ΗΠΑ ζητούν 120 εκατ. βαρέλια ευρωπαϊκού ντίζελ

Η Ουάσιγκτον ζήτησε από τη Γαλλία και τη Γερμανία να αποδεσμεύσουν έκτακτα αποθέματα ντίζελ, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να περιορίσει τις εξαγωγές αμερικανικού ντίζελ. Πηγή ανέφερε ότι το αίτημα προς την ΕΕ συνολικά ανέρχεται σε 120 εκατομμύρια βαρέλια μέσα σε έξι μήνες (Reuters). Η πώληση καυσίμων από τα αποθέματα θα μπορούσε να συγκρατήσει τις τιμές, αλλά θα άφηνε την Ευρώπη με μικρότερη κάλυψη αν διαταραχθεί αργότερα ο εφοδιασμός. Δεν έχει συμφωνηθεί ούτε η αποδέσμευση αποθεμάτων ούτε η απαγόρευση εξαγωγών.

Το αίτημα συνοδεύεται από απειλή

Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει το αίτημα ως επιμερισμό των βαρών. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ είπε ότι οι ΗΠΑ συνέβαλαν στην από κοινού αποδέσμευση αποθεμάτων τον Μάρτιο και ότι οι σύμμαχοι πρέπει τώρα να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ υποστήριξε ότι η διάθεση περισσότερου ντίζελ θα βοηθούσε πριν από τη συγκομιδή και την περίοδο θέρμανσης του χειμώνα (Reuters).

Η απειλή είναι λιγότερο βέβαιη από το αίτημα. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει να εξεταστεί μια προσωρινή απαγόρευση εξαγωγών, αλλά έχει επίσης ρωτήσει αν ένα τέτοιο μέτρο θα αύξανε τις τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ, ενώ ο Ράιτ έχει προειδοποιήσει κατά μιας γενικής απαγόρευσης (Washington Post). Δεν έχει εκδοθεί απόφαση που να θέτει την απαγόρευση σε ισχύ.

Η Ευρώπη έχει λόγο να πάρει την απειλή στα σοβαρά. Σύμφωνα με στοιχεία του Αυγούστου, οι ΗΠΑ κάλυπταν περίπου το ήμισυ των εισαγωγών ντίζελ της ΕΕ (Euronews). Αν χάσουν έναν προμηθευτή τέτοιου μεγέθους, οι Ευρωπαίοι αγοραστές θα πρέπει να ανταγωνιστούν για φορτία από άλλες αγορές.

Το πιθανό κόστος προκύπτει από μοντέλο και δεν αποτελεί πρόβλεψη. Η Oxford Economics υπολόγισε ότι, σε περίπτωση πλήρους απαγόρευσης, οι ευρωπαϊκές χονδρικές τιμές του ντίζελ (οι τιμές που χρεώνουν διυλιστήρια και έμποροι πριν φτάσει το καύσιμο στην αντλία) θα ήταν κατά 40 έως 50 τοις εκατό υψηλότερες. Αυτό το δυσμενέστερο σενάριο βοηθά να εξηγηθεί γιατί ο επίτροπος της ΕΕ για το εμπόριο, Μάρος Σέφτσοβιτς, προειδοποίησε ότι οι αμερικανικοί περιορισμοί θα έβλαπταν την ευρωπαϊκή οικονομία (Euronews).

Ποιος κρατά τα αποθέματα

Οι Βρυξέλλες δεν διαθέτουν δικές τους δεξαμενές ντίζελ. Κάθε κράτος-μέλος διατηρεί τα δικά του έκτακτα αποθέματα, τα οποία φυλάσσουν δημόσιοι φορείς ή εταιρείες πετρελαίου που υποχρεούνται να διαθέτουν ποσότητες, ενώ κάθε κυβέρνηση αποφασίζει για την αποδέσμευσή τους βάσει της εθνικής νομοθεσίας (οδηγία της ΕΕ για τα αποθέματα). Γι’ αυτό η πίεση των ΗΠΑ στρέφεται προς το Παρίσι και το Βερολίνο και όχι προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Η αποδέσμευση θα ήταν μεγάλη. Σύμφωνα με την CGTN, η οποία επικαλέστηκε στοιχεία του Μαΐου 2025 βασισμένα στη Eurostat, τα έκτακτα αποθέματα ντίζελ και πετρελαίου εσωτερικής καύσης της ΕΕ ανέρχονταν τότε σε περίπου 39 εκατομμύρια τόνους. Κατά τον υπολογισμό του μέσου, η ζητούμενη αποδέσμευση περίπου 16 εκατομμυρίων τόνων θα αντιστοιχούσε σε περίπου 41 τοις εκατό του συνόλου (CGTN). Τα στοιχεία αυτά είναι παλαιότερα από έναν χρόνο, επομένως το σημερινό ποσοστό μπορεί να είναι υψηλότερο ή χαμηλότερο.

Το Βερολίνο εμφανίζεται επιφυλακτικό. Το υπουργείο Οικονομίας της Γερμανίας είπε ότι δεν είχε λάβει νέο αίτημα από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΔΟΕ), ο οποίος συντονίζει τις αποδεσμεύσεις αποθεμάτων μεταξύ χωρών που εισάγουν πετρέλαιο, και προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να προκληθεί αναστάτωση στην αγορά (Bloomberg).

Γιατί δεν είναι δεδομένο ότι θα πέσουν οι τιμές στην αντλία

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι το πρόβλημα αφορά τις τιμές και όχι την επάρκεια εφοδιασμού. Η εκπρόσωπός της Άννα-Κάισα Ίτκονεν είπε ότι η ΕΕ δεν αντιμετώπιζε έλλειψη ντίζελ, αλλά «κρίση οικονομικής προσιτότητας» (EU Perspectives). Τον Αύγουστο, οι τιμές των καυσίμων για ιδιωτικές μετακινήσεις στην ΕΕ ήταν κατά 23,8 τοις εκατό υψηλότερες από έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με δείκτη που καλύπτει τόσο τη βενζίνη όσο και το ντίζελ (Eurostat). Οι μεταφορικές εταιρείες και οι αγρότες επιβαρύνονται πρώτοι από το κόστος του ντίζελ, καθώς το καίνε απευθείας στα φορτηγά και τα τρακτέρ.

Η αποδέσμευση θα επηρέαζε πρώτα τη χονδρική αγορά. Η διάθεση περισσότερων βαρελιών μπορεί να πιέσει προς τα κάτω τη χονδρική τιμή, ακόμη κι αν οι κυβερνήσεις πουλήσουν στην τρέχουσα τιμή της αγοράς. Το αν θα πληρώσει λιγότερα ένας οδηγός φορτηγού εξαρτάται από τους λιανοπωλητές: μπορεί να μετακυλίσουν μόνο μέρος της μείωσης ή να καθυστερήσουν και να κρατήσουν τη διαφορά ως περιθώριο κέρδους.

Η Πολωνή αναλύτρια της αγοράς καυσίμων Ούρσουλα Τσιέσλακ υποστήριξε ότι η πώληση αποθηκευμένου καυσίμου στην τιμή της αγοράς δεν θα έκανε αυτομάτως φθηνότερο το καύσιμο για τους οδηγούς, ενώ η πώλησή του κάτω από την τιμή αυτή θα μπορούσε να μεταφέρει αξία στους μεσάζοντες (Fakt). Ο μηχανισμός είναι απλός: ένας έμπορος που αγοράζει φθηνά καύσιμα από το κράτος μπορεί να τα μεταπωλήσει στην τιμή της αγοράς και να κρατήσει τη διαφορά. Έτσι, το όφελος καταλήγει στα ταμεία ενός χονδρεμπόρου και όχι ενός αγρότη.

Και η ασφάλεια εφοδιασμού έχει κόστος. Κάθε βαρέλι που πωλείται σήμερα παύει να προστατεύει από την επόμενη διακοπή της προσφοράς, ενώ οι δημόσιοι φορείς ή οι εταιρείες που κρατούν τα αποθέματα θα χρειαστεί τελικά να πληρώσουν για να τα αναπληρώσουν.

Τα μέλη του ΔΟΕ πρόκειται να συζητήσουν το ζήτημα στις 2 Οκτωβρίου (Bloomberg). Το δίλημμα είναι ήδη σαφές: η Ευρώπη καλείται να διαθέσει μεγάλο μέρος αποθεμάτων που δημιουργήθηκαν για την αντιμετώπιση ελλείψεων στον εφοδιασμό, προκειμένου να περιορίσει τις τιμές, χωρίς βεβαιότητα ότι θα υπάρξει ανακούφιση στην αντλία. Στόχος είναι να αποτραπεί μια απαγόρευση αμερικανικών εξαγωγών, η οποία έχει απειληθεί αλλά δεν έχει επιβληθεί, ενώ ακόμη και αξιωματούχοι της Ουάσιγκτον εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Επειδή τα στοιχεία για τα αποθέματα αφορούν τον Μάιο του 2025, το ακριβές ποσοστό που διακυβεύεται παραμένει αβέβαιο· με βάση όμως τα μόνα διαθέσιμα στοιχεία, η αποδέσμευση θα περιόριζε σημαντικά το ευρωπαϊκό απόθεμα ασφαλείας.