Οι ΗΠΑ μειώνουν την παρουσία στην Εσθονία

Η μείωση της αμερικανικής παρουσίας στην Εσθονία, από περίπου 500-700 στρατιώτες σε λιγότερους από 100, όπως επιβεβαίωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Άμυνας της χώρας Χάνο Πέβκουρ (NV), δεν είναι μεμονωμένο επεισόδιο. Λίγες ημέρες νωρίτερα, περίπου 1.000 Αμερικανοί στρατιώτες είχαν αποχωρήσει από τη Λιθουανία, μετά την ακύρωση από το Πεντάγωνο μιας συνδεδεμένης εναλλαγής τεθωρακισμένης ταξιαρχίας στην Πολωνία (Stars and Stripes). Από τη Βαλτική έως τη Μαύρη Θάλασσα, διαμορφώνεται πλέον ένα καθαρό μοτίβο: οι αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη παραμένουν κυρίως δυνάμεις εκ περιτροπής, δηλαδή προσωρινές αναπτύξεις που αντικαθίστανται μόνο εφόσον η Ουάσιγκτον εγκρίνει τον διάδοχο σχηματισμό. Αυτή η αντικατάσταση έχει πάψει να θεωρείται δεδομένη. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι στήνουν εναλλακτικές λύσεις με ταχύτητα, αλλά δεν μπορούν να παράγουν το κρίσιμο στοιχείο: την πολιτική απόφαση του Λευκού Οίκου να στείλει στρατεύματα.

Ο διακόπτης μένει στην Ουάσιγκτον

Οι εκ περιτροπής αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη δεν αποτελούν νομικά κατοχυρωμένο δικαίωμα των χωρών υποδοχής. Την κατεύθυνση τη δίνει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, τα επίπεδα των δυνάμεων τα διαχειρίζεται ο υπουργός Άμυνας και οι διοικητές στο πεδίο εκτελούν τις εντολές. Όταν ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ξεκίνησε τον Ιούνιο εξάμηνη επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, ενέταξε όλες τις αναπτύξεις στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ σε έναν ενιαίο κύκλο αποφάσεων στην Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με τη Liga, που επικαλείται τη Wall Street Journal, ο Χέγκσεθ εξέτασε βαθύτερες περικοπές, αλλά ο Λευκός Οίκος τις μπλόκαρε χωρίς να κλείσει οριστικά το ζήτημα. Η επανεξέταση παραμένει ανοιχτή και οι χώρες υποδοχής σχεδιάζουν πάνω σε μια αβεβαιότητα που δεν μπορούν να άρουν.

Κάτω από αυτό το πολιτικό όριο, οι Ευρωπαίοι μπορούν να κάνουν πολλά. Μετά την απόσυρση μέρους των αμερικανικών δυνάμεων από το Πεντάγωνο, οι σύμμαχοι κάλυψαν τα περισσότερα κενά μέσα σε λίγες εβδομάδες (AP via Boston Globe). Την 1η Ιουλίου, το 1ο Γερμανο-Ολλανδικό Σώμα Στρατού ανέλαβε τον συντονισμό των χερσαίων δυνάμεων του ΝΑΤΟ που έχουν ήδη διατεθεί στην Εσθονία και στη Λετονία. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε παρουσίασε την κίνηση ως ανάληψη μεγαλύτερου μέρους της χερσαίας άμυνας της Ευρώπης από τους ίδιους τους Ευρωπαίους (NATO, Latvian MoD). Οι διοικητικές ρυθμίσεις, όμως, ανακατανέμουν δυνάμεις που ήδη υπάρχουν. Δεν δημιουργούν νέες.

Κάθε χώρα της πτέρυγας αντισταθμίζει, αλλά φτάνει στο ίδιο όριο

Η Λετονία προσέφερε στις αμερικανικές δυνάμεις προτεραιότητα πρόσβασης στις στρατιωτικές βάσεις και στα πεδία εκπαίδευσής της: ευνοϊκό προγραμματισμό και υποστήριξη υποδοχής, ώστε οι αμερικανικές αφίξεις να γίνονται ταχύτερα (LA.LV). Αυτό μειώνει την τριβή από τη στιγμή που η Ουάσιγκτον αποφασίζει να αναπτύξει δυνάμεις. Δεν παράγει την ίδια την απόφαση.

Η Λιθουανία έχει προχωρήσει περισσότερο. Η Γερμανία εγκαθιστά εκεί μόνιμη ταξιαρχία, η οποία αναμένεται να φτάσει περίπου τους 5.000 στρατιωτικούς έως το 2027, μαζί με σχολεία και παιδικούς σταθμούς για τα παιδιά τους (Euronews, LRT). Πρόκειται για μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή εγκατάσταση, όχι για έναν ακόμη κύκλο εναλλαγής. Παρ’ όλα αυτά, το λιθουανικό κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα που χαρακτηρίζει την αδιάλειπτη αμερικανική στρατιωτική παρουσία «αναπόσπαστο στοιχείο αποτροπής» (Regionų žinios). Ακόμη και η χώρα με την ισχυρότερη ευρωπαϊκή αντιστάθμιση δηλώνει ότι αυτή δεν αρκεί.

Η Ρουμανία δείχνει την ίδια λογική στη Μαύρη Θάλασσα. Οι ΗΠΑ μείωσαν στο μισό τη στρατιωτική τους παρουσία στη χώρα στα τέλη του 2025 (DW). Το Βουκουρέστι απάντησε επεκτείνοντας την αεροπορική βάση στο Μιχαήλ Κογκαλνιτσεάνου, όπου οι συμμαχικές δυνάμεις φτάνουν, συγκροτούνται και στη συνέχεια κινούνται προς ανατολάς (Digi24). Καλύτεροι διάδρομοι προσγείωσης και χώροι συγκέντρωσης βοηθούν. Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι εξακολουθούν να μην μπορούν να αντικαταστήσουν τα αεροσκάφη, τον εναέριο ανεφοδιασμό, την επιτήρηση και τη θαλάσσια περιπολία που καθιστούν τις αμερικανικές δυνάμεις τόσο δύσκολο να υποκατασταθούν (AP via Boston Globe).

Η Γερμανία βρίσκεται πίσω από όλο αυτό το πλέγμα ως κόμβος διέλευσης για την άμυνα της ανατολικής πτέρυγας. Το Βερολίνο ετοιμάζει νομοθεσία που θα δίνει προτεραιότητα στις στρατιωτικές μεταφορές σε σιδηροδρόμους, δρόμους και λιμάνια σε περίπτωση κρίσης (BMVg). Οι διάδρομοι λειτουργούν καλύτερα από ό,τι πριν από μία δεκαετία. Το ποιος θα περάσει μέσα από αυτούς παραμένει απόφαση της Ουάσιγκτον.

Η Φινλανδία συμπυκνώνει το όριο. Η εθνική της άμυνα συγκαταλέγεται στις ισχυρότερες της Ευρώπης, ενώ η πολυεθνική διοίκηση του ΝΑΤΟ στο Μίκκελι ενσωματώνει ήδη Αμερικανούς και Σκανδιναβούς αξιωματικούς (Finnish Defence Forces). Παρ’ όλα αυτά, Φινλανδοί αναλυτές θεωρούν μη ρεαλιστική μια ταχεία μετάβαση σε πλήρη ευρωπαϊκή αυτάρκεια (Yle).

Η εικόνα από την Εσθονία έως τη Ρουμανία είναι συνεπής. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι χτίζουν καλύτερες διοικητικές δομές, πρόσβαση σε βάσεις, διαδρόμους μεταφοράς και νομικά εργαλεία. Καλύπτουν περισσότερα κενά από όσα έμοιαζαν εφικτά πριν από πέντε χρόνια. Όμως μια αμερικανική μονάδα σε συμμαχικό έδαφος συνδέει αυτομάτως κάθε κρίση με την Ουάσιγκτον. Καμία ευρωπαϊκή διοικητική ρύθμιση δεν αναπαράγει αυτό το σήμα. Τα κράτη της πρώτης γραμμής μπορούν να προετοιμάσουν βάσεις, διαδρόμους και διοικήσεις. Δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την πολιτική απόφαση που τοποθετεί εκεί μια αμερικανική μονάδα.