακό σοκ που προκάλεσε η κρίση Ιράν-Ορμούζ. Κατέληξαν σε ένα ανακοινωθέν χωρίς δεσμεύσεις και σε μία μόνο συγκεκριμένη κίνηση: μια μονομερή απόφαση των ΗΠΑ, στην οποία αντιτάχθηκαν οι υπόλοιποι σύμμαχοι. Το πετρέλαιο βρίσκεται στα 112 δολάρια το βαρέλι. Οι αποδόσεις των ομολόγων σε μεγάλες οικονομίες έχουν ανέβει στα υψηλότερα επίπεδα πολλών ετών. Η ΕΚΤ συνεδριάζει στις 11 Ιουνίου χωρίς καλή επιλογή μπροστά της.

Το Παρίσι έφερε αυτοσυγκράτηση, όχι ανακούφιση

Το ανακοινωθέν μίλησε για «ισορροπημένη ανάπτυξη και μακροοικονομική σταθερότητα», δηλαδή, στη γλώσσα της διπλωματίας, για συγκράτηση των δαπανών. Η γραμμή που επικράτησε ήταν δημοσιονομική πειθαρχία, όχι τόνωση της οικονομίας. Δεν υπήρξε κοινή αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, ούτε συντονισμένη καθοδήγηση για τα επιτόκια, ούτε έκτακτο πακέτο.

Το μόνο πρακτικό αποτέλεσμα ήρθε από την Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ παρέτειναν για δεύτερη φορά την εξαίρεση από τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο, παρά τη διαβεβαίωση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους ότι δεν θα το επαναλάμβαναν. Ο στόχος ήταν καθαρός: να αντικατασταθούν με ρωσικό αργό οι ιρανικές ποσότητες που χάθηκαν λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντέδρασαν, επειδή η κίνηση αποδυναμώνει το καθεστώς κυρώσεων που εφαρμόζουν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ προσπάθησε να ανοίξει διαφορετική ατζέντα: την Ένωση Κεφαλαιαγορών, δηλαδή το σχέδιο για τη σύνδεση των κατακερματισμένων επενδυτικών αγορών της Ευρώπης ώστε τα κεφάλαια να κινούνται ευκολότερα διασυνοριακά, και ένα σχέδιο δράσης της Ομάδας των Επτά για την επισιτιστική κρίση, με στόχο την ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού σε ορυκτά και αγροτικά προϊόντα. Και τα δύο αντανακλούν την ανησυχία του Βερολίνου ότι η κρίση δεν περιορίζεται στην τιμή του πετρελαίου. Κανένα, όμως, δεν μπόρεσε να υπερβεί τη σύγκρουση για τις κυρώσεις.

Η Γαλλία μπλόκαρε τη συζήτηση για δεύτερη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Η αποδέσμευση του Μαρτίου ήταν η μεγαλύτερη στα 50 χρόνια ιστορίας του Οργανισμού, αλλά κάλυψε μόνο ένα μέρος των ποσοτήτων που χάθηκαν από το Ορμούζ. Το Παρίσι υποστήριξε ότι τα αποθέματα που απομένουν πρέπει να διατηρηθούν για δυσμενέστερα σενάρια.

Οι αγορές έδωσαν την απάντησή τους όσο η σύνοδος βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη. Οι αποδόσεις των γερμανικών κρατικών ομολόγων, δηλαδή το επιτόκιο με το οποίο δανείζεται το Βερολίνο, έφθασαν στο υψηλότερο επίπεδο από το 2011. Οι αποδόσεις των ιαπωνικών τριακονταετών ομολόγων σημείωσαν ιστορικά υψηλά. Το παγκόσμιο ξεπούλημα στα ομόλογα ήταν το ακριβώς αντίθετο της σταθερότητας που υποτίθεται ότι θα εξέπεμπε η Ομάδα των Επτά.

Ο δύσκολος Ιούνιος της ΕΚΤ

Αυτό αφήνει την ΕΚΤ, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα που καθορίζει το κόστος δανεισμού για τις 20 χώρες του ευρώ, παγιδευμένη πριν από τη συνεδρίαση της 11ης Ιουνίου.

Ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη ανεβαίνει, σχεδόν αποκλειστικά λόγω της ενέργειας. Αν αφαιρεθούν η ενέργεια και τα τρόφιμα, οι υποκείμενες πιέσεις στις τιμές είναι ασθενέστερες. Την ίδια ώρα, η οικονομία έχει σχεδόν σταματήσει να αναπτύσσεται. Ο συνδυασμός υψηλότερων τιμών και στάσιμης παραγωγής είναι αυτό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν στασιμοπληθωρισμό. Για τις κεντρικές τράπεζες, δεν υπάρχει καθαρή κίνηση σε τέτοιο περιβάλλον.

Η αύξηση επιτοκίων κάνει ακριβότερα τα στεγαστικά δάνεια και τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων. Αυτό έχει νόημα όταν ο πληθωρισμός τροφοδοτείται από υπερβολική ζήτηση, δηλαδή όταν οι καταναλωτές ξοδεύουν περισσότερο από όσο αντέχει η οικονομία. Δεν λύνει, όμως, μια διαταραχή προσφοράς στα Στενά του Ορμούζ. Οι αγορές εξακολουθούν να προεξοφλούν αύξηση επιτοκίων τον Ιούνιο, αλλά η ΕΚΤ θα έσφιγγε τη νομισματική πολιτική απέναντι σε πρόβλημα που τα εργαλεία της δεν αγγίζουν.

Ποιος απορροφά το σοκ

Η Γερμανία αναθεώρησε προς τα κάτω την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη του β΄ τριμήνου του 2026, στο 0,3%, μια απότομη περικοπή που αποτυπώνει το βάρος του ενεργειακού σοκ σε μια ήδη εύθραυστη βιομηχανική βάση. Οι κλάδοι των χημικών, των μετάλλων και του γυαλιού μειώνουν θέσεις εργασίας και παραγωγή από το 2022. Η προσωρινή μείωση του φόρου στα καύσιμα λήγει στα τέλη Ιουνίου, χωρίς να έχει ανακοινωθεί αντικατάσταση.

Η Ιταλία ζήτησε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξαιρεθούν οι ενεργειακές δαπάνες από τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ, δηλαδή από τα όρια στον κρατικό δανεισμό που πρέπει να τηρούν οι χώρες της ευρωζώνης. Οι Βρυξέλλες απάντησαν αρνητικά, παραπέμποντας στα δισεκατομμύρια ευρωπαϊκών κονδυλίων που η Ιταλία δεν έχει ακόμη απορροφήσει. Οι αμυντικές δαπάνες ήδη εξαιρούνται από τους κανόνες. Οι ενεργειακές όχι. Κανένα μέλος της Ομάδας των Επτά δεν στήριξε το αίτημα της Ρώμης για μεγαλύτερη ευελιξία.

Η Κομισιόν δημοσιεύει νέες οικονομικές προβλέψεις στις 21 Μαΐου. Αν οι αριθμοί επιβεβαιώσουν την επιβράδυνση, θα αυξηθεί η πίεση προς τις Βρυξέλλες για χαλάρωση των δημοσιονομικών περιορισμών και προς την ΕΚΤ για διατήρηση των επιτοκίων σταθερών. Οι βασικοί οικονομικοί θεσμοί της Ευρώπης κινούνται σήμερα σε αντίρροπες κατευθύνσεις: πιο σφιχτοί προϋπολογισμοί από την Ομάδα των Επτά, ακριβότερο χρήμα από τις αγορές και μια κρίση προσφοράς που κανένας από τους δύο μοχλούς δεν μπορεί να διορθώσει.