Ο Vucic παραιτείται για πρόωρες κάλπες

Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς δήλωσε στους υποστηρικτές του στις 27 Ιουνίου ότι θα παραιτηθεί από την προεδρία της Σερβίας μέσα στις επόμενες εβδομάδες και θα προκηρύξει πρόωρες εκλογές, χωρίς να δώσει ημερομηνία ούτε για το ένα ούτε για το άλλο. Στην ίδια ομιλία υποσχέθηκε ότι θα βοηθήσει το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα να κερδίσει «πιο πειστικά» από προηγούμενες φορές (Euronews, Al Jazeera). Η παραίτηση από το αξίωμα, με ταυτόχρονη προσπάθεια να παραμείνει άθικτος ο μηχανισμός εξουσίας, εξηγεί γιατί η ανακοίνωση αντιμετωπίστηκε στην Ευρώπη περισσότερο με δυσπιστία παρά ως πραγματική πολιτική υποχώρηση.

Οι διαδηλώσεις δεν σταματούν

Οι κινητοποιήσεις που έφεραν τον Βούτσιτς σε αυτό το σημείο είναι οι μεγαλύτερες στη Σερβία μετά την πτώση του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς το 2000. Ξεκίνησαν μετά την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, τον Νοέμβριο του 2024, όπου σκοτώθηκαν 16 άνθρωποι, και εξελίχθηκαν από αίτημα λογοδοσίας σε διαρκή πίεση για παραίτηση του Βούτσιτς και ελεύθερες εκλογές (RFE/RL, Internazionale/Reuters). Την επομένη της ανακοίνωσης, οι διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν ξανά αντί να αποσυρθούν, διαβάζοντας την κίνηση ως ελιγμό και όχι ως παραχώρηση (Al Jazeera).

Αλλάζει ο τίτλος, όχι κατ’ ανάγκη η εξουσία

Το σενάριο που περιγράφουν οι περισσότεροι αναλυτές και τα περιφερειακά μέσα είναι σχετικά απλό: ο Βούτσιτς εγκαταλείπει την προεδρία, τοποθετεί ένα πιστό πρόσωπο στη θέση του και επιστρέφει ως πρωθυπουργός ή ως αρχηγός του κόμματος, αλλάζοντας θεσμικό ρόλο χωρίς να χάσει τους ανθρώπους και τους μηχανισμούς που στηρίζουν την κυριαρχία του. Κροατικά, ουγγρικά και ρουμανικά μέσα κατέληξαν ανεξάρτητα στην ίδια ανάγνωση (tportal, 444, Adevarul). Η γερμανική Zeit χαρακτήρισε ευθέως την κίνηση τακτικό ελιγμό (Zeit).

Το αν αυτή η μετατόπιση θα λειτουργήσει εξαρτάται από το αν οι πρόωρες εκλογές θα είναι πράγματι ανταγωνιστικές. Το ιστορικό δεν επιτρέπει μεγάλη αισιοδοξία. Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης, το όργανο που παρακολουθεί τα δημοκρατικά πρότυπα στην ήπειρο, έχει επισημάνει απειλές κατά της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου, επιθέσεις σε δημοσιογράφους και υπέρμετρη χρήση βίας κατά διαδηλωτών (EU Alive). Το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΑΣΕ, που παρακολουθεί εκλογικές διαδικασίες, διατηρούσε ακόμη ενεργές συστάσεις για τη σερβική εκλογική νομοθεσία τον Ιούνιο του 2026 (ODIHR). Χωρίς λειτουργική ρυθμιστική αρχή για τα μέσα ενημέρωσης και χωρίς αναμορφωμένους εκλογικούς καταλόγους, η προεκλογική κάλυψη μένει σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη και οι όροι του ανταγωνισμού ευνοούν τον εκάστοτε κυβερνητικό μηχανισμό. Μια πρόωρη κάλπη υπό αυτές τις συνθήκες δεν είναι αυτομάτως δίκαιη κάλπη.

Τι ζητούν οι Βρυξέλλες και τι δεν μπορούν να επιβάλουν

Η Σερβία είναι υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ από το 2012 και δεν έχει ανοίξει νέο διαπραγματευτικό κεφάλαιο από το 2021. Η στασιμότητα δεν είναι γραφειοκρατικό ατύχημα, αλλά πολιτική αξιολόγηση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανέφερε τον Ιούνιο ότι η ενταξιακή πορεία πρέπει να προχωρήσει μόνο εφόσον η Σερβία δείξει μετρήσιμη πρόοδο στο κράτος δικαίου, στις ελεύθερες εκλογές, στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης (European Parliament). Η ένταξη απαιτεί επίσης ευθυγράμμιση της εξωτερικής πολιτικής της Σερβίας με την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, καθώς και εξομάλυνση των σχέσεων με το Κόσοβο. Τρία χρόνια μετά τη συμφωνία της Οχρίδας, την ευρωπαϊκής διαμεσολάβησης συμφωνία που προοριζόταν να ρυθμίσει τις σχέσεις Βελιγραδίου-Πρίστινας, ούτε ένα άρθρο της δεν έχει εφαρμοστεί πλήρως και από τις δύο πλευρές, σύμφωνα με το Carnegie Europe (Carnegie Europe).

Η ΕΕ βρίσκεται μπροστά σε πραγματικό αλλά στενό δίλημμα. Αν αποδεχθεί μια διακοσμητική αλλαγή αξιώματος, υπονομεύει τη δική της δέσμευση ότι θα κρίνει τις υποψήφιες χώρες με βάση ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Αν πιέσει υπερβολικά χωρίς να προσφέρει στη Σερβία μια πειστική προοπτική ένταξης, αφήνει χώρο σε ανταγωνιστές που ήδη επενδύουν πολιτικά στο Βελιγράδι. Μετά την επίσκεψη του Βούτσιτς στο Πεκίνο τον Μάιο του 2026, ανακοινώθηκαν περισσότερες από 20 νέες διμερείς συμφωνίες (Eurasia Review). Η Ουγγαρία προσθέτει ακόμη μία περιπλοκή: η Βουδαπέστη αντιμετωπίζει τη Σερβία ως στρατηγικό εταίρο, ενώ χρησιμοποιεί επιχειρήματα περί «δικαιοσύνης» στα Βαλκάνια για να φρενάρει την πρόοδο άλλων υποψηφίων χωρών (Euronews).

Όλα όσα θα έδιναν πραγματικό βάρος στην ανακοίνωση παραμένουν ανοιχτά: η ημερομηνία παραίτησης, η ημερομηνία των εκλογών, η ανανέωση της ρυθμιστικής αρχής των μέσων ενημέρωσης, η μεταχείριση των διαδηλωτών κατά την προεκλογική περίοδο, καθώς και το αν οι διεθνείς παρατηρητές θα έχουν πλήρη πρόσβαση. Ο Βούτσιτς υποχώρησε απέναντι στην πίεση. Το αν παραχώρησε πράγματι εξουσία είναι το ερώτημα στο οποίο οι φοιτητές της Σερβίας, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι γεωπολιτικοί μνηστήρες του Βελιγραδίου θα επιχειρήσουν να δώσουν τη δική τους απάντηση.