Τελεσίγραφο ΗΠΑ στην ΕΕ για το μεθάνιο

Η ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια μπαίνει ξανά σε πολιτικό παζάρι, αυτή τη φορά όχι λόγω ρωσικού αερίου αλλά λόγω αμερικανικού ΥΦΑ, δηλαδή υγροποιημένου φυσικού αερίου που ψύχεται και μεταφέρεται με δεξαμενόπλοια. Ο Αμερικανός πρέσβης στην ΕΕ, Άντριου Πάζντερ, προειδοποίησε τις Βρυξέλλες ότι οι παραδόσεις αμερικανικού πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μπορεί να σταματήσουν την 1η Ιανουαρίου 2027, αν η Ένωση δεν χαλαρώσει τον κανονισμό της για τις εκπομπές μεθανίου. Οι ευρωπαϊκές αποθήκες αερίου βρίσκονται περίπου στο 36% της χωρητικότητας, το χαμηλότερο επίπεδο για αυτή την περίοδο του έτους από το 2018 (Columbia CGEP, Bloomberg). Οι εισαγωγές αμερικανικού ΥΦΑ έχουν τετραπλασιαστεί από το 2021 και καλύπτουν πλέον σχεδόν το 57% των εισαγωγών ΥΦΑ της ΕΕ (IEEFA, Euronews). Έτσι, μια ρυθμιστική διαφορά μετατρέπεται σε ερώτημα ενεργειακής επάρκειας για τον χειμώνα.

Τι προβλέπει ο κανονισμός

Ο επίμαχος κανονισμός, 2024/1787, είναι ο πρώτος νόμος διεθνώς που υποχρεώνει τους εισαγωγείς φυσικού αερίου να αποδεικνύουν πόσο μεθάνιο διαφεύγει κατά την παραγωγή. Δεν στέλνει ευρωπαίους επιθεωρητές στο Τέξας. Μεταφέρει όμως το νομικό βάρος στον ευρωπαίο αγοραστή: από τον Ιανουάριο του 2027, κάθε εισαγωγέας που υπογράφει νέο συμβόλαιο πρέπει να δείχνει ότι ο προμηθευτής του παρακολουθεί και αναφέρει τις εκπομπές μεθανίου με πρότυπα αντίστοιχα των ευρωπαϊκών κανόνων (Oxford Institute for Energy Studies). Αν δεν προσκομίσει τα στοιχεία, κινδυνεύει με πρόστιμα έως 20% του ετήσιου κύκλου εργασιών. Στην πράξη, οι ευρωπαϊκές εταιρείες εμπορίας θα σταματούσαν απλώς να αγοράζουν από προμηθευτές που δεν μπορούν να δώσουν τα απαιτούμενα έγγραφα.

Η ΕΕ εισάγει περίπου το 90% του φυσικού αερίου που καταναλώνει. Ένας κανονισμός που θα αφορούσε μόνο τους ευρωπαίους παραγωγούς θα είχε περιορισμένη σημασία. Ωστόσο, μόλις το 7% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου πληροί σήμερα το απαιτούμενο πρότυπο παρακολούθησης (OIES).

Ποιοι πλήττονται πρώτοι

Η έκθεση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Η Γερμανία προμηθεύεται πάνω από το 90% του ΥΦΑ της από τις ΗΠΑ, ενώ η Πολωνία πάνω από το 75% (OSW). Η Ολλανδία, που έκλεισε το 2023 το κοίτασμα του Γκρόνινγκεν λόγω των ζημιών από σεισμούς, εισάγει πλέον το 75-80% του φυσικού αερίου της και στα μέσα Μαΐου είχε τις αποθήκες της γεμάτες μόλις κατά 12%. Οι τρεις αυτές χώρες θα ένιωθαν σχεδόν αμέσως οποιαδήποτε διακοπή στις αμερικανικές παραδόσεις.

Η Ιταλία έχει διαφορετικού τύπου ευαλωτότητα. Πληρώνει ήδη την υψηλότερη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, 130,5 €/MWh στις αρχές του 2026, τριπλάσια από την ισπανική (EUNews). Η αιτία είναι ότι το ιταλικό σύστημα ηλεκτροπαραγωγής στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μονάδες φυσικού αερίου, ενώ στις αγορές ηλεκτρισμού η ακριβότερη μονάδα που χρειάζεται για να καλυφθεί η ζήτηση καθορίζει την τιμή για όλη την αγορά. Στην Ιταλία αυτό συμβαίνει με το φυσικό αέριο στο 89% των ωρών διαπραγμάτευσης. Αν τα αμερικανικά φορτία της spot αγοράς διοχετευθούν αλλού, οι ιταλικοί λογαριασμοί ρεύματος θα δεχθούν πρώτοι την πίεση.

Η μπλόφα και ο πραγματικός κίνδυνος

Το τελεσίγραφο του Πάζντερ ακούγεται βαρύ, αλλά η αμερικανική κυβέρνηση δεν μπορεί νομικά να διατάξει ιδιωτικές εταιρείες να παραβιάσουν μακροχρόνια συμβόλαια τύπου take-or-pay, όπου ο αγοραστής πληρώνει είτε παραλάβει το φορτίο είτε όχι. Πάνω από το 90% της παραγωγής της Cheniere, της μεγαλύτερης αμερικανικής εταιρείας εξαγωγής ΥΦΑ, είναι δεσμευμένο σε τέτοιες συμφωνίες (Congressional Research Service, CSIS). Η δέσμευση της ΕΕ για ενεργειακές αγορές ύψους 750 δισ. δολαρίων, πάνω στην οποία στηρίζεται η απειλή, δεν είναι η ίδια νομικά δεσμευτική (LSE).

Η πραγματική αδυναμία βρίσκεται στη spot αγορά, δηλαδή στο 10-15% των φορτίων που πωλούνται χωρίς μακροχρόνια συμβόλαια. Οι ασιατικοί αγοραστές πληρώνουν ήδη 1-3 δολάρια ανά εκατομμύριο BTU περισσότερα από τους Ευρωπαίους (Global LNG Hub), τραβώντας τα ευέλικτα φορτία προς την Ασία χωρίς να χρειάζεται καμία κυβερνητική εντολή.

Το κενό που δεν αναφέρει η Ουάσιγκτον

Η Ουάσιγκτον χαρακτηρίζει τις απαιτήσεις αναφοράς «ανεφάρμοστες», και υπάρχει πράγματι τεχνική δυσκολία: οι αμερικανικοί αγωγοί αναμειγνύουν παραγωγή από χιλιάδες ανεξάρτητους παραγωγούς, γεγονός που δυσκολεύει την ιχνηλάτηση των εκπομπών σε μία συγκεκριμένη πηγή. Όμως τα δορυφορικά δεδομένα του MethaneSAT δείχνουν ότι οι εκπομπές μεθανίου από τον αμερικανικό κλάδο πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι πάνω από τέσσερις φορές υψηλότερες από εκείνες που δηλώνει η βιομηχανία στην Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (MethaneSAT). Η κυβέρνηση Τραμπ ξηλώνει ταυτόχρονα τις εγχώριες υποχρεώσεις αναφοράς για το μεθάνιο (EPA), ενώ 24 βιομηχανικές ενώσεις πιέζουν τις Βρυξέλλες να αποδυναμώσουν τους κανόνες για τις εισαγωγές (DeSmog). Η Νορβηγία δείχνει το αντίθετο παράδειγμα: έχει την αυστηρότερη ρύθμιση μεθανίου μεταξύ των χωρών παραγωγής, τη χαμηλότερη ένταση εκπομπών και παραμένει ο μεγαλύτερος προμηθευτής αερίου της Ευρώπης μέσω αγωγών (IEA).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τώρα μια παράκαμψη: να αναγνωρίζει ως «ισοδύναμα» ολόκληρα εθνικά ρυθμιστικά πλαίσια, αντί να ελέγχει κάθε παραγωγό χωριστά (S&P Global). Αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει στο αμερικανικό φυσικό αέριο να περνά στα χαρτιά, την ώρα που η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος αποδυναμώνει την παρακολούθηση στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Οι Βρυξέλλες έγραψαν τον πρώτο νόμο στον κόσμο για τις εκπομπές μεθανίου στις εισαγωγές. Το αν θα τον εφαρμόσουν ή θα τον βάλουν αθόρυβα στο ράφι πριν από τον χειμώνα θα δείξει περισσότερα για την ενεργειακή ανεξαρτησία της Ευρώπης από οποιαδήποτε δέσμευση αγοράς.