Αμερικανικό τελεσίγραφο στο Ιράν

Οι ΗΠΑ έδωσαν στο Ιράν προθεσμία 24 ωρών για να δηλώσει δημόσια ότι θα απέχει από επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων στο Στενό του Ορμούζ, προειδοποιώντας ότι η άρνηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα ανάφλεξη των εχθροπραξιών (in.gr). Το τελεσίγραφο ήρθε μετά τις επιθέσεις σε τρία δεξαμενόπλοια κοντά στο στενό, στις 7 Ιουλίου (LA Times). Με βάση το διεθνές δίκαιο, τα εμπορικά πλοία έχουν δικαίωμα διέλευσης από τα διεθνή στενά (UNCLOS Part III). Στην πράξη, όμως, το νομικό δικαίωμα δεν αρκεί για να είναι ένα ταξίδι οικονομικά βιώσιμο. Το κόστος για την Ευρώπη μεγαλώνει ακριβώς στο κενό ανάμεσα σε αυτό που επιτρέπει το δίκαιο και σε αυτό που είναι διατεθειμένες να καλύψουν οι ασφαλιστικές αγορές.

Ποιοι αποφασίζουν αν θα περάσουν τα πλοία

Οι πραγματικοί ρυθμιστές της διέλευσης ενός δεξαμενόπλοιου από το Ορμούζ δεν είναι οι υπουργοί Εξωτερικών. Είναι οι ασφαλιστές πολεμικού κινδύνου, οι οργανισμοί προστασίας και αποζημίωσης, δηλαδή τα αμοιβαία ασφαλιστικά σχήματα που καλύπτουν ευθύνη για πλήρωμα, φορτίο και ρύπανση, οι υπεύθυνοι συμμόρφωσης και οι τράπεζες.

Μετά τις τελευταίες επιθέσεις, η κίνηση των πλοίων μέσω του στενού μειώθηκε απότομα (Gulf News). Οι ασφαλιστές πολεμικού κινδύνου συνέστησαν σε ορισμένους πλοιοκτήτες να παγώσουν πλήρως τα ταξίδια, ενώ τιμολογούσαν την κάλυψη σε παράθυρα 24 έως 48 ωρών (Business Standard). Τα ασφάλιστρα αναμένεται να παραμείνουν αυξημένα ακόμη και μετά από μερική αποκατάσταση της κίνησης (Insurance Asia). Η Inchcape, στις οδηγίες της για τη Μέση Ανατολή, περιέγραψε ελεγχόμενες κινήσεις πλοίων, ζώνες αναμονής και υποχρεωτικές αξιολογήσεις κινδύνου (Inchcape Shipping Services). Η διαδρομή παραμένει ανοιχτή. Δεν λειτουργεί, όμως, κανονικά.

Οι κυρώσεις προσθέτουν ένα δεύτερο φίλτρο. Επιχειρήσεις με σύνδεση στις ΗΠΑ δεν μπορούν να πληρώσουν ιρανικούς φορείς ή πρόσωπα που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης για ασφαλή διέλευση (OFAC FAQ 1249). Ακόμη και εταιρείες εκτός ΗΠΑ αντιμετωπίζουν κίνδυνο, αν η πληρωμή περάσει από δολάρια, αντασφαλιστές ή τράπεζες με αμερικανική έκθεση (Clyde & Co). Ένας πλοιοκτήτης μπορεί να έχει νόμιμο δικαίωμα διέλευσης, να βρει ασφαλιστική κάλυψη και τελικά να σταματήσει μπροστά σε έναν τοίχο συμμόρφωσης.

Η Ευρώπη πληρώνει μέσω τιμών, όχι μέσω ελλείψεων

Η Ευρώπη δεν βρίσκεται στα πρόθυρα έλλειψης φυσικού αερίου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενημέρωσε την Ομάδα Συντονισμού για το Φυσικό Αέριο της ΕΕ ότι δεν βλέπει άμεση απειλή για τον χειμερινό εφοδιασμό (Świat OZE). Η γερμανική ρυθμιστική αρχή ενέργειας ανέφερε ότι το αέριο από τον Κόλπο έχει μικρό βάρος στον εφοδιασμό της Γερμανίας (Tagesschau).

Το πρόβλημα είναι ότι η Ευρώπη αγοράζει ενέργεια σε παγκόσμιες αγορές όπου δεν ορίζει μόνη της την τιμή. Η αναστάτωση στον Κόλπο έχει ήδη μειώσει τις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου στην ΕΕ και έχει αφήσει τις αποθήκες να γεμίζουν με βραδύτερο ρυθμό από πέρυσι (S&P Global). Οι ευρωπαϊκές τιμές αναφοράς για το φυσικό αέριο έχουν αυξηθεί, ενώ τα αποθέματα βρίσκονται αισθητά χαμηλότερα από το αντίστοιχο περσινό σημείο (money.pl). Η BNP Paribas εκτιμά ότι το ισοζύγιο της Ευρώπης στα διυλισμένα προϊόντα, ιδίως στο ντίζελ, έχει γίνει πιο εξαρτημένο από εισαγωγές και άρα πιο ευάλωτο σε διαταραχές στον Κόλπο (BNP Paribas).

Το κόστος δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Στην Ισπανία, το ρυθμιζόμενο τιμολόγιο φυσικού αερίου αυξήθηκε τον Ιούλιο, συνδυάζοντας την άνοδο του κόστους πρώτης ύλης λόγω Ορμούζ με την αύξηση του ΦΠΑ (El Español). Η Πολωνία έχει μεγαλύτερο περιθώριο άμυνας χάρη στη δυναμικότητα του τερματικού σταθμού υγροποιημένου φυσικού αερίου. Το Ρότερνταμ, το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό λιμάνι υποδοχής καυσίμων, βρίσκεται στο τέλος της ίδιας αλυσίδας ασφάλισης, ναύλων και συμμόρφωσης που διαταράσσει το Ορμούζ (Vandaag & Morgen).

Οι ναυτικές περιπολίες δεν πείθουν τις ασφαλιστικές

Οι επιχειρήσεις ναρκαλιείας από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και το Ομάν μειώνουν τον φυσικό κίνδυνο, αλλά δεν εξαφανίζουν τις προσαυξήσεις πολεμικού κινδύνου (Procurement Institute). Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός, η υπηρεσία του ΟΗΕ που ρυθμίζει τη ναυτιλιακή ασφάλεια, μπορεί να ορίζει μέτρα δρομολόγησης και πρότυπα ασφαλείας, αλλά δεν μπορεί να διατάξει συνοδείες πλοίων ούτε να υποχρεώσει τους ασφαλιστές να παρέχουν κάλυψη (IMO). Οι διπλωμάτες στην Ντόχα μπορούν να ανακοινώνουν πρόοδο. Οι ασφαλιστές στο Λονδίνο τιμολογούν αυτό που βλέπουν και χρειάζονται μια παρατεταμένη περίοδο χωρίς περιστατικά πριν μειώσουν τα ασφάλιστρα.

Αυτή είναι η επιχειρησιακή πραγματικότητα. Το Ορμούζ αποτελεί κίνδυνο για τις ευρωπαϊκές τιμές ενέργειας και τις αλυσίδες εφοδιασμού, όχι άμεση κρίση επάρκειας. Η διαδρομή παραμένει νομικά ανοιχτή, ενώ μπορεί να γίνεται εμπορικά απαγορευτική, επειδή την κρίσιμη απόφαση δεν τη λαμβάνουν οι κυβερνήσεις που διαβεβαιώνουν ότι η κατάσταση είναι υπό έλεγχο, αλλά οι ασφαλιστές, οι υπεύθυνοι συμμόρφωσης και οι τράπεζες. Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξακολουθούν να μη δημοσιοποιούν τα στοιχεία που θα επέτρεπαν στους πολίτες να δουν πώς μια προσαύξηση πολεμικού κινδύνου στον Κόλπο καταλήγει στον λογαριασμό φυσικού αερίου στη Μαδρίτη ή στην τιμή του ντίζελ στο Ρότερνταμ.