Λιγότερα αμερικανικά βομβαρδιστικά και υποβρύχια στο ΝΑΤΟ

Τα βομβαρδιστικά μειώνονται στο μισό. Τα υποβρύχια μηδενίζονται. Τα μαχητικά περιορίζονται κατά ένα τρίτο. Σε κλειστή συνεδρίαση στις Βρυξέλλες, στα τέλη Μαΐου, το Πεντάγωνο ενημέρωσε τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ ότι θα περικόψει δραστικά τις αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις που έχει δεσμεύσει για ευρωπαϊκά σενάρια κρίσης, αγγίζοντας ακριβώς τα συστήματα πάνω στα οποία στηρίζονται τα αμυντικά σχέδια της Συμμαχίας. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι πρέπει να παρουσιάσουν προτάσεις κάλυψης των κενών στη Διάσκεψη Διάθεσης Δυνάμεων στις αρχές Ιουνίου, όπου τα κράτη δεσμεύουν επισήμως συγκεκριμένες μονάδες για τις ανάγκες των σχεδίων, με τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 7-8 Ιουλίου να λειτουργεί ως πολιτικό ορόσημο (Reuters/Der Spiegel, The Deep Dive).

Οι περικοπές δεν αφορούν κυρίως στρατεύματα, αλλά τους λεγόμενους «ενεργοποιητές» της ισχύος: ιπτάμενα τάνκερ ανεφοδιασμού, αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου, αναγνωριστικά drones, επιθετικά υποβρύχια. Χωρίς αυτά, οι ευρωπαϊκές μάχιμες δυνάμεις δυσκολεύονται να λειτουργήσουν σε πραγματικό πόλεμο.

Τα συστήματα που κρατούν όρθιο το υπόλοιπο οικοδόμημα

Το Μοντέλο Δυνάμεων του ΝΑΤΟ, που συμφωνήθηκε στη σύνοδο της Μαδρίτης το 2022, προβλέπει την προεκχώρηση 800.000 στρατιωτών σε τρεις βαθμίδες ετοιμότητας και σε συγκεκριμένα περιφερειακά αμυντικά σχέδια. Τα σχέδια αυτά, που καταρτίστηκαν στη σύνοδο του Βίλνιους το 2023, καλύπτουν τη Βαλτική, τον Ατλαντικό και τη Μεσόγειο. Συντάχθηκαν με την παραδοχή ότι οι αμερικανικές κρίσιμες δυνατότητες θα είναι διαθέσιμες (ΝΑΤΟ).

Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις δεν μπορούν να επιχειρήσουν αποτελεσματικά χωρίς αυτά τα συστήματα. Τα μαχητικά χρειάζονται ιπτάμενα τάνκερ για να κινηθούν πάνω από τη Βαλτική, τα αεροσκάφη χρειάζονται μέσα ηλεκτρονικού πολέμου για να επιβιώσουν απέναντι στη ρωσική αεράμυνα, ενώ οι ναυτικές ομάδες στηρίζονται σε επιθετικά υποβρύχια για προστασία κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Αυτές είναι οι κατηγορίες που αποσύρονται.

Την ενημέρωση προς τους πολιτικούς διευθυντές του ΝΑΤΟ έκανε ανώτερος σύμβουλος του υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ. Εκπρόσωπος της Συμμαχίας αναγνώρισε την «υπερεξάρτηση από τις ΗΠΑ στον σχεδιασμό δυνάμεων του ΝΑΤΟ» και άφησε να εννοηθεί ότι οι στρατιωτικές ευθύνες μπορούν να «αναδιοργανωθούν» (TRT World/Reuters).

Η αριθμητική της ανεπάρκειας

Η Ευρώπη διαθέτει περίπου 60 ιπτάμενα τάνκερ ανεφοδιασμού. Οι ΗΠΑ έχουν 610, δηλαδή αναλογία δέκα προς ένα (Aerospace Global News). Η Ευρώπη έχει μηδέν στρατηγικά βομβαρδιστικά. Το πλησιέστερο ισοδύναμο είναι ένα γαλλικό Rafale που μεταφέρει πυραύλους εμβέλειας 500 χιλιομέτρων· ένα B-52 μπορεί να πλήξει στόχους από απόσταση 8.000 μιλίων και να παραμείνει πάνω από ένα θέατρο επιχειρήσεων για είκοσι ώρες (ISS Europa).

Το πιο ανησυχητικό κενό ίσως αφορά την καταστολή της εχθρικής αεράμυνας, δηλαδή την ικανότητα καταστροφής των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων ώστε να μπορούν να επιχειρούν τα συμμαχικά αεροσκάφη. Βέλγος ερευνητής άμυνας δήλωσε στο Defence News ότι οι ευρωπαϊκές αεροπορίες έχουν «πολύ απλά εγκαταλείψει» αυτόν τον τομέα «και πρέπει τώρα να τον ξαναχτίσουν από την αρχή». Τρεις από τους δεκαέξι αναλυτές που συμμετείχαν σε σχετική έρευνα εκτίμησαν ότι η ανασύσταση μπορεί να χρειαστεί πάνω από δέκα χρόνια (Defence News).

Μελέτη του Ινστιτούτου του Κιέλου τον Μάιο του 2026 υπολόγισε το συνολικό κόστος της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας σε περίπου 500 δισ. ευρώ σε βάθος δεκαετίας, δηλαδή περίπου 50 δισ. ευρώ ετησίως ή 0,25% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ (Kiel/Defence News). Το βασικό όριο δεν είναι ο προϋπολογισμός, αλλά η παραγωγική ικανότητα. Η Airbus εξετάζει την αύξηση της παραγωγής τάνκερ, χωρίς να την έχει επιβεβαιώσει. Το πρόγραμμα αντικατάστασης του γηράσκοντος στόλου ιπτάμενων ραντάρ του ΝΑΤΟ δεν έχει ακόμη υπογεγραμμένη σύμβαση. Ο πρώτος ευρωπαϊκός πύραυλος μακρού πλήγματος δεν αναμένεται πριν από το 2029.

Δύο λογιστικά βιβλία, μία Συμμαχία

Ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής Ευρώπης, στρατηγός Αλέξους Γκρίνκεγουιτς, είπε στους αρχηγούς άμυνας των συμμάχων στις 19 Μαΐου ότι η αμερικανική μείωση «δεν επηρεάζει την εκτελεσιμότητα των περιφερειακών μας σχεδίων» (ΝΑΤΟ). Η διαβεβαίωσή του αφορούσε την προηγούμενη ανακοίνωση για μείωση στρατευμάτων, όχι τις περικοπές στους κρίσιμους ενεργοποιητές που αποκαλύφθηκαν λίγες ημέρες αργότερα. Η δική του επιφύλαξη ήταν αποκαλυπτική: οι ΗΠΑ θα περιορίζονταν στην παροχή «μόνο εκείνων των κρίσιμων δυνατοτήτων που οι σύμμαχοι δεν μπορούν ακόμη να προσφέρουν». Οι δυνατότητες που αποσύρονται είναι ακριβώς αυτές.

Το μοτίβο επιτείνει μια βαθύτερη εξάρτηση. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι αγόρασαν αμερικανικά οπλικά συστήματα, όπως F-35, συστοιχίες Patriot και εκτοξευτές HIMARS, με ρυθμούς-ρεκόρ. Οι αμερικανικές πωλήσεις στρατιωτικού υλικού στο εξωτερικό απορρόφησαν το 50,7% των ευρωπαϊκών προϋπολογισμών εξοπλισμού την περίοδο 2022-2024, από 27,8% τρία χρόνια νωρίτερα (Bruegel). Οι αγορές αυτές είχαν και χαρακτήρα πολιτικής ασφάλειας: αγοράζεις αμερικανικό υλικό για να κρατήσεις την Αμερική δεσμευμένη. Η Ουάσιγκτον αποσύρει τώρα επιχειρησιακές δεσμεύσεις που υποτίθεται ότι θα συμπλήρωναν αυτά τα όπλα, ενώ η Ευρώπη είναι πιο εξαρτημένη από αμερικανικά συστήματα απ’ ό,τι πριν. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων προειδοποιεί ότι μια ρωσική εικόνα του ΝΑΤΟ ως «εύθραυστου και διαιρεμένου» είναι ακριβώς η συνθήκη που μπορεί να οδηγήσει σε λάθος υπολογισμό (ECFR).

Τι δεν μπορεί να λύσει η Άγκυρα

Η σύνοδος μπορεί να εγκρίνει στόχους δαπανών και δεσμεύσεις δυνατοτήτων. Δεν μπορεί να κατασκευάσει ιπτάμενα τάνκερ, να εκπαιδεύσει πληρώματα ηλεκτρονικού πολέμου ή να εκτοξεύσει δορυφόρους. Οι επίσημες αμερικανικές δεσμεύσεις θα κατατεθούν στη Διάσκεψη Διάθεσης Δυνάμεων του Ιουνίου· έως τότε, οι ακριβείς αριθμοί παραμένουν απόρρητοι. Κανένας συμμαχικός αξιωματούχος δεν έχει δηλώσει δημόσια αν τα αμυντικά σχέδια του Βίλνιους παραμένουν εκτελέσιμα υπό το αναθεωρημένο Μοντέλο Δυνάμεων. Το ερώτημα αποφεύγεται συστηματικά στις συνεντεύξεις Τύπου. Η απόσταση ανάμεσα σε όσα θα υποσχεθούν οι ηγέτες στην Άγκυρα και σε όσα μπορούν να παραδώσουν τα εργοστάσια εκτείνεται για χρόνια μέσα στη δεκαετία του 2030.