Το V4 απέναντι στη γερμανική λιτότητα

Η Πολωνία, η Τσεχία, η Σλοβακία και η Ουγγαρία πραγματοποίησαν την περασμένη εβδομάδα στο Γκεντελέ της Ουγγαρίας την πρώτη επίσημη σύνοδο ηγετών τους εδώ και χρόνια. Η συνάντηση επανέφερε στο προσκήνιο την Τετράδα του Βίσεγκραντ, ένα περιφερειακό σχήμα που είχε ουσιαστικά αδρανοποιηθεί μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όταν φάνηκε ότι οι τέσσερις κυβερνήσεις δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν στη στάση απέναντι στη Μόσχα. Οι διαφωνίες αυτές δεν έχουν λυθεί. Παραμερίζονται, επειδή η επόμενη μεγάλη μάχη στην ΕΕ είναι ο επταετής προϋπολογισμός, όπου ο συντονισμός έχει απτό όφελος.

Παλιές δαπάνες, νέοι λογαριασμοί, κανείς δεν θέλει περικοπές

Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο είναι το σχέδιο δαπανών της ΕΕ που καθορίζει ανώτατα όρια και κατηγορίες χρηματοδότησης για επτά χρόνια. Το επόμενο καλύπτει την περίοδο 2028-2034 και πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από τα 27 κράτη-μέλη, με τη σύμφωνη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χώρα μπορεί να μπλοκάρει τη συμφωνία.

Δύο μεγάλες γραμμές δαπανών κυριαρχούν εδώ και δεκαετίες στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό: η πολιτική συνοχής, δηλαδή τα χρήματα που κατευθύνονται σε φτωχότερες περιφέρειες ώστε να μειώσουν την απόσταση από τις πλουσιότερες, και οι αγροτικές επιδοτήσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Και οι δύο έχουν ισχυρούς υπερασπιστές. Το πρόβλημα είναι ότι στο ίδιο τραπέζι έχουν προστεθεί νέοι λογαριασμοί: η άμυνα, η μακροπρόθεσμη στήριξη της Ουκρανίας, το κόστος της διεύρυνσης της ΕΕ και η αποπληρωμή του χρέους που εκδόθηκε για το NextGenerationEU μετά την πανδημία (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Euronews). Κάτι θα πρέπει να υποχωρήσει. Καμία κυβέρνηση δεν θέλει να πει ποιο.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ηγείται της πίεσης για περιορισμό των δαπανών. Έχει απορρίψει έναν προϋπολογισμό κοντά στα 2 τρισ. ευρώ και έχει αποκλείσει νέο κοινό δανεισμό της ΕΕ (FAZ, Zeit). Η Ολλανδία, η Αυστρία και η Σουηδία κινούνται στην ίδια γραμμή: πλαφόν στις συνολικές δαπάνες και όχι νέα δάνεια.

Απέναντί τους, η ομάδα των Φίλων της Συνοχής, με περίπου 16-17 κράτη, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και οι τέσσερις χώρες του Βίσεγκραντ, υπέγραψε δήλωση ζητώντας να μη χρηματοδοτηθούν οι νέες προτεραιότητες εις βάρος της συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών, EUNews).

Ομάδα πίεσης, όχι πλήρης επιστροφή

Η σύνοδος του Γκεντελέ εντάσσεται σε αυτήν την ευρύτερη δημοσιονομική συμμαχία. Στη συνέντευξη Τύπου, οι τέσσερις ηγέτες παρουσίασαν ως κοινές προτεραιότητες τη συνοχή, την Κοινή Αγροτική Πολιτική, τις τιμές της ενέργειας και τη μεταρρύθμιση του συστήματος εμπορίας εκπομπών, ενώ συμφώνησαν να επαναλάβουν τις διαβουλεύσεις πριν από κάθε σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (AP/SFGate, Denník N). Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο είπε ότι το Βίσεγκραντ θέλει να γίνει «πολύ ισχυρό ξανά». Ο Τσέχος πρωθυπουργός Αντρέι Μπάμπις αναφέρθηκε σε αυτό που χαρακτήρισε απαράδεκτη μείωση της κατανομής για την Τσεχία και συνέδεσε τον συντονισμό των τεσσάρων με την προσπάθεια να αντληθεί η μέγιστη δυνατή αξία από τον προϋπολογισμό (ČT24).

Ο συντονισμός είναι πραγματικός, αλλά έχει όρια. Τέσσερις χώρες που κινούνται μαζί υπό καθεστώς ομοφωνίας δεν αποκτούν ειδικό δικαίωμα βέτο, αφού το άρθρο 312 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ δίνει ήδη αυτήν τη δυνατότητα σε κάθε κράτος-μέλος. Εκείνο που κερδίζουν είναι πολιτικό βάρος: μια πειθαρχημένη κεντροευρωπαϊκή ομάδα αυξάνει το κόστος των περικοπών στη συνοχή και μπορεί να επηρεάσει το κείμενο του συμβιβασμού πριν αυτό φτάσει στο τελικό τραπέζι των ηγετών. Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ τόνισε τη συνεργασία με την Ιταλία και άλλες χώρες πέραν του Βίσεγκραντ (PAP), ενώ πολωνικά και τσεχικά δημοσιεύματα περιγράφουν την τετράδα ως υποομάδα μέσα στους Φίλους της Συνοχής, όχι ως αυτόνομο μπλοκ (Business Insider Polska, Aktuálně.cz).

Οι γερμανικές πηγές επιβεβαιώνουν την ίδια ανάγνωση από την αντίθετη πλευρά. Ο Μερτς αναγνώρισε ότι η γραμμή των περικοπών δεν αποτελεί την πλειοψηφική θέση μεταξύ των ηγετών (n-tv). Το Βερολίνο αντιμετωπίζει τη διαπραγμάτευση ως κλασική σύγκρουση μεταξύ καθαρών πληρωτών και καθαρών δικαιούχων, όχι ως ειδικό πρόβλημα του Βίσεγκραντ.

Σύμμαχοι σήμερα, ανταγωνιστές αύριο

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι συγκάλεσε τη συνάντηση των Φίλων της Συνοχής πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου, όπου οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων χαράσσουν τη γενική κατεύθυνση της ΕΕ, υποστηρίζοντας ότι η συνοχή και η Κοινή Αγροτική Πολιτική δεν πρέπει να επιδοτήσουν τις νέες γραμμές δαπανών (Sky TG24). Στο θέμα του προϋπολογισμού, η Ρώμη χρειάζεται τις ψήφους της Ανατολικής Ευρώπης απέναντι στις περικοπές που ζητούν οι «φειδωλοί».

Τα ιταλικά μέσα, ωστόσο, επισημαίνουν το δύσκολο επόμενο κεφάλαιο: η διεύρυνση της ΕΕ προς Ανατολάς, ιδίως η ένταξη της Ουκρανίας, θα μπορούσε να μετακινήσει αγροτικούς πόρους και κονδύλια συνοχής προς τα νεότερα μέλη, πιέζοντας τους σημερινούς δικαιούχους του Νότου (Quotidiano Nazionale). Οι χώρες που υπερασπίζονται σήμερα τα ευρωπαϊκά κονδύλια είναι ευθυγραμμισμένες απέναντι στις περικοπές, αλλά θα βρεθούν σε εσωτερικό ανταγωνισμό μόλις κλειδώσει το συνολικό ποσό και αρχίσει η κατανομή όσων απομείνουν.

Από το Γκεντελέ δεν προέκυψε δημόσιο έγγραφο του Βίσεγκραντ με συγκεκριμένες δημοσιονομικές απαιτήσεις ή κόκκινες γραμμές (Telex). Οι τελικοί πίνακες κατανομής ανά χώρα για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 δεν υπάρχουν ακόμη, άρα οι σημερινοί ισχυρισμοί για κερδισμένους και χαμένους παραμένουν μέρος της διαπραγμάτευσης. Η συνέντευξη Τύπου έδειξε το εύκολο σκέλος: τη συμφωνία ότι πρέπει να πληρώσει κάποιος άλλος. Η πραγματική δοκιμασία θα έρθει όταν η Επιτροπή βάλει αριθμούς δίπλα στο όνομα κάθε χώρας.