ΗΠΑ-Ιράν: 60 ημέρες για το Ορμούζ

Το μνημόνιο ΗΠΑ-Ιράν υπογράφηκε στις 14 Ιουνίου. Η τιμή του μπρεντ υποχώρησε κάτω από τα 83 δολάρια και οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έπεσαν, καθώς οι αγορές προεξόφλησαν πιθανή επαναλειτουργία της διέλευσης από το Ορμούζ (The Guardian). Οι traders κινήθηκαν αμέσως. Την ίδια ημέρα, το Κοινό Κέντρο Ναυτιλιακής Πληροφόρησης υποβάθμισε το επίπεδο απειλής στο Ορμούζ από «σοβαρό» σε «ουσιαστικό», προειδοποίησε όμως ότι οι νάρκες και η αστάθεια εξακολουθούν να καθιστούν επισφαλή τη μαζική εμπορική διέλευση (CNBC). Οι ασφαλιστές δεν ακολούθησαν. Η απόσταση ανάμεσα στην αισιοδοξία των αγορών και την επιφυλακτικότητα όσων αναλαμβάνουν τον κίνδυνο είναι το σημείο από το οποίο ξεκινά η ευρωπαϊκή δοκιμασία.

Το πλαίσιο των 14 σημείων προβλέπει κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού εντός 30 ημερών, διευκόλυνση από το Ιράν της ελεύθερης διέλευσης για 60 ημέρες, άμεσες εξαιρέσεις για το ιρανικό αργό και επόμενες διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά υπό την εποπτεία του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, του πυρηνικού επιτηρητή του ΟΗΕ (CNN, Al Jazeera). Ένα μνημόνιο, όμως, είναι πολιτικό πλαίσιο. Δεν είναι άδεια εμπορίας, απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ούτε νομική πράξη της ΕΕ. Η πλήρης κατάργηση των κυρώσεων, η πρόσβαση σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και μια δεσμευτική πυρηνική συμφωνία ανήκουν σε μεταγενέστερη και υπό όρους φάση.

Για τους Ευρωπαίους εισαγωγείς, το πραγματικό τεστ είναι αν τρεις χωριστές διαδικασίες εφαρμογής μπορούν να συγχρονιστούν αρκετά γρήγορα ώστε να έχουν πρακτικό αποτέλεσμα: η θαλάσσια ασφάλεια, το δίκαιο των κυρώσεων και η πυρηνική επαλήθευση.

Τρία ρολόγια, χωρίς κοινό χρονόμετρο

Το ναυτιλιακό ρολόι κινείται πιο αργά. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου παραμένουν στο 1-4% της αξίας του πλοίου για κάθε διέλευση από το Ορμούζ, έναντι λιγότερο από 0,1% πριν από τη σύγκρουση. Οι αμερικανικές στρατιωτικές οδηγίες στα μέσα Ιουνίου εξακολουθούσαν να περιγράφουν περιορισμένη νότια διαδρομή μέσω των υδάτων του Ομάν, αναφορά κινδύνου ναρκών και υποχρεωτικές κλήσεις επαλήθευσης (gCaptain). Η S&P Global όρισε την πρακτική επαναλειτουργία ως διατηρήσιμες εμπορικές ροές κοντά στα προπολεμικά επίπεδα, εβδομάδες διέλευσης χωρίς επεισόδια, επιβεβαιωμένη εκκαθάριση κινδύνων και ευρεία διαθεσιμότητα ασφαλιστικής κάλυψης (S&P Global). Τίποτε από αυτά δεν έχει ακόμη συμβεί. Οι ασφαλιστές παραμένουν σε στάση αναμονής (Business Standard), ενώ ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προειδοποίησε ότι η ανάκαμψη των εξαγωγών από τον Κόλπο θα είναι σταδιακή, επειδή η αποναρκοθέτηση και οι ρυθμίσεις διέλευσης δεν έχουν κλείσει (GTReview).

Το ρολόι των κυρώσεων χρειάζεται έγγραφα, όχι δηλώσεις. Η χαλάρωση αποκτά πρακτικό αντίκρισμα μόνο όταν το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων, η υπηρεσία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών που διαχειρίζεται τις κυρώσεις, δημοσιεύσει πραγματικές κανονιστικές εξαιρέσεις (OFAC). Οι ευρωπαϊκές εταιρείες δεσμεύονται χωριστά από τον Κανονισμό 267/2012 και την Απόφαση 2010/413/ΚΕΠΠΑ, έως ότου το Συμβούλιο της ΕΕ, όπου νομοθετούν από κοινού οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών, τα τροποποιήσει επισήμως. Μια αμερικανική εξαίρεση δεν ξαναγράφει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Τα τμήματα συμμόρφωσης, οι τράπεζες και οι ασφαλιστές κινούνται με βάση δημοσιευμένα νομικά κείμενα, όχι προεδρικές δηλώσεις στην Ομάδα των Επτά.

Το πυρηνικό ρολόι εξαρτάται από τους επιθεωρητές. Το σχήμα των τεσσάρων Ευρωπαίων, δηλαδή η Γαλλία, η Βρετανία, η Γερμανία και η Ιταλία, χαιρέτισε το μνημόνιο, αλλά συνέδεσε την άρση των κυρώσεων με «σαφή, επαληθεύσιμα ιρανικά πυρηνικά βήματα με συμμετοχή του ΔΟΑΕ» (Government of the Netherlands). Η δήλωση της ίδιας της ΕΕ προς το Συμβούλιο Διοικητών του ΔΟΑΕ επανέλαβε τη στήριξη σε πλήρεις εγγυήσεις και απεριόριστη πρόσβαση των επιθεωρητών, συμπεριλαμβανομένων αιφνιδιαστικών επισκέψεων σε αδήλωτες εγκαταστάσεις (EEAS). Χωρίς αποκατάσταση της επαλήθευσης, η πολιτική βάση για την αποδόμηση των κυρώσεων αποδυναμώνεται πριν προλάβει να στηθεί.

Ποιος εγγυάται τον θαλάσσιο διάδρομο;

Η ναυτιλιακή απάντηση αποκαλύπτει έναν ήσυχο θεσμικό διαχωρισμό. Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, αναγνώρισε ότι το σκέλος του Ορμούζ θα το χειριστεί ένας γαλλοβρετανικός συνασπισμός, με την Επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ, την υφιστάμενη ναυτική αποστολή της ΕΕ στην Ερυθρά Θάλασσα, να παραμένει εκεί όπου βρίσκεται (EEAS). Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό μίλησε για «αυστηρά αμυντική διεθνή αποστολή» που είναι ήδη έτοιμη για ταχεία ανάπτυξη (Barrot remarks). Το Βέλγιο άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο συνδρομής στην αποναρκοθέτηση μέσω του ναρκοθηρευτικού Primula, χωρίς όμως να έχει επιβεβαιωθεί επίσημη διαταγή ανάπτυξης (The Brussels Times).

Στην πράξη, η «Ευρώπη» δεν εγγυάται την ασφάλεια του Ορμούζ. Ένας συνασπισμός υπό γαλλοβρετανική ηγεσία προετοιμάζεται να το κάνει, με πολιτική κάλυψη από τους τέσσερις Ευρωπαίους και με επιμέρους κράτη-μέλη να συνεισφέρουν συγκεκριμένα μέσα. Αν η ναυσιπλοΐα παραμείνει επισφαλής παρά τον διπλωματικό τίτλο, η λογοδοσία θα περνά από τις εθνικές πρωτεύουσες και τους ad hoc συνασπισμούς, όχι από τις Βρυξέλλες.

Ψευδής συγχρονισμός

Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν δήλωσε ότι οι τελικές διαπραγματεύσεις θα αρχίσουν μόνο αφού η άλλη πλευρά εφαρμόσει πρώτα τις δικές της δεσμεύσεις (Iran International). Ήδη, τα ποσά για τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία εμφανίζονται διαφορετικά ανά πηγή: μία εκδοχή μιλά για 25 δισ. δολάρια, άλλη για 24 δισ. δολάρια, με 12 δισ. δολάρια προκαταβολικά (Al-Monitor, Iran International). Τα παραρτήματα εξακολουθούσαν να οριστικοποιούνται την ώρα των δηλώσεων Μακρόν στην Ομάδα των Επτά.

Η Ουάσιγκτον μπορεί να ανακοινώνει ταχύτερα από όσο οι ναυτικές δυνάμεις μπορούν να καθαρίσουν νάρκες, από όσο οι ασφαλιστές μπορούν να ανατιμολογήσουν διαδρομές, από όσο οι Βρυξέλλες μπορούν να αλλάξουν το δίκαιο και από όσο ο ΔΟΑΕ μπορεί να επαληθεύσει τα επίπεδα εμπλουτισμού. Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και οι καταναλωτές βρίσκονται στο αργό άκρο όλων αυτών των χρονοδιαγραμμάτων και θα είναι οι πρώτοι που θα πληρώσουν το κόστος όταν ο πολιτικός πανηγυρισμός αποσυνδεθεί από την εμπορική πραγματικότητα.