Τέλος στις εξαιρέσεις για το ιρανικό πετρέλαιο

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει, τυπικά, ανοικτό. Για την Ευρώπη, όμως, το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι ναυτιλιακές εταιρείες, οι τράπεζες και οι ασφαλιστές θα συνεχίσουν να το αντιμετωπίζουν ως αξιόπιστα χρησιμοποιήσιμο πέρασμα. Μετά τις επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια κοντά στο στενό, η Ουάσιγκτον τερμάτισε την εξαίρεση που επέτρεπε περιορισμένες πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου και την αντικατέστησε με μια σύντομη περίοδο εκκαθάρισης, ενώ μπλόκαρε τις σχετικές πληρωμές, σύμφωνα με το CBS News και το Politico.

Η αλλαγή αυτή ξεπερνά το ιρανικό ζήτημα. Οι ΗΠΑ μπορούν να μεταβάλουν γρήγορα τους νομικούς όρους του ενεργειακού εμπορίου. Η Ευρώπη, αντίθετα, αισθάνεται τη ζημιά πιο αργά, μέσα από τα ασφάλιστρα, τα λιμάνια, το κόστος καυσίμων και τις βιομηχανίες που στηρίζονται σε προβλέψιμες ροές φορτίων.

Ο διακόπτης των κυρώσεων

Οι αμερικανικές κυρώσεις δεν απαγορεύουν απλώς συγκεκριμένα βαρέλια πετρελαίου. Καθορίζουν αν ένα φορτίο μπορεί να πληρωθεί, να χρηματοδοτηθεί, να ασφαλιστεί και να περάσει μέσα από τράπεζες που χρειάζονται πρόσβαση στο δολάριο. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών αναφέρει ότι οι κυρώσεις του κατά του Ιράν μπορούν να πλήξουν και μη αμερικανικές εταιρείες, πράγμα που σημαίνει ότι Ευρωπαίοι έμποροι, ασφαλιστές και πλοιοκτήτες μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με αμερικανικές ποινές ακόμη και όταν δραστηριοποιούνται εκτός αμερικανικής επικράτειας US Treasury.

Η Ευρώπη έχει επιχειρήσει να περιορίσει αυτή την εξωεδαφική ισχύ. Ο λεγόμενος Κανονισμός Αποκλεισμού, δηλαδή το ευρωπαϊκό πλαίσιο που αποσκοπεί στην προστασία εταιρειών της ΕΕ από ορισμένες ξένες κυρώσεις, επικαιροποιήθηκε μετά την επαναφορά των αμερικανικών μέτρων κατά του Ιράν το 2018. Το όριο, όμως, είναι σαφές: κανένας ευρωπαϊκός κανονισμός δεν μπορεί να υποχρεώσει μια τράπεζα δολαρίου να εκτελέσει πληρωμή ούτε έναν ναυτασφαλιστή να καλύψει διαδρομή που πλέον θεωρεί υψηλού κινδύνου.

Τα πραγματικά περιστατικά γύρω από τα συμβάντα με τα δεξαμενόπλοια εξακολουθούν να έχουν σημασία. Η υπηρεσία Ηνωμένου Βασιλείου για τις θαλάσσιες εμπορικές επιχειρήσεις ανέφερε ότι δεξαμενόπλοια επλήγησαν και υπέστησαν ζημιές κοντά στο στενό, ενώ τα ιρανικά κρατικά μέσα παρουσίασαν διαφορετική εικόνα σε σχέση με τις προειδοποιήσεις προς τα πλοία, όπως μετέδωσε η The Hindu. Για τις ναυτιλιακές αγορές, όμως, η νομική απόδοση ευθυνών είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Μια διαδρομή μπορεί να ακριβύνει πολύ πριν συμφωνήσουν οι κυβερνήσεις για το ποιος έκανε τι.

Η Ευρώπη έχει εργαλεία, όχι ταχύτητα

Η Γαλλία έχει διατυπώσει το ευρωπαϊκό συμφέρον ως ανάγκη να διατηρηθεί η ελεύθερη διέλευση χωρίς πίεση και ελέγχους από τρίτους. Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Κιρ Στάρμερ ζήτησαν μια πολυεθνική, αμυντική αποστολή για την ασφάλεια της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ, σύμφωνα με ανακοίνωση του Ελιζέ. Πρόκειται για μια φιλοδοξία που συνδυάζει τη διπλωματία με ορατή ναυτική παρουσία.

Η Γερμανία δείχνει το όριο αυτής της προσέγγισης. Ο Μπόρις Πιστόριους και ο Γιόχαν Βάντεφουλ έχουν συνδέσει οποιονδήποτε ρόλο της Μπούντεσβερ με κατάπαυση του πυρός, νομική βάση και έγκριση από την Μπούντεσταγκ, το γερμανικό κοινοβούλιο, σύμφωνα με το Deutschlandfunk. Αυτό είναι δημοκρατικό φρένο, όχι τεχνική καθυστέρηση. Σημαίνει επίσης ότι το Βερολίνο δεν μπορεί να κινηθεί με την ταχύτητα μιας αμερικανικής ανακοίνωσης κυρώσεων.

Η Νότια Ευρώπη βρίσκεται στην πλευρά των νοικοκυριών της ίδιας αλυσίδας. Η Ισπανία έχει ήδη χρησιμοποιήσει φορολογικά εργαλεία στα καύσιμα σε περιόδους πίεσης στις τιμές ενέργειας, με τη φορολογική της αρχή να περιγράφει σταδιακές μειώσεις στους φόρους υδρογονανθράκων και αυτόματους κανόνες στα μέτρα για την ενεργειακή κρίση. Τέτοια μέτρα μειώνουν τον λογαριασμό αφού έχει φτάσει το σοκ. Δεν κάνουν όμως ευκολότερη τη χρηματοδότηση, την ασφάλιση ή τη μεταφορά φορτίων από τον Κόλπο.

Το Βέλγιο δείχνει καθαρότερα τη βιομηχανική εκδοχή του προβλήματος. Η Αμβέρσα-Μπριζ δεν είναι απλώς πύλη εισαγωγών· το ίδιο το λιμάνι αυτοπροσδιορίζεται ως το μεγαλύτερο ολοκληρωμένο χημικό σύμπλεγμα της Ευρώπης Port of Antwerp-Bruges. Αν αυξηθούν τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου ή επιβραδυνθούν οι μεταφορές πρώτων υλών, το κόστος μεταφέρεται από τη ναυτασφάλιση στη χημική βιομηχανία, στα περιθώρια διύλισης και στις εξαγωγές.

Ανοικτό, αλλά υποβαθμισμένο

Οι πλοιοκτήτες και οι ασφαλιστές αντιμετωπίζουν ήδη το Ορμούζ ως υποβαθμισμένη διαδρομή. Το Lloyd’s List ανέφερε ότι οι διελεύσεις πλοίων μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου από το στενό είχαν μειωθεί απότομα και ότι μεγάλες εταιρείες μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων είχαν αποσύρει τα περισσότερα πλοία τους από τον Κόλπο Lloyd’s List. Η West P&I, εταιρεία ναυτασφάλισης, ενημερώνει τα μέλη της ότι η κάλυψη για το Ορμούζ μπορεί να ακυρωθεί, να τροποποιηθεί ή να ανατιμολογηθεί West P&I.

Αυτό είναι το πρακτικό τεστ. Ένα στενό μπορεί να παραμένει ανοικτό στον χάρτη και ταυτόχρονα να γίνεται δυσκολότερο στη χρήση για την αγορά. Η Ευρώπη μπορεί να στείλει πλοία, να αμβλύνει τους λογαριασμούς καυσίμων και να αυστηροποιήσει τους ελέγχους στα λιμάνια. Δεν μπορεί όμως, μόνη της, να δώσει αυτό που ζητά τώρα περισσότερο η αγορά: απόδειξη ότι τα φορτία θα παραμείνουν ασφαλή, ασφαλίσιμα και πληρωτέα την επόμενη εβδομάδα.

Το Ορμούζ έγινε ευρωπαϊκό πρόβλημα επειδή η Ευρώπη εξαρτάται από ένα εμπορικό σύστημα του οποίου οι βασικοί διακόπτες βρίσκονται αλλού. Η Ουάσιγκτον μπορεί να αλλάξει γρήγορα το νομικό πλαίσιο. Η Ευρώπη πληρώνει μέσα από την ασφάλιση, τις επιλογές της ναυτιλίας και το βιομηχανικό κόστος, επιπτώσεις που φτάνουν πιο αργά, αλλά διαχέονται τελικά πέρα από τα σύνορα.