Οι ΗΠΑ μονιμοποιούν τους δασμούς

Η προβλεψιμότητα στην αμερικανική εμπορική πολιτική έχει τελειώσει για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς. Στις 24 Ιουλίου λήγει η προσωρινή αμερικανική προσαύξηση 10% στις εισαγωγές των περισσότερων προϊόντων, επειδή ο νόμος στον οποίο στηρίχθηκε περιορίζει τη σχετική προεδρική αρμοδιότητα στις 150 ημέρες (19 U.S.C. § 2132). Ο δασμός, όμως, δεν εξαφανίζεται. Η Ουάσιγκτον χρειάζεται άλλη νομική βάση για να συνεχίσει να τον εισπράττει, και τα νέα εργαλεία μπορούν να διαρκέσουν περισσότερο και να λειτουργούν σωρευτικά.

Ποιος πληρώνει πραγματικά

Πριν μετρηθεί το κόστος ενός δασμού, πρέπει να φανεί ποιος το επωμίζεται. Μελέτη των γερμανικών εμπορικών επιμελητηρίων εξωτερικού, των AHK, έδειξε ότι οι Αμερικανοί αγοραστές απορροφούν πάνω από το 70% του κόστους των δασμών στα γερμανικά προϊόντα. Το Ινστιτούτο του Κιέλου υπολόγισε ότι το υπόλοιπο βάρος κοστίζει στη Γερμανία περίπου 0,15% του ΑΕΠ, δηλαδή γύρω στα 6,5 δισ. ευρώ (aktiv-online). Οι δασμοί, επομένως, δεν είναι απλώς ένας ευρωπαϊκός λογαριασμός. Μεγάλο μέρος του περνά στους Αμερικανούς εισαγωγείς και καταναλωτές.

Τα εθνικά μεγέθη, όμως, κρύβουν το σημείο όπου πονά πραγματικά η οικονομία. Στην Ιρλανδία, οι εξαγωγές αγαθών προς τις ΗΠΑ μειώθηκαν τον Μάιο του 2026 κατά 56% σε ετήσια βάση, στα 4,7 δισ. ευρώ, με τις φαρμακευτικές εξαγωγές να υποχωρούν σχεδόν 59% (Irish Examiner, CSO). Ο αριθμός ακούγεται καταστροφικός μόνο αν αγνοήσει κανείς τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται τα ιρλανδικά εμπορικά στοιχεία: πολυεθνικές καταγράφουν υψηλής αξίας φαρμακευτικά προϊόντα μέσω ιρλανδικών θυγατρικών, άρα λίγες μετατοπίσεις στον χρόνο αποστολής φορτίων μπορούν να προκαλέσουν ακραίες διακυμάνσεις. Η Ibec, η εργοδοτική ένωση της Ιρλανδίας, κατέγραψε άλμα των εξαγωγών προς τις ΗΠΑ από 22 δισ. ευρώ την περίοδο Ιανουαρίου-Απριλίου 2024 σε 60 δισ. ευρώ την ίδια περίοδο του 2025, πριν από τη βουτιά στα 17 δισ. ευρώ το 2026 (The Irish Times).

Η Ιταλία δείχνει πώς οι κλαδικές απώλειες εξαφανίζονται μέσα στον συνολικό δείκτη. Οι συνολικές ιταλικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν ακόμη κατά 3,7% στις αρχές του 2026 (Assolombarda/ICE). Οι εξαγωγές κρασιού, όμως, μειώθηκαν περίπου 15%, ενώ οι μέσες τιμές υποχώρησαν 10%, καθώς οι παραγωγοί περιόρισαν τα δικά τους περιθώρια για να κρατήσουν τους Αμερικανούς πελάτες (Borsa Italiana/Teleborsa). Τα έπιπλα υποχώρησαν 16,6% και τα κλωστοϋφαντουργικά 5,6% (Il Messaggero). Το σύνολο άντεξε μόνο επειδή τα φαρμακευτικά προϊόντα αυξήθηκαν 54,1% (Il Foglio).

Η νομική βάση αλλάζει συνεχώς

Το βαθύτερο πρόβλημα για τους εξαγωγείς είναι ένα αμερικανικό εμπορικό καθεστώς που αλλάζει διαρκώς νομικά εργαλεία. Το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε τον Φεβρουάριο του 2026 τη χρήση νόμου περί εθνικής έκτακτης ανάγκης για την επιβολή δασμών. Η κυβέρνηση μετακινήθηκε τότε στο Section 122, μια διάταξη που επιτρέπει προσωρινή εισαγωγική προσαύξηση. Τον Μάιο, δικαστήριο εμπορικών διαφορών έκρινε παράνομη και αυτή τη χρήση, αν και η ελάφρυνση εφαρμόστηκε μόνο στις εταιρείες που είχαν προσφύγει (Northeastern University, BDO).

Η Ουάσιγκτον ήδη χτίζει πιο ανθεκτικούς μηχανισμούς. Το Γραφείο του Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ άνοιξε έρευνες βάσει του Section 301, μιας εμπορικής διαδικασίας που επιτρέπει την επιβολή δασμών όταν διαπιστώνονται αθέμιτες πρακτικές τρίτων χωρών, καλύπτοντας 16 οικονομίες, μεταξύ των οποίων και την ΕΕ, με προτεινόμενους συντελεστές 10-12,5% (Mayer Brown, National Law Review). Σε αντίθεση με την προσωρινή προσαύξηση που λήγει, αυτοί οι δασμοί δεν έχουν ενσωματωμένη ημερομηνία λήξης. Μια συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ τον Ιούνιο έθεσε ανώτατο όριο 15% για τις περισσότερες ευρωπαϊκές εξαγωγές, αλλά ένα προϊόν μπορεί να εμφανίζεται ότι καλύπτεται από αυτό το πλαφόν και ταυτόχρονα να επιβαρύνεται με χωριστό δασμό στον χάλυβα ή στα αυτοκίνητα (Euronews). Η γερμανική υπηρεσία εμπορίου προειδοποίησε τις επιχειρήσεις να ελέγχουν για κάθε φορτίο προς τις ΗΠΑ τη δασμολογική κατάταξη, δηλαδή σε ποια κατηγορία υπάγεται το προϊόν, τις εξαιρέσεις και τα συνοδευτικά έγγραφα (GTAI).

Τα πιο αθόρυβα θύματα βρίσκονται βαθύτερα στην αλυσίδα εφοδιασμού. Στη Σλοβακία, το μερίδιο της παραγωγής της Volkswagen Bratislava που κατευθύνεται στις ΗΠΑ έχει πέσει κάτω από 15% (Denník E). Η πραγματική ανησυχία είναι ότι η δασμολογική αβεβαιότητα επηρεάζει την απόφαση μιας μητρικής εταιρείας για το πού θα κατασκευάσει το επόμενο μοντέλο της. Σλοβακικά μέσα μετέδωσαν φόβους ότι η παραγωγή της Porsche Cayenne θα μπορούσε να φύγει από την Μπρατισλάβα, επηρεάζοντας εκατοντάδες προμηθευτές, αν και η Volkswagen δεν έχει επιβεβαιώσει καμία μεταφορά (Pravda). Η ίδια λογική διατρέχει την Κεντρική Ευρώπη: Πολωνοί, Τσέχοι και Αυστριακοί κατασκευαστές εξαρτημάτων εξαρτώνται από αποφάσεις που λαμβάνονται στο Βόλφσμπουργκ ή στο Μόναχο.

Για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς, αυτή δεν είναι παροδική αναταραχή αλλά μόνιμη συνθήκη. Κερδισμένος είναι ο Λευκός Οίκος, επειδή διατηρεί μοχλό πίεσης, καθώς και οι επιχειρήσεις που ήδη παράγουν εντός των ΗΠΑ. Χαμένοι είναι οι παραγωγοί με μικρά περιθώρια κέρδους, οι μικρές εταιρείες που εξαρτώνται από έναν μεγάλο πελάτη και οι παραδοσιακοί κλάδοι, όπως το κρασί, τα τρόφιμα και τα έπιπλα, όπου οι Αμερικανοί αγοραστές μπορούν απλώς να περιμένουν. Το κόστος που δεν φαίνεται αμέσως στα εμπορικά στοιχεία είναι οι επενδύσεις που μετακινούνται αθόρυβα προς την αμερικανική αγορά, επειδή κανένας οικονομικός διευθυντής δεν θέλει να σχεδιάζει με κανόνες που ξαναγράφονται κάθε 150 ημέρες.