Πολωνία και Γερμανία ανοίγουν στρατιωτικό διάδρομο

Ο υπουργός Άμυνας της Πολωνίας, Βλαντίσλαβ Κοσινιάκ-Καμίς, και ο Γερμανός ομόλογός του, Μπόρις Πιστόριους, υπέγραψαν στη Βαρσοβία στις 17 Ιουνίου διμερή συμφωνία αμυντικής συνεργασίας, η οποία αντικαθιστά το πλαίσιο του 2011 και εστιάζει στη μετακίνηση στρατιωτών, καυσίμων και εξοπλισμού προς την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ (γερμανική κυβέρνηση, Ασοσιέιτεντ Πρες). Η συμφωνία δεν δημιουργεί νέα εγγύηση αμοιβαίας άμυνας. Ρυθμίζει το τι συμβαίνει αφού ληφθεί πολιτική απόφαση δράσης: κοινές ασκήσεις, διαδρόμους εφοδιασμού, συνεργασία στον κυβερνοχώρο, επιχειρήσεις στη Βαλτική Θάλασσα και στρατιωτική κινητικότητα (Notes from Poland, Tagesschau).

Η υπογραφή συνέπεσε με την 35η επέτειο της Συνθήκης Καλής Γειτονίας Πολωνίας-Γερμανίας του 1991 (Deutschlandfunk). Το περιεχόμενο, όμως, είναι απολύτως επιχειρησιακό. Τα γερμανικά μέσα στάθηκαν κυρίως σε μια άσκηση που σχεδιάζεται για τον Νοέμβριο, την Grand Eagle, με περίπου 1.200 στρατιώτες να κινούνται από τη Γερμανία μέσω Πολωνίας προς τη Λιθουανία, καθώς και στις εργασίες για τα συστήματα αγωγών του ΝΑΤΟ και για έναν χερσαίο διάδρομο Ολλανδίας-Γερμανίας-Πολωνίας (Handelsblatt). Η Πολωνία γίνεται η φυσική γέφυρα. Η Γερμανία προσφέρει όγκο δυνάμεων, δυνατότητες εφοδιασμού και ναυτική παρουσία στη Βαλτική.

Ο ενδιάμεσος μηχανισμός που χρειάζεται το ΝΑΤΟ

Η συμφωνία βρίσκεται κάτω από τις σκληρές εγγυήσεις ασφαλείας του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με το οποίο κάθε σύμμαχος συνδράμει μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση, και του άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της ΕΕ, που προβλέπει υποχρέωση βοήθειας μεταξύ κρατών-μελών σε περίπτωση επίθεσης. Το Βερολίνο και η Βαρσοβία παρουσιάζουν τη νέα διευθέτηση ως συμπλήρωμα αυτών των πλαισίων, όχι ως υποκατάστατό τους (γερμανική κυβέρνηση, Ντόιτσε Βέλε). Το πολωνικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων επιβεβαίωσε ότι η συμφωνία δεν περιέχει εγγυήσεις ασφαλείας αντίστοιχες με τις πρόσφατες ρυθμίσεις της Πολωνίας με τη Γαλλία ή το Ηνωμένο Βασίλειο, ούτε προβλέψεις για μόνιμη παρουσία γερμανικών στρατευμάτων (PAP).

Τα αμυντικά σχέδια του ΝΑΤΟ για την ανατολική πτέρυγα κρίνονται στην εκτέλεση σε πραγματικό χρόνο: άδειες διέλευσης συνόρων, αγωγοί καυσίμων που συνδέονται μεταξύ τους, σιδηρόδρομοι ικανοί να αντέξουν στρατιωτικά φορτία. Συμφωνίες σαν αυτή καλύπτουν το κενό ανάμεσα στις συμμαχικές δεσμεύσεις και τη φυσική γεωγραφία. Λιθουανικές πηγές αντιμετώπισαν τη συμφωνία ως πιθανό επιταχυντή της μεταφοράς δυνάμεων προς τις χώρες της Βαλτικής (LRT).

Υπογραφή κάτω από το επίπεδο συνθήκης, και η Βαρσοβία ξέρει γιατί

Ο τρόπος υπογραφής έχει σχεδόν την ίδια σημασία με το περιεχόμενο. Η Βαρσοβία επέλεξε συμφωνία κυβερνητικού επιπέδου, εγκεκριμένη από το υπουργικό συμβούλιο, και όχι διεθνή συνθήκη που θα απαιτούσε κοινοβουλευτική συναίνεση και προεδρική κύρωση βάσει του άρθρου 89 του πολωνικού Συντάγματος, το οποίο αφορά συμμαχίες και στρατιωτικές διευθετήσεις (Euronews, Polsat News). Στη Γερμανία, κάθε πραγματική ένοπλη ανάπτυξη δυνάμεων θα εξακολουθούσε να χρειάζεται χωριστή έγκριση από την Μπούντεσταγκ (γερμανική κυβέρνηση).

Η χαμηλότερη νομική βαθμίδα προκάλεσε έντονη αντίδραση από το προεδρικό Γραφείο Εθνικής Ασφάλειας της Πολωνίας. Ο επικεφαλής του, Μπάρτος Γκροντέτσκι, χαρακτήρισε τη συμφωνία «μάλλον ασύμμετρη» και είπε ότι η υπηρεσία του έλαβε το κείμενο μόλις το απόγευμα πριν από την υπογραφή (RMF24). Η ένστασή του εστιάζει στο άρθρο 7 της συμφωνίας, το οποίο, όπως είπε, αφορά κοινές επιχειρήσεις και θα μπορούσε να αγγίζει τον συνταγματικό ρόλο του προέδρου ως ανώτατου διοικητή των ενόπλων δυνάμεων (Do Rzeczy). Επειδή το πλήρες κείμενο δεν έχει δημοσιευθεί, ο ισχυρισμός περί ασυμμετρίας δεν μπορεί να ελεγχθεί. Το πιθανό σημείο τριβής είναι πρακτικό: οι πολωνικές υποχρεώσεις για διέλευση, υποδομές και υποστήριξη μπορεί να είναι βαρύτερες, ακριβώς επειδή η γεωγραφία της Πολωνίας την καθιστά διάδρομο.

Δύο εταίροι, δύο λειτουργίες

Η σύγκριση με τη Γαλλία είναι ενδεικτική. Γαλλικές πηγές περιγράφουν τη συμφωνία με τη Γερμανία ως στενότερη από τη γαλλοπολωνική συνθήκη που υπεγράφη στη Νανσί, η οποία περιείχε ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και άνοιξε μια ασυνήθιστη συζήτηση γύρω από τη γαλλική πυρηνική αποτροπή (Forum Militaire). Η Βαρσοβία φαίνεται να αξιοποιεί κάθε εταίρο για διαφορετική λειτουργία: τη Γαλλία για στρατηγικό σήμα και γλώσσα πυρηνικής ομπρέλας, τη Γερμανία για τις επιχειρησιακές σωληνώσεις που απαιτεί η μετακίνηση δυνάμεων προς τα ανατολικά.

Μια βαθύτερη συνθήκη με τη Γερμανία θα μπορούσε να ανοίξει μάχη κύρωσης, να τροφοδοτήσει τη δεξιά αντιπολίτευση και να επαναφέρει ιστορική δυσπιστία που η συνεργασία στα logistics δεν αρκεί από μόνη της να διαλύσει. Η Πολωνία, πάντως, επωμίζεται το μεγαλύτερο πρακτικό βάρος της ανατολικής στροφής του ΝΑΤΟ: η επικράτειά της είναι ο διάδρομος, είτε της αρέσουν οι όροι είτε όχι.