Το σχέδιο κυρώσεων των ΗΠΑ πλήττει το ΔΠΔ

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταρτίσει σχέδιο κυρώσεων που θα στρέφεται κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) όχι μόνο μέσω μεμονωμένων αξιωματούχων, αλλά και εναντίον του ίδιου του θεσμού, σύμφωνα με ανώνυμους αξιωματούχους και έγγραφα που εξέτασε η Wall Street Journal (Il Fatto Quotidiano, AP via The Spokesman-Review). Το πακέτο δεν έχει ακόμη υπογραφεί ούτε δημοσιευθεί, ενώ στη σημερινή βάση δεδομένων κυρώσεων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών δεν εμφανίζεται καμία καταχώριση εις βάρος του ΔΠΔ (OFAC search). Ωστόσο, σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, το σχέδιο θα απαγόρευε τις περισσότερες συναλλαγές με το Δικαστήριο και θα του έδινε έξι έως επτά μήνες για να διακόψει υπηρεσίες που συνδέονται με τις ΗΠΑ. Αν τεθεί σε ισχύ, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που μέχρι σήμερα έχουν αποφύγει: μπορούν πράγματι να διατηρήσουν τις τράπεζες, τα λογισμικά και τους παρόχους υπολογιστικού νέφους του ΔΠΔ, όταν η Ουάσιγκτον ζητήσει από τις εταιρείες αυτές να σταματήσουν;

Τι ισχύει ήδη

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις σε αξιωματούχους του ΔΠΔ ως φυσικά πρόσωπα. Η πρόεδρος του Δικαστηρίου, Tomoko Akane, και ο δικαστής Abdoulaye Seye εντάχθηκαν τον Αύγουστο του 2026 στον σχετικό κατάλογο. Οι λογαριασμοί τους被冻结, οι πληρωμές με κάρτες απορρίφθηκαν και οι Apple, Amazon και PayPal περιόρισαν την πρόσβασή τους στις υπηρεσίες τους (Courthouse News Service, OFAC). Η νομική βάση είναι το Εκτελεστικό Διάταγμα 14203, που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ στις 6 Φεβρουαρίου 2025 και επιτρέπει στο υπουργείο Οικονομικών να δεσμεύει περιουσιακά στοιχεία οποιουδήποτε προσώπου ή φορέα εμπλέκεται σε δραστηριότητες του ΔΠΔ που υπάγονται στο διάταγμα (Federal Register).

Το διάταγμα είναι αρκετά ευρύ ώστε να καλύπτει και το ίδιο το Δικαστήριο. Η καταχώριση του ΔΠΔ ως φορέα υπό κυρώσεις θα είχε συνέπειες πέρα από τους ήδη στοχοποιημένους αξιωματούχους, καθώς θα μπορούσε να διαταράξει τις τραπεζικές συναλλαγές, τα λογισμικά, τα συστήματα διαχείρισης αποδεικτικού υλικού και τις επιχειρήσεις πεδίου του Δικαστηρίου και στις 17 ενεργές καταστάσεις που ερευνά, από την Ουκρανία έως τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (ICC).

Πού βρίσκεται η ευπάθεια

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν απαντήσει μέχρι στιγμής με πολιτική αλληλεγγύη. Η Γερμανία επανέλαβε τη στήριξή της στο Δικαστήριο στις 19 Αυγούστου (German government). Η διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ δήλωσε ότι το στηρίζει «αταλάντευτα» (EEAS). Η Ισπανία, το Βέλγιο, η Γαλλία και η Σλοβενία τάχθηκαν υπέρ της ενεργοποίησης του Κανονισμού Blocking Statute, μιας ευρωπαϊκής ρύθμισης που απαγορεύει στις ευρωπαϊκές εταιρείες να συμμορφώνονται με συγκεκριμένες ξένες κυρώσεις (EUobserver). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο, δεν έχει δεσμευθεί ότι θα προχωρήσει σε αυτή την κίνηση.

Καμία από αυτές τις δηλώσεις δεν λύνει το λειτουργικό πρόβλημα. Το ΔΠΔ εξαρτάται από υπηρεσίες που περνούν από αμερικανικά σημεία ελέγχου: τράπεζες που εκκαθαρίζουν συναλλαγές σε δολάρια, δίκτυα καρτών, πλατφόρμες υπολογιστικού νέφους, άδειες λογισμικού και αντασφάλιση. Ακόμη και οι πληρωμές σε ευρώ δεν εξαλείφουν την έκθεση στις ΗΠΑ, καθώς οι ευρωπαϊκές τράπεζες μπορεί να χρησιμοποιούν αμερικανικές ανταποκρίτριες τράπεζες, αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία ή λογισμικά συμμόρφωσης.

Η πίεση έχει ήδη γίνει ορατή. Σύμφωνα με πληροφορίες, ολλανδικές τράπεζες ζήτησαν σημαντικές κρατικές εγγυήσεις προτού συμφωνήσουν να συνεχίσουν να παρέχουν υπηρεσίες που συνδέονται με το ΔΠΔ (Journal of International Criminal Justice). Η ολλανδική εταιρεία φιλοξενίας ιστοτόπων ProcoliX αρνήθηκε να αναλάβει πρόσθετη εργασία για το ΔΠΔ, μετά τα προηγούμενα μέτρα κυρώσεων (NRC). Πρόκειται για ευρωπαϊκές εταιρείες που λαμβάνουν ευρωπαϊκές επιχειρηματικές αποφάσεις, αλλά καθοδηγούνται από τον φόβο ότι θα χάσουν την πρόσβασή τους στην αμερικανική αγορά.

Η Ευρώπη δεν έχει δοκιμάσει ακόμη την απάντησή της

Η Ευρώπη διαθέτει νομικά εργαλεία. Ο Κανονισμός Blocking Statute θα απαγόρευε τη συμμόρφωση με συγκεκριμένο αμερικανικό μέτρο, αλλά μόνο αφού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το προσθέσει στο παράρτημα του κανονισμού (EUR-Lex). Το Μέσο κατά του Εξαναγκασμού, ένας κανονισμός της ΕΕ που επιτρέπει εμπορικά αντίμετρα απέναντι σε ξένη οικονομική πίεση, θα απαιτούσε έρευνα και ψηφοφορία των κυβερνήσεων των κρατών-μελών στο Συμβούλιο (European Commission). Για τις συμβατικές ευρωπαϊκές αντι-κυρώσεις απαιτείται ομοφωνία, γεγονός που επιτρέπει σε οποιαδήποτε κυβέρνηση να τις μπλοκάρει.

Ο βασικός περιορισμός είναι κοινός και στις τρεις διαδρομές: η απαγόρευση συμμόρφωσης δεν προσφέρει από μόνη της τράπεζα, πάροχο υπολογιστικού νέφους ή ασφαλιστική εταιρεία. Μια εταιρεία που θα υποχρεωνόταν από το ευρωπαϊκό δίκαιο να συνεχίσει να εξυπηρετεί το ΔΠΔ θα κινδύνευε ταυτόχρονα να χάσει την πρόσβαση στις αμερικανικές αγορές, στην εκκαθάριση συναλλαγών σε δολάρια και στην αμερικανική τεχνολογία. Το κανάλι πληρωμών που δημιούργησαν το 2019 η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο για το εμπόριο με το Ιράν διεκπεραίωσε ελάχιστες συναλλαγές, ακριβώς για αυτόν τον λόγο.

Συμμαχία με επικεφαλής την PublicSpaces ζήτησε από το ολλανδικό κοινοβούλιο ένα διαυπουργικό σχέδιο που θα καλύπτει τις τραπεζικές υπηρεσίες, το υπολογιστικό νέφος, τη φιλοξενία δεδομένων και τη συνέχεια των υπηρεσιών (PublicSpaces). Ο προϋπολογισμός του υπουργείου Εξωτερικών της Ολλανδίας για το 2027 αναφέρει την προστασία διεθνών θεσμών, χωρίς όμως να κατονομάζει προμηθευτές, προϋποθέσεις ενεργοποίησης ή εγγυήσεις ειδικά για το ΔΠΔ (Tweede Kamer). Ο προτεινόμενος ετήσιος προϋπολογισμός του Δικαστηρίου ανέρχεται περίπου σε 194 εκατ. ευρώ (ICC-ASP-24-10). Τα ποσά είναι διαχειρίσιμα. Αυτό που λείπει είναι ένας δοκιμασμένος μηχανισμός που θα διασφαλίζει ότι οι πάροχοι θα συνεχίσουν να εξυπηρετούν το Δικαστήριο, ακόμη και όταν απειλούνται με αμερικανικές κυρώσεις επειδή το πράττουν.

Το αμερικανικό σχέδιο παραμένει προσχέδιο. Η Ευρώπη έχει, ωστόσο, δεσμευθεί να υπερασπιστεί το ΔΠΔ χωρίς να έχει δείξει πώς θα κρατήσει στη θέση τους τους κρίσιμους προμηθευτές του. Το μεταβατικό διάστημα που προβλέπει το σχέδιο θα έδινε χρόνο για προετοιμασία, μόνο όμως αν οι κυβερνήσεις περάσουν από τις δηλώσεις σε συμβάσεις, εγγυήσεις και σχέδια μετάβασης.