ΗΠΑ: δασμοί αυτοκινήτων στο 35%

Τα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα που εξάγονται στις ΗΠΑ βρίσκονται πλέον αντιμέτωπα με σωρευτικούς δασμούς που μπορούν να φτάσουν το 35%. Για τον χάλυβα και το αλουμίνιο, το αντίστοιχο βάρος φτάνει το 60%. Στις 2 Ιουνίου, η κυβέρνηση Τραμπ πρότεινε πρόσθετο δασμό 10% στις εξαγωγές της ΕΕ, πάνω στους δασμούς που ήδη ισχύουν, κατηγορώντας την Ευρώπη ότι δεν αντιμετωπίζει επαρκώς την καταναγκαστική εργασία στις εφοδιαστικές αλυσίδες της (Γραφείο Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ, CNBC). Η ΕΕ εξήγαγε αγαθά αξίας 532 δισ. ευρώ προς τις ΗΠΑ το 2024 (γερμανική κυβέρνηση). Μεγάλο μέρος αυτού του εμπορίου βρίσκεται τώρα εκτεθειμένο στη νέα επιβάρυνση.

Η νομική αλλαγή

Οι δασμοί χρειάστηκαν διαφορετικό νομικό ένδυμα. Τον Φεβρουάριο, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αποφάνθηκε με ψήφους 6-3, στην υπόθεση Learning Resources κατά Trump, ότι ο πρόεδρος δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης, ένα εργαλείο για κρίσεις ασφαλείας, προκειμένου να επιβάλλει δασμούς (Ανώτατο Δικαστήριο). Οι δασμοί που είχαν στηριχθεί σε αυτή τη βάση καταργήθηκαν μέσα σε λίγες ημέρες.

Η κυβέρνηση αναζήτησε, λοιπόν, άλλο νόμο. Στις 12 Μαρτίου, ο Εμπορικός Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ άνοιξε έρευνες βάσει του άρθρου 301 εναντίον 60 χωρών, δηλαδή ενός εμπορικού εργαλείου με ρητή στήριξη από το Κογκρέσο. Η κατηγορία είναι ότι οι χώρες αυτές ανέχονται προϊόντα καταναγκαστικής εργασίας στις αλυσίδες εφοδιασμού τους. Η ΕΕ αντιμετωπίζει επιβάρυνση 10%· χώρες χωρίς νομοθεσία κατά της καταναγκαστικής εργασίας, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα, βρίσκονται αντιμέτωπες με 12,5%.

Η πολιτική πλαισίωση είναι ισχυρή, επειδή κανείς δεν θέλει να εμφανιστεί απέναντι στην καταπολέμηση της εκμετάλλευσης. Ο Μπερντ Λάνγκε, πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, χαρακτήρισε τα συμπεράσματα «εντελώς παράλογα» (NBC News), υπενθυμίζοντας ότι η ΕΕ υιοθέτησε το 2024 δική της απαγόρευση εισαγωγών προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας (Συμβούλιο της ΕΕ). Η δική του ανάγνωση είναι ευθεία: «Πρώτα αποφασίζεται το δασμολογικό μέτρο και μετά βρίσκεται η κατάλληλη νομική αιτιολόγηση».

Η Ουάσιγκτον, πάντως, έχει ένα πραγματικό επιχείρημα. Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Καταναγκαστική Εργασία δεν εφαρμόζεται πριν από τον Δεκέμβριο του 2027. Επιπλέον, σε αντίθεση με την αμερικανική προσέγγιση, η οποία τεκμαίρει ότι κάθε προϊόν από την κινεζική περιοχή Σιντζιάνγκ είναι προβληματικό εκτός αν ο εισαγωγέας αποδείξει το αντίθετο, η Ευρώπη βάζει το βάρος της απόδειξης στις ρυθμιστικές αρχές και όχι στις εταιρείες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτήρισε τους δασμούς "αδικαιολόγητους". Οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι επιδιώκουν τον ίδιο στόχο, αλλά μια τριετής καθυστέρηση στην εφαρμογή δύσκολα υπερασπίζεται κανείς σε διαπραγματευτικό τραπέζι.

Ποιος πληρώνει τον σωρευτικό λογαριασμό

Ο νέος δασμός για την καταναγκαστική εργασία προστίθεται στους υφιστάμενους δασμούς. Η ζημιά συγκεντρώνεται ακριβώς σε αυτό το σωρευτικό βάρος.

Η εμπορική συμφωνία του Τέρνμπερι, δηλαδή το ευρωαμερικανικό πλαίσιο του Αυγούστου 2025, όρισε τους περισσότερους δασμούς στο 15%. Με την προσθήκη του 10%, η βασική επιβάρυνση για μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών εξαγωγών φτάνει το 25%. Για τον χάλυβα και το αλουμίνιο, όπου οι δασμοί εθνικής ασφαλείας του άρθρου 232 βρίσκονται ήδη στο 50%, το συνολικό ποσοστό ανεβαίνει στο 60%. Για τα αυτοκίνητα, που επιβαρύνονται ήδη με 25% βάσει των υφιστάμενων δασμών στον κλάδο, η νέα προσαύξηση σπρώχνει τα ποσοστά προς το 35%. Η Bernstein Research υπολογίζει ότι μια αύξηση δέκα ποσοστιαίων μονάδων και μόνο θα μειώσει τα λειτουργικά κέρδη των γερμανικών αυτοκινητοβιομηχανιών κατά 2,6 δισ. ευρώ φέτος.

Τα φάρμακα, η μεγαλύτερη κατηγορία ευρωπαϊκών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ με 22,5% του συνολικού εμπορίου αγαθών, εξαιρούνται ρητά, όπως και η ενέργεια και τα εξαρτήματα αεροσκαφών. Αυτό προστατεύει προς το παρόν την Ιρλανδία, της οποίας οι εξαγωγές έχουν μεγάλο φαρμακευτικό βάρος, αλλά αφήνει πλήρως εκτεθειμένους τους γερμανικούς κλάδους αυτοκινήτου και μηχανημάτων.

Το Γερμανικό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο αναφέρει ότι 59% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν σε έρευνα αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένο κόστος συμμόρφωσης λόγω των αμερικανικών δασμών, ενώ 14% περιορίζουν τη δραστηριότητά τους στις ΗΠΑ. Από τις εταιρείες που παραμένουν στην αμερικανική αγορά, 68% μετακυλίουν το κόστος στους Αμερικανούς αγοραστές μέσω υψηλότερων τιμών. Οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς χάνουν περιθώρια κέρδους και οι Αμερικανοί καταναλωτές πληρώνουν ακριβότερα προϊόντα. Το ακριβές μοίρασμα εξαρτάται από τη διαπραγματευτική ισχύ κάθε κλάδου, αλλά τα δύο τρίτα των επιχειρήσεων έχουν ήδη δείξει πού μεταφέρουν το βάρος.

Οι δασμοί δεν είναι ακόμη οριστικοί. Η δημόσια διαβούλευση διαρκεί έως τις 6 Ιουλίου. Η εξαίρεση των φαρμάκων είναι η μεγαλύτερη μεταβλητή: αν αρθεί, η έκθεση της ΕΕ αυξάνεται περίπου κατά ένα πέμπτο. Το άρθρο 301 στηρίζεται σε ισχυρότερη βάση από εκείνη που είχε ο νόμος έκτακτης ανάγκης. Η επιβολή, όμως, οριζόντιων δασμών σε επίπεδο χώρας εναντίον συμμάχων, με αφορμή τα χρονοδιαγράμματα εφαρμογής κανόνων, δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ στα αμερικανικά δικαστήρια. Αυτό θα κληθεί να απαντήσει η επόμενη νομική προσφυγή.