Οι ΗΠΑ εξετάζουν περικοπές στα αεροσκάφη ΝΑΤΟ

Η ανατολική ασπίδα του ΝΑΤΟ έχει ένα λιγότερο ορατό αλλά κρίσιμο στρώμα: μαχητικά, ιπτάμενα τάνκερ, αεροσκάφη επιτήρησης και ναυτικές μονάδες που η Ουάσιγκτον μπορεί ακόμη να μετακινήσει αλλού. Ευρωπαϊκά δημοσιεύματα δείχνουν τώρα πιθανές περικοπές σε αυτό το πακέτο υποστήριξης. Οι αριθμοί των στρατιωτών δείχνουν μόνο το εμφανές μέρος της εικόνας· τα πολεμικά σχέδια του ΝΑΤΟ στηρίζονται επίσης σε αμερικανικά μέσα που η Ευρώπη δεν μπορεί να αντικαταστήσει γρήγορα.

Αυτά τα μέσα βρίσκονται σε μια δύσκολη θεσμική ζώνη. Το ΝΑΤΟ μπορεί να τα εντάσσει στους σχεδιασμούς του, αλλά οι ΗΠΑ αποφασίζουν αν και πότε θα τα διαθέσουν. Η Ουάσιγκτον μπορεί βάσιμα να υποστηρίξει ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος, ιδίως καθώς η ΕΕ επιχειρεί να επιταχύνει τις κοινές αμυντικές αγορές μέσω του χρηματοδοτικού εργαλείου SAFE, ενός σχήματος δανείων για αμυντικές προμήθειες. Το στρατιωτικό κενό, όμως, είναι πιο άμεσο. Η Ευρώπη δεν διαθέτει αρκετά αεροσκάφη για ανεφοδιασμό στον αέρα, αρκετούς αισθητήρες που δείχνουν στους διοικητές τι κινείται, ούτε επαρκή ναυτικά μέσα για την επιτήρηση αμφισβητούμενων θαλάσσιων ζωνών.

Το πακέτο κρίσης μετρά περισσότερο από τη φωτογραφία της βάσης

Οι αναφερόμενες μειώσεις παραμένουν δημοσιογραφικές πληροφορίες, όχι δημόσιες εντολές των ΗΠΑ ή του ΝΑΤΟ. Έχουν σημασία επειδή αφορούν σπάνια μέσα. Τα μαχητικά φαίνονται. Τα ιπτάμενα τάνκερ και τα αεροσκάφη επιτήρησης είναι ο μηχανισμός που μετατρέπει μια ανάπτυξη δυνάμεων σε επιχείρηση με διάρκεια.

Η φιλοξενία αμερικανικών στρατευμάτων δεν εγγυάται ισχυρό πακέτο υποστήριξης σε κρίση. Η Πολωνία δείχνει την ένταση: η ορατή παρουσία βάσεων έχει πολιτική και αποτρεπτική αξία, αλλά δεν προσφέρει από μόνη της εναέριο ανεφοδιασμό, συλλογή πληροφοριών, επιτήρηση και αναγνώριση. Με απλά λόγια, πρόκειται για τα μέσα και την ανάλυση που λένε στους διοικητές τι συμβαίνει πριν επιλέξουν απάντηση.

Οι βαλτικές χώρες θα ένιωθαν γρήγορα αυτό το κενό. Το ΝΑΤΟ παρουσιάζει την Αεροπορική Αστυνόμευση της Βαλτικής ως αποστολή ειρηνικής περιόδου, επειδή η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία δεν διαθέτουν μόνιμους στόλους μαχητικών. Σε κρίση, η αποστολή αυτή θα χρειαζόταν περισσότερα μαχητικά, καύσιμα στον αέρα, διασύνδεση με την αεράμυνα, θαλάσσια επίγνωση και αξιόπιστη διοίκηση. Αν η αμερικανική υποστήριξη περιοριστεί, η μετάβαση από την περιπολία στην άμυνα γίνεται δυσκολότερη.

Η Ευρώπη χτίζει, αλλά αργά

Η Ευρώπη έχει σημειώσει πραγματική πρόοδο. Ο πολυεθνικός στόλος ιπτάμενων τάνκερ έφθασε τα δέκα αεροσκάφη το 2024. Τα αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου του ΝΑΤΟ, δηλαδή αεροπλάνα με ραντάρ και ομάδες διοίκησης πάνω τους, δίνουν στους συμμάχους κοινή εικόνα του εναέριου χώρου. Η στρατηγική αναθεώρηση της Γαλλίας το 2022 έθεσε επίσης την εξάρτηση αυτή με πολιτικούς όρους, ζητώντας μεγαλύτερο ευρωπαϊκό περιθώριο δράσης.

Το πρόβλημα είναι η ταχύτητα. Η αποτίμηση του Bruegel για τις ευρωπαϊκές αμυντικές ανάγκες δείχνει πόσο εξακολουθεί να στηρίζεται η ήπειρος στην αμερικανική υποστήριξη υψηλής τεχνολογίας. Η Γαλλία μπορεί να αναπτύξει σοβαρές δυνάμεις και διαθέτει πυρηνική αποτροπή. Δεν μπορεί, όμως, να αντικαταστήσει την αμερικανική κλίμακα σε ιπτάμενα τάνκερ, αισθητήρες μεγάλης εμβέλειας, αεροσκάφη ναυτικής περιπολίας, αεροπλανοφόρα και υποβρύχια.

Η Γερμανία σηκώνει άλλο μέρος της ασπίδας. Το Operationsplan Deutschland επικεντρώνεται στους δρόμους, στους σιδηροδρόμους, στα λιμάνια, στα καύσιμα, στις άδειες και στους χώρους συγκέντρωσης που θα επέτρεπαν τη μετακίνηση συμμαχικών δυνάμεων μέσα από τη χώρα. Η δουλειά αυτή μετρά, επειδή η Γερμανία είναι ο διάδρομος ενίσχυσης προς την Ανατολή. Ένας ταχύτερος διάδρομος, όμως, εξακολουθεί να αφήνει τους διοικητές εκτεθειμένους αν οι δυνάμεις που φθάνουν έχουν λιγότερα «μάτια» και μικρότερη αντοχή.

Η Μαύρη Θάλασσα δείχνει την ίδια αδυναμία πιο καθαρά. Μετά τα περιστατικά με drones, ρουμανικά δημοσιεύματα επικεντρώθηκαν στα ραντάρ χαμηλού ύψους, στην αεροπορική αστυνόμευση, στους αισθητήρες κατά drones και στην έγκαιρη προειδοποίηση, με το Curs de Guvernare και το Digi24 να καταγράφουν τα αιτήματα του Βουκουρεστίου για μεγαλύτερη συμμαχική βοήθεια. Το άμεσο κόστος της ασθενέστερης επιτήρησης είναι η χαμένη απόδοση ευθύνης και ο λιγότερος χρόνος προειδοποίησης. Αυτό μετρά όταν ένα drone που περνά σύνορα μπορεί να γίνει ταυτόχρονα στρατιωτικό πρόβλημα και πολιτική αντιπαράθεση.

Η Φινλανδία κάνει το σημείο ακόμη πιο σαφές, επειδή ξεκινά από ισχυρότερη θέση. Διαθέτει αξιόμαχη αεροπορία, αλλά η βόρεια γεωγραφία εξακολουθεί να ευνοεί τα ιπτάμενα τάνκερ, τα ραντάρ μεγάλης εμβέλειας, τη ναυτική περιπολία και τα κοινά συστήματα προειδοποίησης. Αν η Φινλανδία βλέπει κενό, οι βαλτικές χώρες αντιμετωπίζουν μια αυστηρότερη εκδοχή του ίδιου προβλήματος.

Το παράθυρο στενεύει

Η πρώτη αβεβαιότητα είναι πραγματολογική. Η Ουάσιγκτον και το ΝΑΤΟ δεν έχουν επιβεβαιώσει δημόσια τον πλήρη κατάλογο των πιθανών μειώσεων, άρα οι πληροφορίες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως τελικές εντολές. Το χρήσιμο κριτήριο είναι αν οι σύμμαχοι θα λάβουν αντισταθμιστικές δεσμεύσεις: περισσότερα ευρωπαϊκά ιπτάμενα τάνκερ, περισσότερα αεροσκάφη επιτήρησης, περισσότερη ναυτική περιπολία, ισχυρότερες διασυνδέσεις αεράμυνας και σαφέστερες παραδοχές για το τι θα διαθέσουν οι ΗΠΑ σε κρίση.

Το βαθύτερο ζήτημα είναι ο χρόνος. Οι δεσμεύσεις για αμυντικές δαπάνες και τα εργαλεία προμηθειών της ΕΕ μπορούν να αλλάξουν τη δομή των ευρωπαϊκών δυνάμεων σε βάθος ετών, όχι στην πρώτη φάση μιας κρίσης. Η ανατολική ασπίδα του ΝΑΤΟ μπορεί να αποδυναμωθεί πρώτα στο στρώμα υποστήριξης που επιτρέπει στην πρώτη γραμμή να κρατήσει. Οι στρατιώτες στις βάσεις θα παραμένουν ορατοί. Τα αεροσκάφη που θα λείπουν μπορεί να αποδειχθούν πιο κρίσιμα.