ΗΠΑ: ενεργειακός νόμος για την Ανατολική Μεσόγειο

Στο Χιούστον, εκεί όπου η αμερικανική ενεργειακή πολιτική συναντά την εμπορική πραγματικότητα, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαινίασαν την περασμένη εβδομάδα έναν νέο θεσμό για τον συντονισμό της ενεργειακής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Λίγες ημέρες αργότερα, επιτροπή της αμερικανικής Γερουσίας προώθησε νομοσχέδιο που επιχειρεί να εντάξει την ίδια περιοχή στο αμερικανικό δίκαιο ως στρατηγική προτεραιότητα. Το πολιτικό πλαίσιο χτίζεται. Το αν μπορεί να μετακινήσει πραγματικές ποσότητες ενέργειας είναι άλλο ζήτημα.

Μόνιμη πλατφόρμα και νομοσχέδιο σε εξέλιξη

Το Κέντρο Ενέργειας Ανατολικής Μεσογείου εγκαινιάστηκε στις 12 Ιουνίου στο Ινστιτούτο Baker του Πανεπιστημίου Rice, έπειτα από υπουργική συνάντηση του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Chris Wright με τους ομολόγους του από την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ (Politis, Morningstar). Το Κέντρο αναβαθμίζει το σχήμα 3+1, δηλαδή την υφιστάμενη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ με την Ουάσιγκτον, από σειρά περιοδικών συνόδων σε μόνιμη πλατφόρμα για έρευνα, επενδυτικές επαφές και προστασία υποδομών (GreekReporter, CNA).

Στις 17 Ιουνίου, η Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας εξέτασε το Νομοσχέδιο Πύλης Ανατολικής Μεσογείου (S.4443), με εισηγητές τους γερουσιαστές Cory Booker και Dave McCormick (Senate Foreign Relations Committee). Ελληνικά μέσα, μεταξύ των οποίων το Πρώτο Θέμα και το News247, παρουσίασαν την εξέλιξη ως έγκριση από τη Γερουσία. Στην πραγματικότητα, η διέλευση από μία επιτροπή είναι πρώιμο στάδιο. Ένα νομοσχέδιο γίνεται νόμος στις ΗΠΑ μόνο αφού ψηφιστεί και από τα δύο σώματα του Κογκρέσου και υπογραφεί από τον πρόεδρο (US Senate).

Τι προβλέπει ουσιαστικά το νομοσχέδιο; Θα ζητούσε από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να δώσει προτεραιότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και να αναζωογονήσει το σχήμα 3+1. Θα στήριζε επίσης τον διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης, μια εμπορική διαδρομή που προβάλλεται ως αντίβαρο στις κινεζικές επενδύσεις σε υποδομές. Παράλληλα, θα απαιτούσε τακτική ενημέρωση του Κογκρέσου (FDD Action). Δεν υπάρχει δημόσιο στοιχείο ότι το νομοσχέδιο δεσμεύει κονδύλια για έργα, χρηματοδοτεί αγωγούς ή εγγυάται εξαγωγική δυναμικότητα.

Η κατοχύρωση μιας περιοχής ως αμερικανικής στρατηγικής προτεραιότητας εξασφαλίζει θεσμική προσοχή και δίνει στο Κογκρέσο μόνιμο ρόλο εποπτείας. Το δύσκολο ενεργειακό πρόβλημα, όμως, βρίσκεται αλλού.

Η Αίγυπτος ως γέφυρα και καταναλωτής

Η Κύπρος διαθέτει επιβεβαιωμένα υπεράκτια κοιτάσματα φυσικού αερίου, με κυπριακές πηγές να εκτιμούν τους συνολικούς πόρους σε περίπου 20 τρισ. κυβικά πόδια (Cyprus Mail). Κανένα από αυτά τα πεδία δεν συνδέεται απευθείας με την Ευρώπη. Η διαδρομή περνά από την Αίγυπτο, η οποία διαθέτει τις μοναδικές μονάδες υγροποίησης της περιοχής, στο Idku και στη Damietta, με ονομαστική δυναμικότητα περίπου 16,7 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως (EnterpriseAM).

Κάθε μεγάλος δυτικός όμιλος που δραστηριοποιείται στα κυπριακά νερά εξαρτάται από αυτές τις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις. Η Chevron και η Shell σχεδιάζουν τη μεταφορά αερίου από την Αφροδίτη στο Port Said. Η Eni και η TotalEnergies επιδιώκουν να χρησιμοποιήσουν την ίδια υποδομή για το Κρόνος. Η ExxonMobil και η QatarEnergy υπέγραψαν συμφωνία με την Αίγυπτο για επεξεργασία παραγωγής από τα πεδία Γλαύκος και Πήγασος (JPT/SPE). Το σημείο συμφόρησης είναι ένα και είναι αιγυπτιακό.

Η δυσκολία είναι ότι η ίδια η Αίγυπτος διαχειρίζεται ελλείμματα φυσικού αερίου και εισάγει υγροποιημένο αέριο για να καλύψει τις εσωτερικές ανάγκες της (Ahram Online). Το αν οι κυπριακές ποσότητες θα φτάσουν σε Ευρωπαίους αγοραστές ή θα χρησιμοποιηθούν κυρίως για τη σταθεροποίηση της αιγυπτιακής αγοράς θα κριθεί από τις τελικές επενδυτικές αποφάσεις και από ρήτρες εγχώριας προτεραιότητας που κανένα αμερικανικό νομοσχέδιο δεν μπορεί να επιλύσει.

Τι κερδίζει η Ευρώπη και τι όχι

Για τη νοτιοανατολική Ευρώπη, η διπλωματική διάταξη είναι υπαρκτή αλλά ημιτελής. Η Ρουμανία παρουσιάζει το φυσικό αέριο της Μαύρης Θάλασσας και τον κάθετο διάδρομο Ελλάδας-Βουλγαρίας-Ρουμανίας ως δική της διαδρομή προς ρόλο ενεργειακού κόμβου (HotNews). Η Μεγάλη Θαλάσσια Διασύνδεση, το σχεδιαζόμενο υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που θα συνδέσει την Κύπρο με την Ελλάδα και, σε επόμενο στάδιο, με το Ισραήλ, θα έβαζε τέλος στην απομόνωση της Κύπρου από το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο. Η πρόοδός του, όμως, εξαρτάται από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, όχι από την Ουάσιγκτον (Cyprus Mail). Η Ιταλία βρίσκεται εκτός του στενού πυρήνα του 3+1, αλλά είναι βαθιά εκτεθειμένη μέσω των δραστηριοτήτων της Eni στην Αίγυπτο και στην Κύπρο.

Η ίδια η ΕΕ παραμένει αξιοσημείωτα σιωπηλή. Η έρευνα δεν εντόπισε δήλωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή του Συμβουλίου που να υιοθετεί το Νομοσχέδιο Πύλης Ανατολικής Μεσογείου ως εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας της Ένωσης, παρότι η γλώσσα του σχεδίου θυμίζει τη ρητορική της ίδιας της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας Global Gateway για συνδεσιμότητα και διαφοροποίηση.

Οι πολιτικοί προβάλλουν την Ανατολική Μεσόγειο ως πύλη προς την Ευρώπη. Στην πράξη, η πύλη είναι η Αίγυπτος, ενώ το ευρωπαϊκό σημείο συμφόρησης μπορεί να βρίσκεται περισσότερο στη χρηματοδότηση των ηλεκτρικών δικτύων και στα οικονομικά του υγροποιημένου φυσικού αερίου παρά στις στρατηγικές διακηρύξεις της Ουάσιγκτον. Ο προϋπολογισμός και το πρόγραμμα εργασίας του νέου Κέντρου δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, το νομοσχέδιο δεν είναι ακόμη νόμος και τα κοιτάσματα φυσικού αερίου εξακολουθούν να χρειάζονται τελικές επενδυτικές αποφάσεις. Η πολιτική αρχιτεκτονική προχωρά ταχύτερα από τους αγωγούς που περιγράφει.