Οι ΗΠΑ κόβουν βομβαρδιστικά στο NATO

Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη περιορίζεται ταχύτερα απ’ όσο ανέμεναν οι σύμμαχοι, και οι πιο κρίσιμες περικοπές περνούν έξω από τον μοναδικό νομικό φραγμό που είχε θέσει το Κογκρέσο για να αποτρέψει ακριβώς ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Η Ουάσιγκτον μειώνει τις δυνάμεις που είχε δηλώσει στο πλαίσιο σχεδιασμού κρίσεων του ΝΑΤΟ: τα στρατηγικά βομβαρδιστικά πέφτουν στο μισό, τα μαχητικά κατά ένα τρίτο και τα υποβρύχια μηδενίζονται. Πρόκειται για αποφάσεις που κινούνται μέσα από εκτελεστικά κανάλια, χωρίς ανάγκη ψηφοφορίας στο Κογκρέσο, αφήνοντας τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να αναζητούν υποκατάστατα που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν πριν από το 2029.

Δύο κανάλια, ένα χωρίς φραγμό

Για να εξηγηθεί η ανησυχία στην Ευρώπη, πρέπει να διαχωριστούν δύο διαφορετικές μορφές αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Η πρώτη αφορά τα στρατεύματα που βρίσκονται φυσικά σε ευρωπαϊκό έδαφος, περίπου 80.000 σήμερα. Το Κογκρέσο έχει ορίσει κατώτατο όριο 76.000 στο άρθρο 1249 του νόμου για την ετήσια αμυντική εξουσιοδότηση των ΗΠΑ, κάτω από το οποίο το Πεντάγωνο οφείλει να πιστοποιήσει στους νομοθέτες ότι οι περικοπές δεν θα πλήξουν την ασφάλεια των συμμάχων. Αυτός ο μηχανισμός ασφαλείας είναι εκείνος που συνήθως τραβά την προσοχή.

Μεγαλύτερη σημασία, όμως, έχει το Μοντέλο Δυνάμεων του ΝΑΤΟ. Εκεί καταγράφεται τι δεσμεύεται να αποστείλει κάθε σύμμαχος σε περίπτωση κρίσης: δυνάμεις που θα αναπτυχθούν από τις εθνικές τους βάσεις μέσα σε 10, 30 ή 180 ημέρες. Οι δεσμεύσεις αυτές ανήκουν αποκλειστικά στη διακριτική ευχέρεια της εκτελεστικής εξουσίας. Δεν περιορίζονται από νόμο. Όταν ο απεσταλμένος του Πενταγώνου, Αλεξάντερ Βέλεζ-Γκριν, ενημέρωσε αξιωματούχους του ΝΑΤΟ στις 22 Μαΐου, παρουσίασε περικοπές ακριβώς σε αυτήν την κατηγορία: μείωση των βομβαρδιστικών στο μισό, ένα τρίτο λιγότερα μαχητικά, μηδενικά υποβρύχια, καθώς και λιγότερα αεροσκάφη ανεφοδιασμού και αντιτορπιλικά (σύμφωνα με το CDE News). Το Πεντάγωνο επιβεβαίωσε τους αριθμούς, χωρίς να δώσει χρονοδιάγραμμα.

Στις 30 Μαΐου, η γερμανική Welt am Sonntag μετέδωσε ότι η αποχώρηση θα προχωρήσει ταχύτερα απ’ ό,τι είχε προηγουμένως γνωστοποιηθεί, χωρίς τη μεταβατική περίοδο που θεωρούσαν δεδομένη οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Διπλωμάτης του ΝΑΤΟ δήλωσε στο Reuters ότι ο ρυθμός «θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των υπολοίπων να προσφέρουν εναλλακτικές», προσθέτοντας πως «τίποτα δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, ούτε καν στις ΗΠΑ».

Κενό που δεν κλείνει μόνο με χρήματα

Το μέγεθος όσων καλείται να αντικαταστήσει η Ευρώπη υπερβαίνει τόσο τους προϋπολογισμούς όσο και τις γραμμές παραγωγής της. Το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών εκτίμησε το 2025 ότι η αναπαραγωγή των συμβατικών αμερικανικών δυνατοτήτων στο ευρωατλαντικό θέατρο θα κόστιζε 226 έως 344 δισ. δολάρια μόνο σε πλατφόρμες, με συνολικό κόστος που πλησιάζει το 1 τρισ. δολάρια σε βάθος 25 ετών. Η εκτίμηση του Ινστιτούτου του Κιέλου, τον Μάιο του 2026, τοποθετεί το κόστος μιας ουσιαστικής, όχι πλήρους, αυτονομίας περίπου στα 50 δισ. ευρώ ετησίως για μία δεκαετία. Μόνο το κενό στα μαχητικά απαιτεί 350 έως 400 πρόσθετα αεροσκάφη μάχης, τα οποία τα ευρωπαϊκά εργοστάσια δεν μπορούν να παραδώσουν πριν από τα μέσα της δεκαετίας του 2030.

Οι δύο βασικές ευρωπαϊκές αντιδράσεις δείχνουν πόσο διαφορετικά προσαρμόζονται οι πρωτεύουσες. Η Γαλλία επεκτείνει την πυρηνική της ομπρέλα μέσω αυτού που αποκαλεί «προωθημένη αποτροπή», ένα πλαίσιο στο οποίο χώρες-εταίροι καλύπτονται από τη γαλλική πυρηνική εγγύηση χωρίς να αποκτούν κανέναν κοινό έλεγχο επί της απόφασης εκτόξευσης. Στις 27 Μαΐου, η Νορβηγία έγινε η ένατη χώρα που εντάχθηκε μέσω της Συμφωνίας του Νάρβικ. Στο συμβατικό πεδίο, η Γερμανία και η Ολλανδία αναλαμβάνουν την ευθύνη διοίκησης για την άμυνα της Εσθονίας και της Λετονίας μέσω του κοινού 1ου Γερμανο-Ολλανδικού Σώματος, μεταφέροντας ουσιαστικά την ηγεσία της βαλτικής άμυνας από την Ουάσιγκτον σε ευρωπαϊκά χέρια.

Το παράθυρο 2027-2029

Και οι δύο κινήσεις αναδεικνύουν το ίδιο πρόβλημα: τον χρόνο. Ο αρχηγός του γενικού επιτελείου της Πολωνίας επιβεβαίωσε ότι η χώρα εργάζεται πάνω σε εγχώρια όπλα βαθιάς κρούσης, αλλά αναγνώρισε ότι απαιτούνται «τουλάχιστον δύο χρόνια» μέχρι τα πρώτα αποτελέσματα. Το Ινστιτούτο της ΕΕ για Μελέτες Ασφαλείας προειδοποιεί ότι η ακύρωση της ανάπτυξης πυραύλων Tomahawk στη Γερμανία «αφαιρεί ένα βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής αποτροπής» σε μια περίοδο που χαρακτηρίζει «χρόνια στρατιωτικής μετάβασης». Το Ίδρυμα Κάρνεγκι σημειώνει ότι τα κράτη της Βαλτικής φοβούνται πως η αποχώρηση θα έρθει «πριν προλάβει η Ευρώπη να καλύψει τα αμυντικά της κενά».

Όλες οι εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ίδιο ευάλωτο διάστημα: από το 2027 έως το 2029, όταν οι αμερικανικές περικοπές θα γίνουν πιο αισθητές και τα ευρωπαϊκά υποκατάστατα θα απέχουν ακόμη χρόνια από την παράδοση. Η επόμενη δοκιμασία έρχεται στις αρχές Ιουνίου, στη Διάσκεψη Εξασφάλισης Δυνάμεων του ΝΑΤΟ, όπου οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να δηλώσουν ποια αμερικανικά κενά σκοπεύουν να καλύψουν. Η Ουάσιγκτον έχει διαμορφώσει τη σειρά των γεγονότων έτσι ώστε οι σύμμαχοι να βρεθούν μπροστά σε μια δυαδική επιλογή: είτε να δεσμευθούν δημόσια ότι θα καλύψουν κενά που ακόμη δεν μπορούν να κλείσουν, είτε να φθάσουν στη Σύνοδο της Άγκυρας τον Ιούλιο χωρίς πειστική απάντηση.