Έξι κερδίζουν ευαισθησία στο φως, τέσσερις βελτιώνονται σταθερά

Με τα ειδικά γυαλιά με κάμερα ενεργοποιημένα, πέντε από τους οκτώ συμμετέχοντες που έλαβαν τη θεραπεία εντόπισαν και άγγιξαν ένα σημειωματάριο με μεγαλύτερη ακρίβεια απ’ ό,τι όταν τα γυαλιά ήταν απενεργοποιημένα (Physics World). Ήταν ανάμεσα σε δέκα ενήλικες που είχαν χάσει την όρασή τους εξαιτίας προχωρημένης μελαγχρωστικής αμφιβληστροειδοπάθειας, μιας κληρονομικής νόσου που την καταστρέφει σταδιακά, και έλαβαν οπτογενετική γονιδιακή θεραπεία σε δοκιμή που δημοσιεύτηκε τώρα στο New England Journal of Medicine (μελέτη στο New England Journal of Medicine). Η οπτογενετική είναι μια ευρεία τεχνική που χρησιμοποιεί γονίδια για να κάνει τα κύτταρα να ανταποκρίνονται στο φως. Στη συγκεκριμένη δοκιμή, άνθρωποι που σχεδόν δεν βλέπουν κατάφεραν να απλώσουν το χέρι και να βρουν ένα καθημερινό αντικείμενο πιο αξιόπιστα, αλλά μόνο όταν φορούσαν τη συσκευή.

Διαφορετικές δοκιμασίες, διαφορετικά αποτελέσματα

Το σημειωματάριο ήταν ένα από τα αντικείμενα που χρησιμοποιήθηκαν στις δοκιμές, και τα αποτελέσματα διέφεραν ανάλογα με τη δοκιμασία. Τέσσερις από τους οκτώ συμμετέχοντες εντόπισαν καλύτερα ένα κουτί με σύρματα για συρραπτικό, ενώ πέντε στους οκτώ βελτιώθηκαν στην εκτίμηση της κατεύθυνσης προς την οποία έγερνε μια γραμμή (Physics World). Η δοκιμασία με τη γραμμή μπορεί να μοιάζει αφηρημένη, όμως το να ξεχωρίζει κανείς μια λοξή γραμμή από μια όρθια είναι ένα βασικό βήμα για να αναγνωρίζει σχήματα.

Κάθε αριθμός συγκρίνει τον ίδιο άνθρωπο με τα γυαλιά ενεργοποιημένα και στη συνέχεια απενεργοποιημένα. Είναι σαν να δοκιμάζεις καινούργια γυαλιά διαβάζοντας πρώτα με αυτά και μετά χωρίς, για να συγκρίνεις τι βλέπεις. Ο ίδιος συμμετέχων μπορεί να εμφανίζεται σε περισσότερες από μία δοκιμασίες, επομένως οι αριθμοί δεν μπορούν να προστεθούν για να προκύψει ένα συνολικό αποτέλεσμα.

Το University of Basel, ένα από τα ερευνητικά ιδρύματα που συμμετείχαν, χαρακτηρίζει τα οφέλη μέτρια (University of Basel). Οι δοκιμασίες αφορούσαν απλά αντικείμενα και δεν δείχνουν αν οι συμμετέχοντες μπορούν να διαβάσουν ή να αναγνωρίσουν πρόσωπα.

Δύο διαφορετικές μετρήσεις

Ο αριθμός των «έξι ασθενών» που προβλήθηκε ευρέως (Le Monde) προέρχεται από ξεχωριστή μέτρηση: την ευαισθησία στο φως. Επτά από τους δέκα συμμετέχοντες έγιναν πιο ευαίσθητοι στο φως και έξι παρουσίασαν περίπου τετραπλάσια ή μεγαλύτερη βελτίωση, την οποία οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν κλινικά σημαντική (μελέτη στο New England Journal of Medicine). Με απλά λόγια, αυτοί οι έξι μπορούσαν να αντιληφθούν μια λάμψη αρκετές φορές πιο αμυδρή από την πιο αμυδρή που διέκριναν πριν από τη θεραπεία.

Η μελέτη αναφέρει ότι το όριο για να θεωρηθεί η βελτίωση «κλινικά σημαντική» προήλθε από παλαιότερες έρευνες και δεν είχε προβλεφθεί εξαρχής στο σχέδιο της δοκιμής. Αυτό διορθώνει προηγούμενο δημοσίευμά μας, στο οποίο αναφέραμε ότι το όριο είχε οριστεί εκ των προτέρων (To Brief).

Το να αντιλαμβάνεται κανείς πιο αμυδρό φως και το να χρησιμοποιεί την όρασή του για να κάνει κάτι είναι δύο διαφορετικά επιτεύγματα. Ας σκεφτούμε φωνές που ακούγονται πίσω από έναν τοίχο: καταλαβαίνεις ότι κάποιος μιλά, αλλά δεν μπορείς να παρακολουθήσεις τη συζήτηση. Η ευαισθησία στο φως μοιάζει με το να αντιλαμβάνεσαι ότι ακούγεται μια φωνή. Το να εντοπίσεις ένα σημειωματάριο πάνω σε ένα τραπέζι είναι πιο κοντά στο να παρακολουθείς τι λέει ο συνομιλητής.

Στη δεύτερη αυτή μέτρηση, οι αριθμοί είναι μικρότεροι: τέσσερις από τους οκτώ ανθρώπους που ολοκλήρωσαν τις δοκιμασίες συμπεριφοράς βελτιώθηκαν σταθερά σε αρκετές από αυτές (University of Basel). Οι δοκιμασίες αυτές μετρούν τι μπορεί να κάνει κάποιος αξιοποιώντας όσα βλέπει και όχι απλώς τι μπορεί να καταγράψει το μάτι του. Περισσότεροι συμμετέχοντες απέκτησαν μεγαλύτερη ευαισθησία στο φως απ’ όσους παρουσίασαν σταθερή βελτίωση στις πρακτικές δοκιμασίες.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο μετρήσεις χάνεται εύκολα σε έναν τίτλο. Οι φράσεις «έξι τυφλοί ασθενείς ανακτούν μέρος της όρασής τους» και «τέσσερις στους οκτώ βελτιώθηκαν σταθερά στις δοκιμασίες με αντικείμενα» περιγράφουν την ίδια δοκιμή, αλλά απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα: το πρώτο αφορά το αν το μάτι αντιδρά στο φως, το δεύτερο το αν αυτή η αντίδραση βοηθά στην εκτέλεση μιας εργασίας.

Σύγκριση κάθε συμμετέχοντα με τον εαυτό του

Όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν τη θεραπεία και η δοκιμή δεν είχε ομάδα ανθρώπων χωρίς θεραπεία για σύγκριση (ClinicalTrials.gov record). Τα στοιχεία βασίζονται, επομένως, στη σύγκριση κάθε ανθρώπου με τον εαυτό του — με τα γυαλιά ενεργοποιημένα και απενεργοποιημένα — και όχι σε σύγκριση με παρόμοιους ασθενείς που δεν έλαβαν τη θεραπεία. Αυτός ο σχεδιασμός μπορεί να δείξει ότι τα γυαλιά βοήθησαν τα μάτια των συμμετεχόντων την ημέρα της δοκιμής. Δεν μπορεί όμως να ξεχωρίσει την επίδραση της θεραπείας από τις υπόλοιπες διαφορές μεταξύ των ανθρώπων, όπως θα μπορούσε μια μεγαλύτερη δοκιμή με ομάδα ελέγχου.

Σε αυτή τη μικρή δοκιμή, ορισμένοι από όσους έλαβαν τη θεραπεία εκτέλεσαν απλές εργασίες με αντικείμενα με μεγαλύτερη ακρίβεια όταν φορούσαν τα γυαλιά, ενώ η αυξημένη ευαισθησία στο φως εμφανίστηκε συχνότερα από τη σταθερή βελτίωση στις εργασίες αυτές. Όταν εμφανιστεί η επόμενη είδηση για αποκατάσταση της όρασης, το πρώτο που χρειάζεται να ελέγξει κανείς είναι σε ποια από τις δύο μετρήσεις αναφέρεται ο αριθμός.